Από τα πέντε έως τις πέντε!

Σε μια γνωστή παιδική κινηματογραφική ταινία, με τίτλο «Μόνος στο σπίτι», ο
μικρός ήρωας εγκαταλείπεται από λάθος μόνος στο σπίτι για αρκετές ημέρες από
τους πολυάσχολους γονείς του και κινδυνεύει από δύο διαρρήκτες που έχουν βάλει
στόχο τα πολύτιμα αντικείμενα της πλούσιας κατοικίας.

Στη σημερινή πραγματικότητα, βέβαια, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Μια
έρευνα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου από την προηγούμενη κιόλας δεκαετία
φανέρωνε ότι 34.000 μαθητές των τριών πρώτων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου,
ηλικίας 6-8 ετών, έμεναν μόνοι στο σπίτι τους μετά το σχολείο, καθώς οι γονείς
τους εργάζονταν (πίνακας 1).

Παράλληλα είναι γνωστό ότι οι αναδιαρθρώσεις στην οργάνωση της εργασίας και
τις εργασιακές σχέσεις «αιχμαλωτίζουν» μέσα σε ένα γενικευμένο κλίμα
εργασιακής ανασφάλειας όλο και περισσότερους εργαζόμενους γονείς στην
υπερεργασία της «δεύτερης δουλειάς», στα ελαστικά ωράρια εργασίας, στις
βάρδιες, στις υπερωρίες και σε συνδυασμό με τη μαζική είσοδο της γυναίκας στην
παραγωγή απορρυθμίζουν τα οικογενειακά ωράρια και εξαναγκάζουν μεγάλο αριθμό
των γονέων να απουσιάζουν για πολλές ώρες από το σπίτι.

Ταυτόχρονα, η μεταβολή των ίδιων των οικογενειακών δομών (μονογονεϊκές
οικογένειες, αύξηση διαζυγίων, μείωση των «εφεδρειών» των παππούδων)
δημιουργεί προβλήματα που συνοψίζονται στην οικογενειακή αγωνία «τι θα γίνει
με το παιδί που θα είναι μόνο του στο σπίτι μετά το σχολείο».

Τα προβλήματα αυτά και τα αντίστοιχα, βέβαια, ερωτήματα πυκνώνουν και
συσσωρεύονται τόσο περισσότερο όσο πιο αδύναμη κοινωνικά και οικονομικά είναι
η θέση της οικογένειας.

Το ολοήμερο σχολείο

«Η χαλάρωση του θεσμού της ευρύτερης οικογένειας, κυρίως στα μεγάλα αστικά
κέντρα, σημαίνει ότι η επιτήρηση και η φύλαξη του παιδιού σε ώρες που οι
γονείς θα εργάζονται, δημιουργεί μια σημαντική και επείγουσα ανάγκη».

(Γερ. Αρσένης, πρώην ΥΠΕΠΘ)

Σύμφωνα με το ΥΠΕΠΘ «το ασύμπτωτο του ωραρίου λειτουργίας του σχολείου με αυτό
των εργαζομένων γονέων μάς υποχρεώνει να διευρύνουμε το ωράριο λειτουργίας του
σχολείου… προσφέροντας υψηλή πολιτιστική και δημιουργική ενασχόληση στα
παιδιά και παράλληλα εξυπηρετούμε τους γονείς παρέχοντας ασφαλή προστασία στα
παιδιά την ώρα που αυτοί εργάζονται».

Αν ξεφύγουμε λίγο από τις γενικές «υποσχετικές» του ολοήμερου, του τύπου «οι
μαθητές αναπτύσσουν τις δεξιότητες και τα ταλέντα τους, κατανοούν την αξία της
συνεργατικής μάθησης, καλλιεργείται η αυτενέργεια για μάθηση, ενθαρρύνεται η
ευρηματικότητά του», που μπορεί ο καθένας να αλιεύσει στους τσελεμεντέδες όλων
των εκπαιδευτικών αλλαγών των τελευταίων 25 χρόνων και έρθουμε στις
συγκεκριμένες στοχεύσεις του ολοήμερου, έτσι όπως αυτές αναδεικνύονται στην
επιχειρηματολογία στήριξής του, θα ανακαλύψουμε ότι το κεντρικό του σύνθημα
«Μια νέα γενιά μεγαλώνει σε μια ακόμη καλύτερη ελληνική πραγματικότητα»
στηρίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες:

α. Το ολοήμερο σχολείο εξυπηρετεί «κοινωνικές ανάγκες» γεφυρώνοντας
ικανοποιητικά την ασυμφωνία των ωραρίων εργασίας των γονιών και του σχολικού
ωραρίου του μαθητή.

β. «Η προετοιμασία και η μελέτη των μαθητών ολοκληρώνεται στο σχολείο.
Ο μαθητής έχει ελεύθερο χρόνο για ατομικές ή οικογενειακές δραστηριότητες,
καθώς διδάσκεται αποτελεσματικά τις γνώσεις που είναι υποχρεωμένοι οι γονείς
να αναζητήσουν στην ελεύθερη αγορά».

Προβλήματα

Πριν αναφερθούμε διεξοδικά στους δύο παραπάνω βασικούς πυλώνες στήριξης της
επιχειρηματολογίας του ολοήμερου σχολείου, οφείλουμε να κάνουμε τις παρακάτω
διαπιστώσεις:

­ Την ώρα που το ολοήμερο σχολείο προβάλλεται ως η «ναυαρχίδα» της
εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, που δείχνει το κοινωνικό της πρόσωπο
δημιουργώντας την αίσθηση για ικανοποίηση κοινωνικών αναγκών των εργαζομένων
και μορφωτικών αναγκών των μαθητών, ακολουθείται μια πολιτική κλεισίματος και
συγχωνεύσεων εκατοντάδων σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης.

