Διλήμματα ζωής και θανάτου στην Εντατική

Η φωνή της μάνας σπαραχτική καθώς μοιρολογάει στα ποντιακά το παλικάρι της.
Κοντά της μια ομάδα αγοριών, που κανένα δεν ξεπερνάει τα 20, κλαίνε
αγκαλιασμένα. Ένα ακόμη αγόρι πιάνει το κεφάλι του με απελπισία και φωνάζει
συνέχεια την ίδια φράση σε κάποιον αόρατο αδελφό:

«Αντώνη, γύρνα πίσω. Άσε το μηχανάκι και γύρνα πίσω».

Βράδυ Πέμπτης, πάλι γενική εφημερία στο Γενικό Κρατικό. Μπροστά στην είσοδο
των επειγόντων περιστατικών ανάκατα ασθενοφόρα φορτωμένα με τραυματίες ή
ασθενείς που υποφέρουν και που για λίγο σταμάτησαν να βογκάνε παγωμένοι
μπροστά στον θάνατο που κέρδισε τη μάχη με το 18χρονο παιδί.

Τα νοσοκομεία είναι χώρος ανθρώπινου πόνου και ανάγκης. Έναν όροφο πιο πάνω
από τα επείγοντα, στον 1ο, η Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Γενικού Κρατικού
είναι η δεύτερη σειρά μάχης. Μιας μάχης του ανθρώπου κόντρα στον θάνατο.

Έχει 10 κρεβάτια, υψηλής ποιότητας αλλά λίγα, όπως λίγα είναι συνολικά τα
κρεβάτια ΜΕΘ στη χώρα μας. Ακόμη κι αν προσθέσεις τα έξι της Μονάδας
Εμφραγμάτων, πάλι λίγα είναι. Θα μπορούσαν να είναι 14, για να καλύπτουν κάπως
περισσότερες από τις τεράστιες ανάγκες αυτής της χώρας που, πέρα από όλα τα
άλλα, πεθαίνει κάθε Σαββατοκύριακο στην άσφαλτο. Όπως θα μπορούσαν να
συμπληρώνονται και με άλλα πέντε κρεβάτια Αυξημένης Φροντίδας (είδος σπάνιο
για τη χώρα μας) ώστε να μεταφερθούν εκεί οι ασθενείς που χρειάζονται απλώς
«εξειδικευμένη συντήρηση» χωρίς την οποία δεν θα ζήσουν, ελευθερώνοντας τα
κρεβάτια που έχουν ανάγκη από Εντατική Θεραπεία.

Αλλά δεν τα έχει. Ο λόγος: Δεν υπάρχουν αρκετοί νοσηλευτές. Έτσι, στη ΜΕΘ
του ΓΝΑ, όπως και σε όλες τις άλλες, οι γιατροί παίζουν καθημερινά τον Θεό,
αναγκασμένοι να αποφασίσουν ποιος θα ζήσει και ποιος, ίσως, πεθάνει, αφού δεν
υπάρχουν κρεβάτια για όλους. Η ζήτηση τεράστια, η αναζήτηση κρεβατιού
αγωνιώδης.

Και τι θα γίνει αν έχουμε έναν νέο σεισμό ή ένα μεγάλο ατύχημα, όπως με το
«Σίτι οφ Πόρος»; αναρωτιούνται οι γιατροί των μονάδων.

«Τα προβλήματα της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας του Γενικού Κρατικού είναι τα
προβλήματα που αντιμετωπίζουν όλες οι ΜΕΘ στην Ελλάδα: ανεπάρκεια κλινών,
ανεπάρκεια εξοπλισμού και ανεπάρκεια νοσηλευτικού προσωπικού. Κι αν σκεφθεί
κανείς ότι η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε τροχαία ατυχήματα, και
εμείς εδώ σ’ αυτό το νοσοκομείο νοσηλεύουμε 7 στους 10 πολυτραυματίες από τα
τροχαία ή εργατικά ατυχήματα, καταλαβαίνετε».

Μιλάμε με τον διευθυντή της ΜΕΘ του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Γ. Γεννηματάς»
κ. Αντώνη Καραμπίνη. Ένα γιατρό αφοσιωμένο στο έργο του («το υπ’ αριθμον ένα
καθήκον μας είναι ο άρρωστος»), έντιμο («σ’ αυτό εδώ το τμήμα δεν υπάρχει
φακελάκι, μπορείτε να ρωτήσετε όποιον θέλετε») που στρατεύθηκε στο ΕΣΥ όταν
αυτό ξεκινούσε, αφήνοντας πίσω μια λαμπρή καριέρα 25 χρόνων στη Γαλλία, και
έμεινε σ’ αυτό όταν υποχρεώθηκε να διαλέξει ανάμεσα στο ΕΣΥ και το
Πανεπιστήμιο κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη μιας υπουργικής απόφασης που μόνο το
καλό των νοσοκομείων δεν υπηρετούσε.

Υπάρχει πολύ μεγάλη έλλειψη κρεβατιών ΜΕΘ, μας λέει ο κ. Καραμπίνης που, αν
και διευθυντής, βρίσκεται στο νοσοκομείο στις 9 το βράδυ που τον συναντάμε.
«Έχουμε 10 κρεβάτια κι οφείλαμε να έχουμε 14. Το ιατρικό προσωπικό είναι
αρκετό αλλά έχουμε μεγάλο πρόβλημα με τις νοσηλεύτριες. Αν είχαμε άλλες 15
νοσηλεύτριες θα μπορούσαμε να ανοίξουμε άλλα τέσσερα κρεβάτια ΜΕΘ και να
δημιουργήσουμε πέντε κρεβάτια ΜΑΦ (Μονάδα Αυξημένης Ευθύνης).

