Οι δύο όψεις της Τουρκίας

Τα περισσότερα βιντεοκλίπ στην Τουρκία είναι συγκινητικά. Η τραγουδίστρια ή
ο τραγουδιστής τραγουδάνε και κλαίνε ταυτόχρονα. Πολλά δάκρυα.

Η επόμενη ημέρα. Ο Ετζεβίτ ασθενεί. Ο Μπαχτσελί είναι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού

Εκτός όμως από τα καθαρά ερωτικά τραγούδια παρεμβάλλονται και άλλα, άκρως
πατριωτικού περιεχομένου. Θα προσπαθήσω να περιγράψω δύο που μου έκαναν
ιδιαίτερη εντύπωση, επειδή μου θύμισαν άλλες εποχές: Ένας νεαρός μακρυμάλλης
μουσικός διευθύνει μια συμφωνική ορχήστρα. Πίσω τους μια τεράστια φωτογραφία
του Μουσταφά Κεμάλ. Τη χορωδία αποτελούν νεαροί και νεαρές, εργάτες,
στρατιώτες, αστυνομικοί. Το τραγούδι είναι κάτι σαν εμβατήριο και κάθε που
ηχούν τα τύμπανα, προβάλλεται ένα παλιό φιλμ που δείχνει τον Κεμάλ πάνω στο
άλογο, να περιστοιχίζεται από πολιτικούς, από στρατιωτικούς, να προχωράει…
Και το βιντεοκλίπ τελειώνει με τον Κεμάλ να μας κοιτάει κατάματα και να μας
νουθετεί.

Το δεύτερο βιντεοκλίπ δείχνει στρατιώτες να πολεμούν στα βουνά με φόντο
τεράστιες τουρκικές σημαίες. Μαντιλοδεμένες μανάδες να κλαίνε. Στρατιώτες να
σκοτώνονται. Μανάδες να κλαίνε. Κι ύστερα κηδεία με τα φέρετρα τυλιγμένα σε
τουρκικές σημαίες. Το δεύτερο αυτό βιντεοκλίιπ ήταν πρόλογος σε εκπομπή τύπου
ριάλιτι σόου που αναφερόταν στα δεινά που έχει προκαλέσει στον τουρκικό λαό η
συνεχιζόμενη εξέγερση των Κούρδων αυτονομιστών.

Βρέθηκα για λίγες μέρες στο τουριστικό Κεμέρ, έξω από την Αττάλεια (Αντάλια τη
λένε τώρα) στην Τουρκία, για να πάρω μέρος σε ένα συνέδριο όπου συμμετείχαν
Γερμανοί, Έλληνες και Τούρκοι δημοσιογράφοι. Το οργάνωσε το γερμανικό Ίδρυμα
Κόνραντ Αντενάουερ ­ μία μη κυβερνητική οργάνωση, με παρακλάδια κυρίως στην
Ανατολική Ευρώπη και τη Νότια Αμερική.

Το συνέδριο

Θέμα του συνεδρίου ή σεμιναρίου, όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα, “Ο ρόλος των
ΜΜΕ στη μείωση των παγκόσμιων συρράξεων”. Προφανής στόχος να ακουστούν οι
απόψεις Ελλήνων και Τούρκων δημοσιογράφων και να ενημερωθούν οι Γερμανοί
συνάδελφοι.

Ταυτόχρονα δύο Τούρκοι και δύο Έλληνες καθηγητές Πανεπιστημίου έδωσαν την
προσωπική τους άποψη για το ιστορικό γίγνεσθαι στις σχέσεις των δύο χωρών.

Καταλυτική υπήρξε η ομιλία με θέμα “Βρισκόμαστε πραγματικά μπροστά σε μία νέα
εποχή ελληνο-τουρκικών σχέσεων;”, του παλαίμαχου πρεσβευτή Βύρωνα
Θεοδωρόπουλου, που επί δεκαετία και πλέον είχε διατελέσει ειδικός
διαπραγματευτής στο Κυπριακό. Μία ομιλία που αποδιοργάνωσε τον Τούρκο ομόλογό
του Σουκρού Ελεγκτάγ, ο οποίος υπήρξε και ο κύριος συνομιλητής του για το
Κυπριακό. Ο Σουκρού Ελεγκτάγ υποχρεώθηκε να δευτερολογήσει την επομένη και να
ζητήσει συγγνώμη για το έντονο ύφος του, επειδή κατάλαβε ότι είχε δημιουργήσει
δυσμενείς εντυπώσεις.