­ Παράλληλα, την ίδια στιγμή που κόβεται η κορδέλα των εγκαινίων των Ολοήμερων
Νηπιαγωγείων, τα επίσημα στοιχεία φανερώνουν ότι στη χώρα μας χιλιάδες είναι
τα νήπια που δεν εξασφαλίζουν θέση λόγω ανεπάρκειας Νηπιαγωγείων και
διορισμένων νηπιαγωγών και είναι χαρακτηριστικό ότι σε 10 νομούς δεν υπάρχει
ούτε ένας βρεφονηπιακός σταθμός, σε 17 νομούς υπάρχει από ένας και σε 10
νομούς από δύο!

­ Ακόμη, την ίδια στιγμή που προβάλλεται ρητορικά ο στόχος της συνεργατικής
μάθησης, μια βαθμίδα μετά, στον χώρο του Λυκείου επιβάλλονται οι πιο σκληρές
συνθήκες ανταγωνισμού, στις οποίες η έννοια «σχολική ζωή» και «συμμαθητής»
διαγράφονται από το σχολικό λεξιλόγιο.

Οι «πυλώνες»

Ας έρθουμε, όμως, τώρα στους «βασικούς πυλώνες».

Να το πούμε καθαρά. Το ολοήμερο σχολείο έρχεται να εξυπηρετήσει και να
νομιμοποιήσει «κοινωνικές ανάγκες» που είναι προϊόντα της επιβολής των πιο
απάνθρωπων, σκληρών και εκμεταλλευτικών εργασιακών σχέσεων. Πρόκειται, δηλαδή,
για ένα σχολείο που έρχεται να υπηρετήσει ως ταπεινή θεραπαινίδα την
«ανταγωνιστικότητα» της «ελεύθερης οικονομίας» μας, κοντολογίς ένα μοντέλο το
οποίο, αντί να μειώνει τον χρόνο εργασίας στη βάση της τεχνολογικής εξέλιξης,
τον αυξάνει και τον ελαστικοποιεί, καταβροχθίζοντας στην κυριολεξία κάθε
έννοια ελεύθερου χρόνου των εργαζόμενων γονέων.

Σε αυτές τις συνθήκες και σε αυτές τις «κοινωνικές ανάγκες» ευθυγραμμίζεται το
ολοήμερο σχολείο και όχι στις μορφωτικές και ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες των
μαθητών. Γι’ αυτό και η απασχόλησή τους ευθυγραμμίζεται με τα ελαστικά και
απάνθρωπα ωράρια εργασίας των εργαζόμενων γονιών τους. Το εξαντλητικό ωράριο
των εργαζομένων εφαρμόζεται στον χώρο αγωγής παιδιών. Να σημειώσουμε στο
σημείο αυτό ότι το υποχρεωτικό ωράριο για τους μαθητές που φοιτούν στα
ολοήμερα πιλοτικά Δημοτικά σχολεία είναι 8 π.μ. έως 4 μ.μ. Η λογική της
διαρκούς απασχόλησης και αποτελεσματικότητας μεταφέρεται στον παιδαγωγικό
κόσμο. Η απόλυτη οργάνωση και ο ακριβής εκ των προτέρων και άνωθεν
επιβαλλόμενος καθορισμός κάθε δράσης που συνιστά βασικό χαρακτηριστικό
γνώρισμα κάθε επιχείρησης κυριαρχεί στον χώρο του σχολείου επί 9-10 ώρες. Η
λογική του ελεύθερου παιχνιδιού, του αυτοκαθορισμού ως δράσης και η επιλογή
των μορφών επικοινωνίας εκ μέρους των παιδιών εκμηδενίζονται, καθώς
επανέρχεται η απηρχαιωμένη παιδαγωγική του ιδρυματισμού, συνθλίβοντας βασικές
αρχές της σύγχρονης ψυχοπαιδαγωγικής, οι οποίες καθορίζουν απόλυτα ότι η
δημιουργική αφομοίωση των γνώσεων προϋποθέτει κανονικά διαστήματα σωματικής
και ψυχοπνευματικής ξεκούρασης.

Ίδρυμα

Έτσι, λοιπόν, το σχολείο μετατρέπεται σε ίδρυμα. Και δεν είναι άγνωστα τα
συμπτώματα του ιδρυματισμού, που μπορούν να εκδηλώσουν κάποια παιδιά. Δειλία,
μελαγχολία, κλάμα, απομονωτισμός, απόρριψη του κόσμου, επιβράδυνση της ψυχικής
και φυσικής εξέλιξης, επιβράδυνση στην αντίδραση στους ερεθισμούς, κινητική
αδεξιότητα, ανορεξία, άρνηση φαγητού, απώλεια βάρους, αϋπνία είναι μερικά που
μνημονεύουν οι ειδικοί.

Και το χειρότερο είναι ότι ο καθημερινός Γολγοθάς πολλών μαθητών δεν σταματά
με τη λήξη του ωραρίου του ολοήμερου σχολείου, αφού στο πρόγραμμά τους
υπάρχουν ώρες για τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών, αλλά και για άλλες
δραστηριότητες, όπως χορός, γυμναστική, που δεν μπορεί να καλύψει το σχολείο.

Έτσι, βέβαια, μέχρι την ηλικία της ένταξης στην παραγωγική διαδικασία θα έχουν
αφομοιώσει παρόμοια ωράρια εργασίας στην κοινωνία του μέλλοντος, όπου το 8ωρο
θα θεωρείται παρωχημένο, όπως και το μοντέλο της μόνιμης εργασίας με
συγκεκριμένα δικαιώματα και κατακτήσεις.