«Μάθε, παιδί μου, γράμματα… αλλά βρες και καμιά δουλειά»

Είναι 16 χρόνων στα 17, «εργάζεται» περισσότερο από 15 ώρες την ημέρα αλλά δεν
έχει εξασφαλίσει το μέλλον του. Ακόμα και τα Σαββατοκύριακα είναι αναγκασμένος
να ξοδέψει κάπου εννιά ώρες σε διαβάσματα, γλώσσες, γυμναστήρια, φροντιστήρια.
Θα ήθελε πολύ να μπει στο Πανεπιστήμιο αλλά φοβάται ότι, κι αν το καταφέρει,
το πτυχίο δεν εγγυάται εργασία, θα το παρατήσει γρήγορα για να βρει δουλειά ­
έχει ανάγκη η οικογένεια. Θα ήθελε πάντως να γίνει δικηγόρος ή, ακόμα καλύτερα
αστυνομικός, αν μπορούσε, για περισσότερη επαγγελματική ασφάλεια.

Στο σχολείο βλέπει καθηγητές να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα σε κάποιους
συμμαθητές του. Σχεδόν οι μισοί συμμαθητές του το γνωρίζουν και το συζητούν.
Βλέπει ανθρώπους που ξέρουν να διδάξουν αλλά σπανίως κατορθώνουν να του
εμπνεύσουν ενδιαφέρον για το μάθημα ενώ ξέρουν να του ζητάνε ακόμα αποστήθιση.
Είναι υπερβολικός; Να δείτε τι λένε οι πιο αδύνατοι μαθητές… Μόνο τρεις –
τέσσερις αξιόλογους καθηγητές συνάντησε έως τώρα. Οι άλλοι είχαν όλο
απαιτήσεις και πρόσφεραν λίγα.

Αλλά στο φροντιστήριο! Οι καθηγητές ενδιαφέρονται περισσότερο για την πρόοδό
τους. Στο φροντιστήριο νιώθει ότι μαθαίνει περισσότερα από το σχολείο. Ακόμα
και τα βιβλία εδώ είναι καλύτερα από τα σχολικά, που τα βρίσκει κάτω του
μετρίου. Το φροντιστήριο τελικά το εμπιστεύεται περισσότερο. Το ίδιο και 8
στους 10 συμμαθητές του, που πάνε εκεί μαζί του…

Αναγνωρίζετε κάποιον που σκέφτεται έτσι από την περιγραφή; Ίσως και
περισσότερους, αφού όσο και να μην είναι γοητευτική, αυτή είναι η στάση που
έχει αναπτύξει απέναντι στο σχολείο τού σήμερα ο μέσος μαθητής Λυκείου, όπως
σκιαγραφείται από έρευνα του Ινστιτούτου V-PRC για λογαριασμό των «ΝΕΩΝ», με
ατομικές συνεντεύξεις 350 μαθητών Λυκείου από το σύνολο της χώρας (χωρίς τα
νησιά) την περίοδο Οκτωβρίου – Νοεμβρίου 1999.

Στάση απαξίωσης για το Λύκειο, αφού σε όλες τις αξιολογήσεις αλλά και στις
συγκρίσεις με το φροντιστήριο το σχολείο χάνει τη μάχη μέσα στις συνειδήσεις
των περισσότερων μαθητών. Και μια χρησιμοθηρική οπτική για τη γνώση, που
οφείλεται κυρίως στην ανάγκη βιοπορισμού.

Οι νεαροί μαθητές βάζουν τη μόρφωση πάνω από το χρήμα. Εν τούτοις οι πιο
αδύνατοι, οι οικονομικά ασθενείς και οι μαθητές αγροτικών περιοχών κατά κύριο
λόγο θεωρούν ότι αν το πανεπιστημιακό πτυχίο δεν οδηγεί σε επαγγελματική
αποκατάσταση, θα προτιμούσαν να μην πάνε στο Πανεπιστήμιο, ακόμα κι αν είχαν
τη δυνατότητα, αλλά να βρουν μια δουλειά. Όσο όμως ανεβαίνει το οικογενειακό
τους εισόδημα τόσο το πτυχίο αποκτά αξία ανεξάρτητη από την αγοραία.

Δεν είναι λοιπόν παράδοξο ότι τέσσερις στους δέκα μαθητές ονειρεύονται, ακόμα
και το 2000, μια θέση στο Δημόσιο. Και τα επαγγέλματα που προτιμούν δεν είναι
άλλα από αυτά του αστυνομικού, του στρατιωτικού, του γιατρού και του δικηγόρου.