Ούτε λίγο ούτε πολύ είχε πει πως θα πρέπει να αναθεωρηθεί η Συνθήκη της
Λωζάννης, επειδή τα άρθρα της θίγουν τα τουρκικά συμφέροντα…

Για να παρέμβουν Γερμανοί δημοσιογράφοι και να τον ρωτήσουν μήπως θα πρέπει να
αναθεωρηθεί και η γαλλογερμανική συνθήκη για το Σάαρλαντ…

Κυρίαρχο επιχείρημα

Το παράδειγμα της γαλλο-γερμανικής και της γερμανο-πολωνικής συμφιλίωσης
προεβλήθη ως το κυρίαρχο επιχείρημα για το πώς δύο λαοί που έχουν επί χρόνια
υπάρξει ως εχθροί μπορούν να αντιστρέψουν το κλίμα. Προσπαθώντας να κάνω μία
ψυχρή αποτύπωση όσων ελέχθησαν από την άλλη πλευρά, διαπιστώνω ότι στη
σημερινή φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων υπάρχουν δύο κύριες τάσεις: η παλιά,
σύμφωνα με την οποία η Τουρκία θεωρεί τον εαυτό της αδικημένο από τις
ισχύουσες συνθήκες τις οποίες και επιθυμεί να αναθεωρήσει, και η νέα που θέλει
άλματα για την προώθηση των σχέσεων με περιθωριοποίηση στα υπάρχοντα
προβλήματα.

Τα «αγκάθια» των σχέσεων με την Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Ένα από τα κύρια αγκάθια στις ελληνοτουρκικές σχέσεις που προεβλήθησαν ήταν το
casus belli από την τουρκική πλευρά στο ενδεχόμενο της επέκτασης των ελληνικών
χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Τότε τέθηκε το ερώτημα: Η Ελλάδα είναι
μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Κύπρος και η Τουρκία είναι υποψήφιες προς
ένταξη. Τι θα λέμε γι’ αυτές τις διαφορές ύστερα από μερικά χρόνια όταν τα
σύνορα της Ευρώπης θα έχουν μετατεθεί στο Ιράν; Συντονιστής της συζήτησης ήταν
ο Ιλνούρ Τσεβίκ, αρχισυντάκτης της αγγλόφωνης “Turkish Daily News”, ο οποίος
με δυσθυμία απάντησε: “Ναι, αλλά δεν γνωρίζουμε αν θα γίνει ποτέ μέλος η
Τουρκία”…

Την ημέρα εκείνη η εφημερίδα του Τσεβίκ έγραφε πως με δικαστική απόφαση βγήκε
από τη φυλακή ένας από εκείνους που είχαν προσπαθήσει να δολοφονήσουν τον Ακίν
Μπιρντάλ, τον πλέον μαχητικό υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην
Τουρκία, ο οποίος εξακολουθεί να βρίσκεται φυλακισμένος, παρά την άσχημη
κατάσταση της υγείας του.

Το πλέγμα ανθρώπινα δικαιώματα, κοινωνικές ελευθερίες, σύμφωνα με την ομολογία
και Τούρκων επισήμων, υποφέρει στη σημερινή Τουρκία.

Η ελευθεροτυπία, αλλά και η ελεύθερη έκφραση των συγγραφέων, βρίσκεται υπό τη
δαμόκλεια σπάθη ενός πειθαναγκαστικού νόμου.

Ο νέος Τούρκος πρόεδρος, με διαβεβαίωναν πολλοί Τούρκοι συνάδελφοι, έχει
ζητήσει ριζικές συνταγματικές μεταρρυθμίσεις.

Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Μπουλέντ Ετζεβίτ είναι ασθενής και δεν μπορεί να
ανταποκριθεί στα καθήκοντά του. Αλλά το θέμα αυτό θεωρείται ταμπού και δεν
συζητείται στην Τουρκία.

Όπως έλεγαν οι Τούρκοι δημοσιογράφοι, ως εναλλακτική λύση καιροφυλακτεί πλέον
ο ακροδεξιός Ντεβντέτ Μπαχτσελί, ο οποίος ως αδιάφθορος θεωρείται ο
αδιαφιλονίκητος διάδοχος του Ετζεβίτ στην πρωθυπουργία. Ο Μπουλέντ Ετζεβίτ,
που υπήρξε ο Αττίλας της Κύπρου, κάποτε είχε γράψει ένα “ελληνο-τουρκικό
ποίημα”, όπως το είχε ονομάσει. Να ένα απόσπασμά του:

«Μια γαλάζια μαγεία απλώνεται ανάμεσά μας Μια θάλασσα θερμή και Οι ακτές
της, η μια πιο όμορφη από την άλλη Είμαστε δυο λαοί Που από μας κάποτε θα
γεννηθεί Ο χρυσός αιώνας του Αιγαίου Και από την παλιά εστία θα ξεπηδήσει Η
φλόγα τού αύριο».