Εις… θάνατον οι καπνοβιομηχανίες

Η ετυμηγορία των ενόρκων ήταν ομόφωνη. Οι αμερικανικές καπνοβιομηχανίες
καλούνται πλέον να αναλάβουν τις ευθύνες τους.

Ζεύγος Ρόζενμπλατ. Η ετυμηγορία των ενόρκων ικανοποίησε πλήρως τους εκπροσώπους των εναγόντων

Και υποχρεώνονται να καταβάλουν σε περίπου 500.000 άτομα από τη Φλόριντα, που
υπέστησαν ανεπανόρθωτη βλάβη λόγω του καπνίσματος, συνολική αποζημίωση 50
τρισεκατομμυρίων δραχμών.

Η δίκη ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1998 και διήρκεσε δύο ολόκληρα χρόνια.
Συνολικά, κατέθεσαν 157 μάρτυρες. Τον περασμένο Ιούλιο, οι ένορκοι απεφάνθησαν
ότι οι καπνοβιομηχανίες παρασκευάζουν, πράγματι, ένα θανατηφόρο προϊόν. Τον
Απρίλιο, τις διέταξαν να καταβάλουν σε τρία άτομα που εκπροσωπούσαν την ομάδα
των εναγόντων συνολική αποζημίωση 4,5 δισεκατομμυρίων δραχμών. Και στο τέλος
της περασμένης εβδομάδας, η εξαμελής ομάδα των ενόρκων αποφάσισε να
ικανοποιήσει το αίτημα του δικηγόρου των εναγόντων και να επιβάλει στις
μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες των ΗΠΑ ποινή που ισούται, θεωρητικά, με
χρεοκοπία. Καταβολή αποζημίωσης 50 τρισεκατομμυρίων δραχμών.

Η υπεράσπιση είχε παραδεχθεί ότι ένα τέτοιο ποσό θα ισοδυναμούσε με «θανατική
καταδίκη» και ότι ξεπερνούσε κατά δέκα φορές τις δυνατότητες των
καπνοβιομηχανιών. Οι εκπρόσωποι των καπνοβιομηχανιών ισχυρίστηκαν ότι είχαν
ήδη επανορθώσει συμφωνώντας, το 1998, να καταβάλουν στις πολιτείες αποζημίωση
ύψους 86 τρισεκατομμυρίων δραχμών σε διάστημα 25 ετών. Υποστήριξαν ότι ήταν
άδικο να εξετάζεται το ενδεχόμενο της αποζημίωσης περισσοτέρων των 500.000
καπνιστών από τη Φλόριντα χωρίς να έχουν πρώτα εκδικαστεί οι ατομικές αγωγές.
Κανένα από τα επιχειρήματά τους δεν αποδείχθηκε πειστικό.

«Επί 50 χρόνια, αυτές οι καπνοβιομηχανίες αρνούνταν τους κινδύνους του
προϊόντος τους», δήλωσε μετά το πέρας της δίκης ο προϊστάμενος των ενόρκων,
Λέιτον Φίνεγκαν. «Επέμεναν να υποτιμούν ή να αρνούνται τις επιπτώσεις του
τσιγάρου στην υγεία και την εθιστική φύση του. Χρησιμοποίησαν ακόμα και
κατασκευασμένα στοιχεία για να αμφισβητήσουν τα γεγονότα». Ο Φίνεγκαν
παραδέχθηκε ότι, όταν ξεκίνησε η δίκη, θεωρούσε πως το κάπνισμα είναι
προσωπική επιλογή του κάθε ατόμου. «Το θέμα, όμως», είπε, «δεν είναι αν οι
άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της επιλογής, αλλά ότι οι βιομηχανίες γνώριζαν πως
πουλούσαν ένα ελαττωματικό προϊόν και αρνούνταν ότι ήταν ελαττωματικό».

