Για δύο «κράτη» κάνει λόγο ο ΟΗΕ στην Κύπρο

Ως από σύμπτωση το Εθνικό Συμβούλιο της Κύπρου συνέρχεται σήμερα εν μέσω
καταδικαστικών εκδηλώσεων του δίδυμου εγκλήματος του Ιουλίου ’74 για να λάβει
θέση επί των «σημείων» Ντε Σότο, που στην ουσία θέτουν τα σκληρότερα ίσως
διλήμματα των 26 χρόνων που διέρρευσαν από την τουρκική εισβολή.

Και αυτό διότι για πρώτη φορά έστω και σε non paper των Ηνωμένων Εθνών ­ του
Οργανισμού δηλαδή εκείνου στον οποίο επί δεκαετίες ο Ελληνισμός της Κύπρου
εστήριξε τις ελπίδες του για δικαίωση ­ χρησιμοποιείται ­ έστω και αν
αναφέρεται στη μετά τη λύση χρονική περίοδο ­ ο όρος «κράτη» για να υποδηλώσει
τα δύο μέρη της Ομοσπονδίας…

Η παρατήρηση αυτή και μόνη υποδηλώνει ότι μέσα από τους διαδοχικούς κύκλους
συνομιλιών η διαπραγματευτική βάση φαίνεται να διολισθαίνει από τα αρχικά
αιτήματα και τις αρχικές θέσεις.

Όταν λίγο πριν από το πραξικόπημα και την εισβολή οι λεγόμενες «ενισχυμένες
διακοινοτικές συνομιλίες» ­ διότι συμμετείχαν σε αυτές Έλληνας και Τούρκος
συνταγματολόγοι ­ διακόπηκαν, ο Ντεντκάς δήλωνε πως η μόνη δυνατή λύση είναι
η… Ομοσπονδία. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος τότε απάντησε αποκλείοντας τη
διχοτόμηση και την ομοσπονδοποίηση. Το σύνθημα «όχι διχοτόμηση ­ όχι
ομοσπονδία» δονούσε τις πρώτες διαδηλώσεις μετά την εισβολή όχι μόνο στη
Λευκωσία αλλά και στην Αθήνα.

Ο συμβιβασμός

Η αλλαγή του συσχετισμού δύναμης, τα τελεσμένα της κατοχής αλλά και οι
υποδείξεις του διεθνούς παράγοντα ­ κυρίως των Αμερικανών μέσω του Κλαρκ
Κλίφορτ ­ έπεισαν τον Μακάριο για τον μεγάλο συμβιβασμό της εποχής. Υπέβαλε ο
ίδιος προτάσεις Ομοσπονδίας. Ο Ντενκτάς όμως ήταν αρκετά μακριά πια και η
τουρκική πολιτική αναπροσαρμοζόταν με βάση το δεδομένο της κατοχής.

Η διπεριφερειακή Ομοσπονδία που αποδεχόταν η ελληνοκυπριακή πλευρά έγινε
γρήγορα διζωνική και το νέο δίλημμα ήταν ανάμεσα σε μια ομοσπονδία με ισχυρή
κεντρική κυβέρνηση, όπως ζητούσε η ελληνοκυπριακή πλευρά για να διαφυλάξει το
κράτος, και σε μια ομοσπονδία με χαλαρή κεντρική κυβέρνηση και ισχυρά κρατίδια
όπως ζητούσε ο Ντενκτάς, ο οποίος προετοίμαζε ήδη το ψευδοκράτος του ζητώντας
ομοιογενείς γεωγραφικά και πληθυσμικά ζώνες.

Το ψευδοκράτος

Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983 αποτέλεσε οριακό σημείο για την τουρκική
πολιτική, καθώς έκτοτε και για αρκετά χρόνια η Άγκυρα και ο Ντενκτάς
συμμετείχαν στις διάφορες προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού, χωρίς
όμως την πολιτική βούληση να καταλήξουν σε λύση. Το δίλημμα για την
ελληνοκυπριακή πλευρά είχε λάβει τώρα το σχήμα «δύο κράτη ή Ομοσπονδία». Δεν
ήταν όμως τόσο απλό το δίλημμα διότι οι ξένοι μεσολαβητές στο όνομα της
αποφυγής λύσης δύο κρατών ­ επέσειαν μάλιστα κατά καιρούς και την απειλή
αναγνώρισης του ψευδοκράτους από διάφορα ισλαμικά κράτη ­ ζητούσαν από την
ελληνοκυπριακή πλευρά να δεχθεί λύση διζωνικής Ομοσπονδίας, έστω και με
αδύναμη κεντρική κυβέρνηση.

