Φρουροί της γενετικής επανάστασης

Η χαρτογράφηση των γονιδίων του ανθρώπου αποτελεί μέγιστο επιστημονικό
επίτευγμα ισάξιο με τη διατύπωση της θεωρίας της σχετικότητας, την
κβαντομηχανική, τη διάσπαση του πυρήνα του ατόμου και την εξερεύνηση του
Διαστήματος.

Είναι γεγονός, που χωρίς αμφιβολία θα συμβάλει στην αλματώδη πρόοδο της
ιατρικής και θα αλλάξει τη φιλοσοφία της. Αν δεν τηρηθούν όμως οι απαραίτητες
ηθικές και δεοντολογικές προϋποθέσεις, πιθανώς να έχει και αρνητικές
επιπτώσεις για την ανθρωπότητα.

Όταν το 1953, οι Watson και Crick παρουσίασαν τη δομή της διπλής έλικας του
DNA, δεν μπορούσε να φαντασθεί κανείς ότι τα γονίδια του ανθρώπου θα
χαρτογραφηθούν πριν λήξει ο αιώνας μας.

Τούτο οφείλεται στην εξέλιξη της επιστήμης η οποία δεν καλπάζει απλώς, αλλά
κινείται με πυραυλική ταχύτητα και συγκεκριμένα κυρίως στο συνδυασμό της
συνεχώς αναπτυσσόμενης πληροφορικής και βεβαίως της μοριακής βιολογίας.

Η χαρτογράφηση των γονιδίων, όπως είναι γνωστό, αποκαλύπτει τη χημική σύσταση
και τη θέση τους στα 23 χρωμοσώματα του ανθρώπου. Συγχρόνως μας πληροφορεί για
την εντολή που δίνει κάθε γονίδιο για την παραγωγή των βιομορίων (ενζύμων,
πρωτεϊνών κ.λπ.) από τα οποία εξαρτάται η δομή και η λειτουργία του οργανισμού
μας.

Απομένει όμως, και αυτό δεν είναι απλό, να ερευνηθούν και να διευκρινισθούν οι
σχέσεις των γονιδίων μεταξύ τους και η επίδραση του περιβάλλοντος, τόσο σε
φυσιολογικές όσο και σε παθολογικές καταστάσεις του οργανισμού.

Η εισαγωγή της γενετικής στην ιατρική κατά τις τελευταίες δεκαετίες έχει
συμβάλει στον περιορισμό πολλών κληρονομικών νόσων, όπως παραδείγματος χάριν
της μεσογειακής αναιμίας με την εφαρμογή του προγεννητικού ελέγχου.

Έχει δώσει επίσης ικανοποιητικά αποτελέσματα στην κλινική πράξη, με την
ανάπτυξη νέων διαγνωστικών και προγνωστικών μεθόδων.

Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερες από 4.500 κληρονομικές παθήσεις που οφείλονται
σε αντίστοιχο αριθμό παθολογικών γονιδίων. Επίσης είναι γνωστό ότι περίπου
5.000 από τα γονίδια του ανθρώπου, αν υποστούν μεταλλάξεις, μπορεί να
προκαλέσουν νεοπλασία.

Πλάκα που περιέχει δείγματα καθαρού DNA, το οποίο προετοιμάζεται για να εξετασθεί η αλληλουχία του, στο πλαίσιο του προγράμματος για το ανθρώπινο γονιδίωμα

Με τις προγνωστικές εξετάσεις, μπορούμε να γνωρίζουμε ποιοι ασθενείς θα
νοσήσουν από κληρονομικές παθήσεις όπως π.χ. η χορεία του Huntington, ο
κληρονομούμενος καρκίνος του μαστού και του παχέος εντέρου.

Οι εξετάσεις αυτές όμως θα πρέπει να γίνονται επί ενηλίκων ασθενών με τη δική
τους ελεύθερη βούληση και να αποτελούν απαράβατο ιατρικό απόρρητο διότι αλλιώς
θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην ζωή και την επαγγελματική σταδιοδρομία
πολλών συνανθρώπων μας.

Μπορεί να θεωρείται βέβαιο, τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου, ότι στις επόμενες
δεκαετίες η βιοτεχνολογία του γονιδίου θα κατορθώσει να αντιμετωπίσει
συγγενείς και επίκτητες νόσους όπως την αθηρωματική (αρτηριοσκλήρυνση) στην
οποία οφείλεται το 50% των θανάτων, τις κακοήθεις νεοπλασίες και πολλές άλλες.
Τούτο θα έχει ως συνέπεια να αλλάξει τη συντηρητική θεραπευτική και να
περιορίσει σε μεγάλο βαθμό τις χειρουργικές επεμβάσεις.

