Με…οδηγό τους πλανήτες

Στους μακρινούς πλανήτες όπου έφθασαν οι επιστήμονες και τα ερευνητικά
σκάφη της NASA για να ερευνήσουν την ατμόσφαιρά τους, κρύβονταν πολλές
εκπλήξεις. Τα στοιχεία που έχουν συλλέξει μέχρι στιγμής είναι πολλά και θα
μπορούσαν ακόμη και να τους βοηθήσουν να κατανοήσουν καλύτερα την ατμόσφαιρα
εδώ στη Γη και, άρα, να προβλέψουν καλύτερα τον καιρό.

Όποιος έχει ζήσει μια ξαφνική καταιγίδα, μία ημέρα για την οποία η ΕΜΥ (η δική
μας Μετεωρολογική Υπηρεσία ή οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο) είχε προβλέψει
λιακάδες, θα θεωρούσε πιο συνετό πρώτα να καταλάβουμε τον καιρό εδώ στη Γη και
μετά να ψάξουμε να βρούμε τι συμβαίνει στους άλλους πλανήτες. Η σκέψη είναι
λογική, όμως οι αστρονόμοι έχουν εδώ και χρόνια εκδηλώσει πολύ έντονο
ενδιαφέρον για τον καιρό σε μακρινούς πλανήτες, έχουν επενδύσει και σε χρήμα
και σε προσπάθεια πολλά, προκειμένου να μάθουν πώς είναι η άνοιξη ή το
καλοκαίρι στον Δία και τον Άρη. Βέβαια τι στιγμή που ελάχιστα είναι γνωστά για
το πώς λειτουργεί ο καιρός εδώ στη Γη, το εγχείρημα να μάθουν περισσότερα για
τον καιρό σε άλλα σημεία του ηλιακού συστήματος, μόνο έναν… κόμπο στο
στομάχι μπορεί να προκαλεί στους ειδικούς.

«Η σύσταση της ατμόσφαιρας των άλλων πλανητών διαφέρει πολύ από αυτήν της
Γης», εξηγεί ο κ. Γιάννης Ζιώμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Αριστοτέλειο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. «Επιπλέον, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες επιδρά
το ηλιακό φως σε κάθε πλανήτη είναι τελείως διαφορετικές». Ο καιρός στον
μακρινό Ποσειδώνα, για παράδειγμα, είναι τόσο ανάστατος, που όσο και να τον
μελετούν οι ειδικοί, παραμένει μυστήριο. Η ταχύτητα του ανέμου μπορεί να
φθάσει τα 1.400 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ τρομακτικές καταιγίδες σημειώνονται
ξαφνικά σχηματίζοντας πολύ μεγάλες σκοτεινές κηλίδες πάνω από την επιφάνειά
του.

Στον πλανήτη Ουρανό, πάλι, η απόλυτα πράσινη και χωρίς χαρακτηριστικά
γνωρίσματα επιφάνεια, ελάχιστα αφήνει κάποιον να καταλάβει σχετικά με το τι
συμβαίνει στην ατμόσφαιρά του. Οι φωτογραφίες μάλιστα που έστειλε το Voyager 2
δεν έδειξαν παρά μόνον 20 σύννεφα πάνω από τον ουρανό, ενώ, παρ’ όλο που ο
πλανήτης βρίσκεται πολύ πιο κοντά στον ήλιο απ’ ό,τι ο Ποσειδώνας, οι καιρικές
συνθήκες εκεί μοιάζουν να είναι πολύ πιο ήπιες. Λίγο πιο κοντά στον καιρό που
έχουμε συνηθίσει, φαίνεται να είναι αυτός που έχουν δει οι επιστήμονες στον
Τιτάνα, τον μεγαλύτερο από τους δορυφόρους του Κρόνου και τον μοναδικό
δορυφόρο στο ηλιακό μας σύστημα που έχει πυκνή ατμόσφαιρα.