­ Το φροντιστήριο; Καλό! ­ Το σχολείο; Άσε καλύτερα…

Αν ήταν ποδοσφαιρικός αγώνας, η λεγόμενη «παραπαιδεία» θα είχε νικήσει τόσο
εντυπωσιακά τη σχολική «ορθοδοξία» που θα έπρεπε να αλλάξουν όχι μόνο φανέλες
αλλά και… ονόματα. Γιατί οι μαθητές, όπως προκύπτει από τα ευρήματα της
έρευνας της V-PRC, θεωρούν σήμερα παιδεία το φροντιστήριο και παραπαιδεία το
σχολείο τους…

Δεν είναι μόνο ότι, όπως προκύπτει από τη δημοσκόπηση, 8 στους 10 μαθητές
Λυκείου πηγαίνουν σήμερα στο φροντιστήριο ­ που γίνονται 9 στους 10 όταν οι
γονείς έχουν υψηλά εισοδήματα και ανώτερη μόρφωση. Οι περισσότεροι μάλιστα
(63,2%) λένε ότι το κάνουν επειδή είναι αδύνατοι σε κάποιο μάθημα,
απαξιώνοντας έτσι εμμέσως και τον θεσμό της ενισχυτικής διδασκαλίας.

Δεν είναι ακόμα ότι, εκτός από τα αναμενόμενα ποσοστά για τη Β’ Λυκείου (86%)
και για την Γ’ Λυκείου (82,9%), εμφανίζονται και οι μαθητές της Α’ Λυκείου να
πηγαίνουν στο φροντιστήριο σε ποσοστό 63,9%, πλέον, ενώ ακόμη και στις
αγροτικές περιοχές το 64% των μαθητών πηγαίνει σε φροντιστήρια. Δεν είναι ούτε
μόνο το γεγονός ότι 80% εμπιστεύεται το ιδιαίτερο μάθημα, 76,7% το
φροντιστήριο και μόλις 52,8% το σχολείο ­ όπου μάλιστα η Β’ και η Γ’ Λυκείου
εμφανίζουν τα μικρότερα ποσοστά (45%) εμπιστοσύνης στο σχολείο.

Είναι κυρίως ότι σε όλες τις ερωτήσεις συγκριτικής αξιολόγησης σχολείου και
φροντιστηρίου το τελευταίο υπερέχει, αποδεικνύοντας ότι φράσεις του τύπου
«πεταμένα λεφτά» για τα φροντιστήρια δεν έχουν έρεισμα στη συνείδηση του
κόσμου και των μαθητών. Έτσι, ποσοστό 92,2% των μαθητών θεωρεί ότι τα
φροντιστήρια προσφέρουν μια καλή προετοιμασία για το σχολείο και τις
εξετάσεις.

Ποσοστό 63,6% διαφωνεί με την άποψη ότι τα φροντιστήρια δεν προσφέρουν τίποτα
περισσότερο από ένα αίσθημα ασφαλείας. Αντιθέτως, ποσοστό 65% υποστηρίζει ότι
τα φροντιστήρια προσφέρουν περισσότερη ποσότητα γνώσεων από τα σχολεία και
71,4% ότι προσφέρουν και καλύτερη ποιότητα πληροφόρησης. Και το χειρότερο όλων
εις βάρος του σχολείου: σχεδόν 8 στους 10 μαθητές (76,4%) διαπιστώνουν ότι οι
καθηγητές των φροντιστηρίων ενδιαφέρονται περισσότερο για την πρόοδό τους από
τους καθηγητές του σχολείου, με το ποσοστό αυτό να ξεπερνά το 80% ειδικά στην
Αθήνα!

Μάλιστα όσο μειώνεται η βαθμολογία των μαθητών τόσο αυξάνεται η αρνητική κρίση
τους για τους καθηγητές του σχολείου σε σχέση με εκείνους των φροντιστηρίων.

Η εικόνα αυτή, που είναι εικόνα απαξίωσης του δημόσιου σχολείου και
συγκριτικής επικράτησης του φροντιστηρίου στη συνείδηση των μαθητών, μπορεί να
ήταν εικαζόμενη από καιρό, όμως η διαπίστωσή της οφείλει να προβληματίσει
βαθιά τους πάντες.

Πώς αξιολογούν το σχολείο και τους καθηγητές τους

Για την πλειονότητα των σημερινών μαθητών, εκπαιδευτικοί σαν και αυτούς της
«Ζούγκλας του μαυροπίνακα» ή του «Κύκλου των χαμένων ποιητών», οι εμπνευσμένοι
δάσκαλοι δηλαδή, σπανίζουν…

Περισσότεροι από 7 στους 10 μαθητές δηλώνουν ότι στην έως τώρα μαθητική ζωή
τους μόλις δύο έως πέντε καθηγητές, από το σύνολο όσων συνάντησαν, τους άφησαν
άριστες εντυπώσεις. Μόνο ένας στους δέκα έμεινε με καλές εντυπώσεις από 6-9
καθηγητές. Ποσοστό μικρότερο του 4% των μαθητών συνάντησε πάνω από δέκα
καθηγητές που του άφησε άριστη εντύπωση, ενώ αντιθέτως το 12,7% βρήκε μόνο
έναν.