Η προσφυγή στον ΟΗΕ

Ο νέος μονοπολικός κόσμος έφερε το Κυπριακό στην ατζέντα των προβλημάτων που
πρέπει να επιλυθούν. Παράλληλα επέφερε σταδιακά μια αλλαγή πλαισίου στους
παράγοντες που επενεργούν στο Κυπριακό. Η κυπριακή πολιτική ηγεσία γνωρίζει
τώρα πολύ καλά πως το όπλο της προσφυγής στα Ηνωμένα Έθνη δεν έχει πια την
αποτελεσματικότητα που είχε στο παρελθόν και ότι ο διεθνής Οργανισμός δεν
αποτελεί πλέον παρά μόνο το όχημα του νέου παγκόσμιου συσχετισμού δύναμης. Οι
διαδικασίες επίλυσης διεθνών προβλημάτων έχουν αλλάξει και η μεγάλη για την
Ελλάδα στρατηγική αλλαγή που σηματοδότησε η απόφαση του Ελσίνκι, δημιουργεί
άλλα δεδομένα.

Προς την Ευρώπη

Κληρίδης – Ντενκτάς. Αμερικανοί και Βρετανοί ελπίζουν έστω και σε μια συμφωνία μικρού βεληνεκούς

Στο νέο πλαίσιο η ενταξιακή πορεία της Κύπρου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση
εμφανίζεται ως πλεονέκτημα. Είναι γι’ αυτό που το 1998 ο Ντενκτάς απάντησε με
την πρόταση για Συνομοσπονδία. Ως πλεονέκτημα εμφανίζεται επίσης η θέση της
Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι σε μια υποψήφια χώρα όπως είναι η
Τουρκία. Η επένδυση στην ελληνοτουρκική προσέγγιση δεν φαίνεται να
περιλαμβάνει, από πλευράς Άγκυρας, το Κυπριακό, καθώς ο Ντενκτάς ακόμα και
στις πρόσφατες συνομιλίες στη Γενεύη εξακολουθεί να παίζει το βιολί των δύο
κρατών και της Συνομοσπονδίας. Το ανησυχητικό όμως δεν είναι αυτό, αλλά η
στάση των άλλων παραγόντων του νέου πλαισίου του Κυπριακού. Η ομάδα των πιο
ανεπτυγμένων κρατών (G8) όλο και περισσότερο ξεχνάει τα ψηφίσματα των Ηνωμένων
Εθνών, ο ίδιος ο εκπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών υιοθετεί μια φρασεολογία πιο
κοντά στα «κράτη», όχι μόνον ο Κόφι Ανάν αλλά και το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν
θεωρούν ότι επείγει να αποκατασταθεί η παραβίαση της νεκρής ζώνης στα
Στροβίλια, οι διάφοροι μεσολαβητές δεν κατανοούν πώς μπορεί να γίνονται
συνομιλίες και η μια πλευρά να μην αναγνωρίζει την άλλη κ.λ.π.

Συμπτώματα

Αν όλα αυτά είναι συμπτώματα που απατούν θα διαφανεί πολύ σύντομα καθώς τον
Οκτώβριο η διατύπωση της εταιρικής σχέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία
θα δείξει πώς αντιλαμβάνεται η Άγκυρα τις «υποχρεώσεις» της στα ελληνοτουρκικά
και το Κυπριακό. Αλλά και γιατί το ίδιο διάστημα στη Νέα Υόρκη Αμερικανοί και
Βρετανοί ελπίζουν έστω και σε μια συμφωνία μικρού βεληνεκούς μεταξύ Κληρίδη –
Ντενκτάς.

Η παρούσα πολιτική της Άγκυρας δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας, και αν έτσι
προχωρήσουν τα πράγματα δεν αποκλείεται το νέο δίλημμα που μπορεί κανείς να το
δει από τώρα στον ορίζοντα να είναι «λύση η μη ένταξη της Κύπρου στην
Ευρωπαϊκή Ένωση…».