ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Άλλες προτεραιότητες

Οι διακοπές, εκτός από τις διαφημισμένες τους ωφέλειες, έχουν και δύο
κρυφές: φέρνουν σ’ επαφή τους ανθρώπους της πόλης με την εικόνα μιας άλλης,
αλλά εξίσου πραγματικής Ελλάδας. Χαρίζουν μιαν απόσταση από τις λεγόμενες
τρέχουσες ­ στην πραγματικότητα ασθμαίνουσες ­ πολιτικές εξελίξεις κι έτσι
συχνά αναπροσαρμόζουν την αίσθησή μας για το τι είναι σημαντικό.

Η ανάγκη κατά κυριολεξία διακοπής, ρήξης της συνέχειας της καθημερινότητας,
όχι επειδή η ζωή που ζούμε είναι αβάσταχτη αλλά γιατί κερδίζει την ίδια της
την υπόσταση από την ποικιλία, διαπλάστηκε σιγά σιγά από τον σύγχρονο άνθρωπο
ως μια ακόμα καταναλωτική συνήθεια, με την αίσθηση κενού που ως τέτοια μοιραία
αφήνει, ενώ (θα μπορούσε να) έχει κατεξοχήν ψυχικό περιεχόμενο. Οι
περισσότεροι πάμε διακοπές και γυρνάμε εξίσου, αν όχι περισσότερο, κουρασμένοι
και ευέξαπτοι και, κυρίως, με τα «ίδια μυαλά», την ίδια ακριβώς με πριν άποψη
για την κοινωνική ζωή, τις ανάγκες της και τις προσδοκίες μας. Η πραγματική
χαλάρωση, που θα ήταν να νιώσουμε τη σχετικότητα αρκετών από τα αθηνοκεντρικά
«μεγάλα ζητήματα», δύσκολα κατακτάται από ανθρώπους συνηθισμένους σε ένα ρυθμό
ζωής που μετράται ­ και αποτιμάται ­ με την ποσότητα και την κερδοφορία των
δραστηριοτήτων και όχι με το είδος και την ποιότητά τους. Ας επιχειρήσουμε
πάντως αυτή τη σχετικοποίηση, έστω και ως άσκηση επί χάρτου.

Αίφνης το νιοστό επεισόδιο της συνεχιζόμενης διαμάχης περί τις ταυτότητες
φαντάζει τόσο αποχυμωμένο όσο μια παραλία χωρίς κορίτσια. Ανήκω σε αυτούς που
εξαρχής πίστευαν ­ και εξακολουθούν να πιστεύουν ­ ότι το όλο ζήτημα κάθε άλλο
παρά ασήμαντο ήταν, ιδίως επειδή αποκάλυψε τις βαθιές διαφορές που χωρίζουν
ακόμα τους Έλληνες σε καίριους τομείς, συγκαθοριστικούς της εθνικής μας
ταυτότητας, όπως είναι ο χώρος που θα επιτρέψουμε να καταλάβουν στη διαμόρφωση
της καθημερινότητας αλλά και της κοινής μας μοίρας εξωθεσμικά, ανέλεγκτα και
μόνο κατ’ επίφασιν πνευματικά κέντρα σαν την επίσημη Εκκλησία. Όμως πια η
αποκάλυψη συντελέσθηκε, η επιχειρηματολογία εξαντλήθηκε, ακόμα και η έκβαση
προδιαγράφηκε. Η περαιτέρω συντήρηση της συζήτησης (και αυτό ισχύει ήδη για
τον τελευταίο μήνα) μόνο τους καιροσκόπους της επικαιρότητας εξυπηρετεί, τους
αμήχανους της πολιτικής και τους αμετανόητους της Ιεραρχίας. Όπως λέει εν τη
παροδική σοφία του και ο λαός, μέρος του ίδιου αυτού λαού που έτρεχε στις
λαοσυνάξεις και που θεωρεί ακόμα τον Προκαθήμενο της Εκκλησίας φωτισμένο
άνθρωπο, «το πιάσαμε το υπονοούμενο. Πάμε παρακάτω». Το θέμα είναι τι συνέχεια
επιφυλάσσει μια κυβέρνηση που, επειδή κέρδισε εντυπώσεις και ουσία με την
αποφασιστικότητά της στον χειρισμό των ταυτοτήτων, κινδυνεύει να πέσει θύμα
μιας αδικαιολόγητης σιγουριάς ­ το βλέπουμε στο φιλόδοξο αλλά χωρίς την
απαιτούμενη υποδομή κύμα μεταρρυθμίσεων. Αν παύαμε, με τη βοήθεια ίσως της
θαλασσινής αύρας, να εθελοτυφλούμε πίσω από το τείχος που ορθώνουν (όχι
αυτοβούλως, είναι αλήθεια) η Ολυμπιάδα (όχι η φετινή, όπου θα παλέψουν οι
αθλητές μας, αλλά η επόμενη, όπου προς το παρόν παλεύουν οι διευθυντές της)
και το Χρηματιστήριο (όπου η πτώση είχε τουλάχιστον δύο θετικά: έπεισε και
τους τελευταίους ότι η αγορά δεν γεννά μόνη της τον πλούτο και μείωσε, λιγάκι,
τα κινητά στην παραλία) θα ανακαλύπταμε ότι βρίσκονται ήδη προ των πυλών άλλης
ποιότητας συλλογικές προκλήσεις.

Πάμπολλα τα πεδία βελτίωσης, πιστεύω ωστόσο πως τα πιο επείγοντα είναι δύο ­
και όχι αναγκαστικά αυτά για τα οποία μιλά, ή τουλάχιστον με τον τρόπο που τα
εννοεί, η κυβέρνηση. Γυρνώντας από μια όμορφη αλλά εμφανώς καταπονημένη άλλη
Ελλάδα, καταλαβαίνει κανείς, χωρίς καν να έχει ενημερωθεί για το επερχόμενο
πρόβλημα ανυδρίας, ότι το περιβάλλον, δηλαδή η ίδια η ζωή μας, πραγματικά
κινδυνεύει. Μιλώντας με ανώνυμους συμπολίτες μας, που δεν αντιστέκονται στην
πρόοδο αλλά μόνο στην υποδούλωσή τους στο όνομά της, αισθάνεται ότι πρέπει να
γίνουν, γρήγορα, πολλά περισσότερα για να μειωθεί, αντί να αυξάνεται ολοένα,
το χάσμα ανάμεσα σε έχοντες και μόνο παρέχοντες. Το κόμμα που σήμερα κυβερνά
συντέλεσε στη γεφύρωση ενός άλλου, εθνικού, διχασμού, γι’ αυτό δεν δικαιούται
να αφήσει να ανθήσει ένας πολύ πιο ύπουλος κοινωνικός.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.