Επιπλέον, ποσοστό 45,4% των μαθητών υποστηρίζει ότι μέσα στο δημόσιο σχολείο
υπάρχουν καθηγητές που παραδίδουν (φυσικά παρανόμως) ιδιαίτερα μαθήματα,
ποσοστό που ανεβαίνει εντυπωσιακά (59,6%) ειδικά στις ημιαστικές περιοχές.
Μάλιστα, επτά στους εκατό μαθητές λένε πως έχουν κάνει οι ίδιοι ιδιαίτερο
μάθημα με καθηγητή τους, ποσοστό που ανεβαίνει στο 20% μεταξύ των μαθητών με
υψηλό οικογενειακό εισόδημα.

Είναι χαρακτηριστικό, παρατηρεί ο κοινωνιολόγος της εκπαίδευσης – υπεύθυνος
κοινωνικών ερευνών του Ινστιτούτου V-PRC κ. Κώστας Στρατικόπουλος, ότι όσο
χειρότερη βαθμολογία έχουν οι μαθητές τόσο αυξάνεται η αρνητική τους εκτίμηση.
Έτσι, ενώ μόλις 6,8% των άριστων μαθητών εκτιμά ότι μόνο ένας καθηγητής από
όσους συνάντησε μπορεί να χαρακτηριστεί άριστος, το ποσοστό αυξάνεται στο
εντυπωσιακό 31,6% για τους πιο αδύνατους. Οι μαθητές των αγροτικών περιοχών
έχουν ελαφρώς καλύτερη εντύπωση για τους καθηγητές τους από τους συμμαθητές
τους στις αστικές και ημιαστικές περιοχές, χωρίς αυτό όμως να αναιρεί την
κυριαρχία τής γενικά αρνητικής εντύπωσης.

Γιατί; Έξι στους δέκα μαθητές (62,9%) ­ και ειδικά οι μεγαλύτεροι της Γ’
Λυκείου σε ποσοστό 75%, αλλά ­ οι περισσότεροι ­ και οι πιο αδύνατοι ­ θεωρούν
ότι οι καθηγητές τους δεν τους εμπνέουν κανένα ενδιαφέρον για τα μαθήματα. Τα
παιδιά των αστικών περιοχών έχουν περισσότερα παράπονα. Επίσης, επτά στους
δέκα (67,4%), με τους μαθητές της Γ’ Λυκείου να είναι περισσότερο επικριτικοί,
λένε ότι οι καθηγητές απαιτούν υπερβολικές προσπάθειες, ενώ τους προσφέρουν
λίγα εφόδια. Και το 60%, ποσοστό που ανεβαίνει στο 82,7% όταν εξετάσει κανείς
τη γνώμη των αδύνατων μαθητών, λένε ότι συχνά οι καθηγητές τους συνεχίζουν να
απαιτούν αποστήθιση των μαθημάτων.

Ταυτόχρονα, όμως, οι περισσότεροι μαθητές παραδέχονται ότι οι καθηγητές έχουν
διδακτική επάρκεια. Σχεδόν έξι στους δέκα (57%) θεωρούν ότι διδάσκουν με
κατανοητό τρόπο, αν και πάλι η Γ’ Λυκείου διαφοροποιείται, καθώς το 51,3%
εκτιμά ότι αυτό συμβαίνει σπάνια ή σχεδόν ποτέ. Άλλοι τόσοι μαθητές (55,6%)
είπαν ότι οι καθηγητές τούς εξηγούν το μάθημα ώσπου να το κατανοήσουν, όμως
ξανά η Γ’ Λυκείου και οι αδύνατοι έχουν περισσότερο αρνητική γνώμη. Ακόμα
περισσότεροι μαθητές (61,8%) λένε ότι οι καθηγητές γνωρίζουν το αντικείμενό
τους, με τις ίδιες διαφοροποιήσεις.

Γιατί λοιπόν το παράδοξο; Γιατί αναγνωρίζουν ότι οι καθηγητές μπορούν, αλλά ­
οι περισσότεροι ­ λένε ότι δεν τους εμπνέουν ενδιαφέρον για τα μαθήματα; Μία
παράμετρος είναι τα ακατάλληλα σχολικά βιβλία και κτίρια. Τα βιβλία η
πλειονότητα των μαθητών τα θεωρεί κάτω του μετρίου, αφού με άριστα το 10 ο
μέσος όρος που έδωσαν οι μαθητές για την ποιότητα των βιβλίων τους ήταν 4,86 ­
με τους μαθητές της Γ’ Λυκείου να έχουν και πάλι ελαφρώς χειρότερη γνώμη.