Ιερή αποστολή

Οι Αμερικανοί ένορκοι είχαν την αίσθηση ότι εκτελούσαν μία ιερή αποστολή.
Έπρεπε να στείλουν ένα ισχυρό μήνυμα ­ να τιμωρήσουν τις καπνοβιομηχανίες όχι
μόνο για τα ψεύδη, αλλά και για την αλαζονεία τους. «Τετρακόσιες χιλιάδες
άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο στις ΗΠΑ λόγω του τσιγάρου», είπε ο Φίνεγκαν.
«Και οι δικηγόροι υπεράσπισης είχαν το θράσος να δηλώσουν ενώπιόν μας ότι μια
αυστηρή ετυμηγορία θα ισοδυναμούσε με τη θανατική καταδίκη των
καπνοβιομηχανιών». Ενδεικτικό της νοοτροπίας τους… «Πιστεύουν ότι είναι
άτρωτοι. Ότι κανείς δεν μπορεί να τους αγγίξει».

Ο πόλεμος εναντίον των καπνοβιομηχανιών έφθασε στο πλέον κρίσιμο σημείο του το
1988, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ απεφάνθη ότι η προειδοποίηση που
αναγράφεται στα πακέτα των τσιγάρων ­«Το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία» ­,
δεν τις προστατεύει από δικαστικές αγωγές ιδιωτών.

Το 1994, οι επικεφαλής των επτά κορυφαίων αμερικανικών καπνοβιομηχανιών
παρουσιάστηκαν ενώπιον του Κογκρέσου και ομολόγησαν, ο ένας μετά τον άλλο, ότι
δεν γνώριζαν πως η νικοτίνη προκαλεί εθισμό. Εκ των υστέρων, η ομολογία αυτή
αποδείχθηκε ελάχιστα έξυπνη. Και οι επτά άνδρες απέκτησαν το παρατσούκλι «οι
επτά νάνοι».

Απόφαση-καταπέλτης που δικαιώνει 500.000 άτομα

Ο δικαστής διαβάζει την απόφαση

Η συλλογική αγωγή των 500.000 καπνιστών από τη Φλόριντα κατατέθηκε το 1994 από
τον Στάνλεϊ και τη Σούζαν Ρόζενμπλατ, ένα ζευγάρι από το Μαϊάμι που τόλμησε να
τα βάλει, ως άλλος Δαυΐδ, με τον Γολιάθ των αμερικανικών καπνοβιομηχανιών.
Ξεκίνησαν τη σταυροφορία τους το 1991, εκπροσωπώντας περίπου 60.000
αεροσυνοδούς, που ισχυρίστηκαν ότι είχαν προσβληθεί από καρκίνο λόγω του
παθητικού καπνίσματος στο οποίο υποχρεώνονταν μέσα στις καμπίνες των
αεροσκαφών. Και συνέχισαν τον αγώνα τους με τη συνολική αγωγή που άρχισε να
εκδικάζεται το 1998.

«Η βιομηχανία αυτή», δήλωσε στην τελική αγόρευσή του ο Ρόζενμπλατ, «εξαπατούσε
το κοινό επί μισό αιώνα, αποδεκατίζοντας εκατομμύρια Αμερικανούς. Ποτέ άλλοτε
δεν προκάλεσαν τόσο λίγοι τόσο μεγάλο κακό, σε τόσο πολλούς ανθρώπους και για
τόσο πολύ καιρό. Η μέρα της κρίσης, όμως, έφθασε».

Η ετυμηγορία των ενόρκων ήταν, πράγματι, καταπέλτης. Μολαταύτα, οι
αμερικανικές καπνοβιομηχανίες δεν αντιμετωπίζουν κανέναν άμεσο κίνδυνο
πτώχευσης. Η διαδικασία της έφεσης αναμένεται να διαρκέσει τουλάχιστον δύο
χρόνια. Ακόμη και αν οι καπνοβιομηχανίες χάσουν την έφεση, θα περάσουν
δεκαετίες έως ότου καταβληθούν, τελικά, οι αποζημιώσεις. Όπως δείχνουν τα
πράγματα, ο Γολιάθ έχει το χρόνο, και τη γραφειοκρατία, με το μέρος του.