Η τροποποίηση και ο έλεγχος των γονιδίων στα οποία οφείλεται άμεσα ή έμμεσα η
γήρανση και η χορήγηση ορισμένων ενζύμων όπως η τελομεράση θα επιμηκύνει το
μέσο όρο της ζωής ο οποίος κατά την άποψη πολλών ερευνητών θα αυξάνει
παράλληλα με την πρόοδο της τεχνολογίας. Είναι όμως τούτο όφελος για τον
άνθρωπο και την ανθρωπότητα ως σύνολο; Πιστεύω ότι η παράταση της νεότητας
είναι πάντοτε επιθυμητή, η αιώνια όμως μακροζωία δημιουργεί ψυχολογικά και
κοινωνικά προβλήματα και ίσως δεν αποτελεί προσφορά για το γένος των ανθρώπων.

Η γονιδιακή θεραπεία σωματικών κυττάρων σε κακοήθεις και γενικότερα ανίατες
ασθένειες, όταν έχουν αποτύχει οι κλασικές θεραπευτικές μέθοδοι, έχει ήδη
επιτραπεί, ευρίσκεται όμως σε ερευνητικό στάδιο και τα αποτελέσματά της δεν
έχουν ακόμη κριθεί. Γονιδιακή θεραπεία εμβρύων, με σκοπό την ευγονική, μπορεί
να είναι ηθικώς αποδεκτή μόνον όταν περιορίζεται στην αποκατάσταση παθολογικών
γονιδίων που προκαλούν σωματικές ή ψυχικές παθήσεις εφόσον βεβαίως
εξασφαλισθεί πλήρως η ασφαλής εφαρμογή της, πράγμα τον οποίον προς το παρόν
δεν υφίσταται.

Η εφαρμογή όμως της γενετικής μηχανικής μόνης ή σε συνδυασμό με την
κλωνοποίηση για την παραγωγή όντων με υπεράνθρωπες ή μειωμένες πνευματικές ή
σωματικές ικανότητες, δηλαδή ταλαντούχων καλλιτεχνών, σοφών ερευνητών,
διακεκριμένων επιστημόνων, πολιτικών, δικτατόρων, αχθοφόρων, κ.λπ. προκαλεί
αποτροπιασμό και φρίκη. Ο Δημιουργός με την αξιοθαύμαστη φυλετική αναπαραγωγή
και τη γενετική πολυμορφία έχει προνοήσει για αυτά. Για τους λόγους αυτούς η
αυστηρή νομοθεσία και η επαγρύπνηση από ισχυρά αλλά και ευρείας αντιλήψεως
Συμβούλια Βιοηθικής και Δεοντολογίας, είναι επιτακτική. Περισσότερο όμως από
νόμους και Συμβούλια Βιοηθικής, η ανθρωπότητα πρέπει να προστατεύεται και να
οχυρώνεται από την ηθική, τη συνείδηση και την υπεύθυνη προσωπικότητα του
ερευνητή, ο οποίος πρέπει να βιώνει την πρόκληση της επιστημονικής προόδου με
υψηλό αίσθημα ευθύνης απέναντι στον άνθρωπο.

Διότι τα μεγαλόπνοα ερευνητικά προγράμματα τα οποία δεν υπηρετούν σε ισορροπία
τους επιστημονικούς στόχους με το σεβασμό των ορίων της ανθρώπινης φύσης είναι
επιβλαβή και επικίνδυνα. Η επιστήμη, η οποία πάντοτε βοήθησε την ανθρωπότητα,
θα αρθεί για μια ακόμα φορά στο ύψος της αποστολής της, θα παραγνωρίσει
συμφέροντα και σκοπιμότητες και θα υπηρετήσει την αλήθεια και τον άνθρωπο.

Η Ακαδημία Αθηνών για να εκπληρώσει έναν από τους βασικούς της σκοπούς που
είναι η πρόοδος της έρευνας στη χώρα μας, έχει οικοδομήσει, με την αμέριστη
υποστήριξη της κυβερνήσεως, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών 25.000 τ.μ. το
οποίο θα στεγάσει 7 Ινστιτούτα, τα οποία θα καλύπτουν όλο το φάσμα της
ιατροβιολογικής έρευνας, την προληπτική ιατρική και την περιβαλλοντική υγεία.

Σκοποί του Ιδρύματος θα είναι να επαναπατρίσει διακεκριμένους ερευνητές που
συμβάλλουν διεθνώς στην πρόοδο της επιστήμης, ώστε να προωθήσει μαζί με τα
άλλα ελληνικά ερευνητικά Κέντρα την ποιότητα της έρευνας στη χώρα μας και να
την ανεβάσει στα υψηλότερα επίπεδα της Ευρώπης. Να δημιουργήσει προϋποθέσεις
για την εκπόνηση επιστημονικών εργασιών προς απόκτηση μεταπτυχιακών διπλωμάτων
Masters και PhD από ελληνικά και ξένα Πανεπιστήμια και να συμβάλει, με την
εφαρμογή νέων τεχνολογιών, στην επίλυση των προβλημάτων της υγείας του λαού μας.

Ο Ακαδημαϊκός Γρηγόρης Σκαλκέας είναι καθηγητής Χειρουργικής