Παρ’ όλα τα προβλήματα, οι ειδικοί πιστεύουν πως υπάρχουν πολλά και ιδιαίτερα
χρήσιμα συμπεράσματα, τα οποία μπορεί να συγκεντρώσει κανείς από την
παρατήρηση όλων αυτών των διαφορετικών καιρικών συνθηκών στους μακρινούς
πλανήτες. Ορισμένοι μάλιστα πιστεύουν πως μόνο κοιτώντας προς τα εκεί θα
μπορέσουν να δώσουν απαντήσεις στα πανάρχαια «γιατί» που αφορούν τον καιρό εδώ
στη Γη. Κι αυτό γιατί, κατά κάποιον τρόπο, ο καιρός στους τέσσερις μεγάλους
πλανήτες (τον Δία, τον Κρόνο, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα) θα πρέπει να είναι
πολύ πιο «απλός», πιο «κατανοητός», μιας και δεν υπάρχουν ωκεανοί και ήπειροι
για να δημιουργούν πολύπλοκες σχέσεις και καταστάσεις.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Glenn Orton, ερευνητής στο Εργαστήριο JPL της
NASA, στην Πασαντένα της Καλιφόρνιας, «οι πλανήτες αυτοί θα μπορούσαν να
αποτελέσουν ιδανικό “εργαστήριο” για συγκριτική μετεωρολογική έρευνα, όπου θα
γίνονται πειράματα με στόχο να δοκιμαστούν υποθέσεις σχετικά με το πώς
λειτουργούν τα διάφορα καιρικά συστήματα». Βέβαια, παραδέχεται και αυτός πως
τα όσα γνωρίζουν οι ειδικοί σχετικά με το πώς συμπεριφέρεται η ατμόσφαιρα
στους πλανήτες αυτούς, βρίσκεται στα ίδια επίπεδα στα οποία βρισκόταν η
πρόγνωση καιρού στη δεκαετία του 1930.

Δύο ειδών δορυφόροι

Αναλυτικές πληροφορίες, μετρήσεις θερμοκρασίας στην ξηρά και στη θάλασσα, στέλνουν διαρκώς οι μετεωρολογικοί δορυφόροι που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη

Ανεξάρτητα από το αν η μελέτη μακρινών πλανητών θα βοηθήσει ή όχι στην
κατανόηση του καιρού εδώ στη Γη, το Διάστημα έχει ήδη προσφέρει ανεκτίμητη
βοήθεια στην επιστήμη της μετεωρολογίας. Οι μετεωρολογικοί δορυφόροι, οι
οποίοι ταξιδεύουν σε διάφορες τροχιές πάνω από τον πλανήτη μας, είναι
εξοπλισμένοι με υπερσύγχρονους αισθητήρες και στέλνουν, κάθε λεπτό που περνά,
λεπτομερείς φωτογραφίες – ακτινογραφίες της ατμόσφαιράς μας.

Υπάρχουν δύο ειδών δορυφόροι που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη και την
πρόγνωση του καιρού: είναι εκείνοι που πετούν σε χαμηλή τροχιά κοντά στους
πόλους και οι γεωσταθεροί δορυφόροι. Οι πρώτοι περικυκλώνουν τη Γη, από ύψος
που φτάνει ακόμη και τα χίλια χιλιόμετρα, και έχουν συνήθως βόρεια και νότια
τροχιά. Περνούν πάνω από μια συγκεκριμένη περιοχή δύο φορές τη μέρα και
παρέχουν υψηλής ανάλυσης φωτογραφίες και δεδομένα, ακριβώς επειδή πετούν πολύ
κοντά στη Γη. Οι υπηρεσίες τους είναι πολύτιμες για περιοχές όπως η Ευρώπη και
γενικότερα για περιοχές που βρίσκονται ψηλά στο γεωγραφικό πλάτος, επειδή η
τροχιά τους είναι κοντά στους πόλους. Το αρνητικό είναι πως μπορούν και
προσφέρουν δείγμα για την κατάσταση της ατμόσφαιρας μόνο δύο φορές την ημέρα.

Οι γεωσταθεροί δορυφόροι είναι κατασκευασμένοι έτσι ώστε να πετούν σε ύψος
36.000 χιλιομέτρων πάνω από τη Γη. Βρίσκονται δηλαδή στο σημείο όπου η κίνηση
του δορυφόρου προς την ανατολή συμπίπτει απόλυτα με την περιστροφική κίνηση
της Γης, έτσι ώστε να παραμένουν σε συγκεκριμένη θέση πάνω από τον Ισημερινό.
Αυτού του είδους οι δορυφόροι στέλνουν συνεχείς λήψεις μιας ευρύτερης
γεωγραφικά περιοχής και, χάρη στις δυνατότητές τους, μπορούν οι μετεωρολογικές
υπηρεσίες να ενημερώνονται για ξαφνικές και απότομες αλλαγές, για καταιγίδες,
κυκλώνες και ισχυρούς τυφώνες.