Το ΓΝΑ που έχει όλες τις ειδικότητες ­ εκτός από καρδιοχειρουργική ­ θα
μπορούσε να βοηθήσει ακόμη περισσότερο κόσμο αν είχαμε αυξήσει τα κρεβάτια
αλλά οι νοσηλεύτριες δεν έρχονται να δουλέψουν εδώ. Η δουλειά στην Εντατική
είναι παρά πολύ δύσκολη. Και δεν υπάρχει καμία πριμοδότηση για τους ανθρώπους
που είναι στην Εντατική. Έτσι, μια κοπέλα 25 χρόνων καλά εκπαιδευμένη, που
δουλεύει σκληρά και υπεύθυνα μέσα στο στρες, με 7-8 νυχτέρια τον μήνα, μπορεί
να παίρνει το απίστευτα υψηλό ποσό των… 300.000. Μόνο η ύπαρξη ρομαντισμού
και ανθρωπισμού φέρνει τους ανθρώπους εδώ αφού δεν υπάρχει καμία άλλη
αναγνώριση».

Θα έπρεπε, βέβαια, να λυθούν και προβλήματα τεχνολογικού εξοπλισμού ­ τα παλιά
μηχανήματα θέλουν ανανέωση και πρέπει να συμπληρωθούν με επιπλέον μηχανήματα
για τις επιπλέον ανάγκες. Αλλά μέσα στο ΕΣΥ υπάρχουν άνθρωποι ­ περισσότεροι
από όσους φαντάζεται κανείς ­ που αναζητούν και άλλες διεξόδους εκτός από τα
κρατικά κονδύλια.

«Σ’ αυτό το τμήμα δεν υπάρχει φακελάκι. Υπάρχουν δωρεές επίσημες, φανερές και
έχουμε εξοπλίσει καλά τη μονάδα μας με αυτές, όταν δεν μπορεί ο δημόσιος
τομέας. Αρκεί να σας πω ότι τα τελευταία δύο χρόνια είχαμε δωρεές 110
εκατομμυρίων από συγγενείς, αλλά και εταιρείες και από το υπουργείο Εξωτερικών
που προσέφερε ένα σημαντικό μηχάνημα όταν νοσηλεύτηκε εδώ ο διπλωμάτης Γρ.
Παπαδόπουλος. Για παράδειγμα, η οικογένεια του εφοπλιστή Ποθητού, που πέθανε η
γυναίκα του εδώ, έκανε δωρεά 25 εκατομμυρίων. Αυτό είναι και η αγάπη του
κόσμου σε μας. Αν θέλετε σας δίνω τον κατάλογο των ασθενών που έχουν
νοσηλευτεί στη Μονάδα τον τελευταίο χρόνο και ρωτήστε τους όλους: πόσοι
έμειναν ευχαριστημένοι από την προσφορά των γιατρών, πώς τα κατάφεραν τα
παιδιά τους και επιβίωσαν από τροχαία, από τα οποία ήταν καταδικασμένα, και αν
κανείς τους ζήτησε χρήματα.

Και αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι η Μονάδα του ΓΝΑ, όπου με πολύ αγώνα
προσπαθούμε να κάνουμε αναβάθμιση συνολικά όλων των υπηρεσιών προσφοράς της
προς όφελος των ασθενών, αποτελεί ένα παράδειγμα προς μίμηση για άλλους
χώρους. Αυτό είναι το πνεύμα που πρέπει να διακυβερνά το ΕΣΥ, που δεν είναι
μεμονωμένα άτομα αλλά μια συλλογική προσπάθεια, κι αυτό είναι το τεράστιο
πρόβλημά του».

«Εδώ δεν υπάρχει φακελάκι, ρωτήστε όλους τους ασθενείς μας αν τους φρόντισαν σωστά κι αν τους ζήτησε κανείς λεφτά», λέει ο Δ/ντης της ΜΕΘ κ. Καραμπίνης

Ο κ. Καραμπίνης πιστεύει ότι υπάρχει ένας κακός συντονισμός στις προσπάθειες
και μια όχι καλά προγραμματισμένη κατανομή των πόρων και αναφέρει ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Ζήτησα 50 εκατομμύρια για την ανανέωση του
μηχανημάτων που έχουν ξεπεράσει κατά 150% τις ώρες λειτουργίας τους και ο
υπουργός μου απάντησε ότι δεν έχει το υπουργείο λεφτά να μου τα δώσει. Την
ίδια στιγμή σε περιφερειακά νοσοκομεία, όπως της Ξάνθης για παράδειγμα, ή αυτό
που χτίζεται τώρα στην Καλαμάτα, υπάρχει υπερπληθώρα εξοπλισμού που μένει
αχρησιμοποίητος γιατί δεν υφίστανται οι ανάγκες του κέντρου.

Φανταστείτε τώρα που θα δεχτούμε 10 εκατ. τουρίστες αν συμβεί κάποιοι μαζικό
ατύχημα. Δεν υπάρχει δυνατότητα απορρόφησης των τραυματιών από τις υπάρχουσες
μονάδες στην Αθήνα, όπου η αναλογία που θεωρείται διεθνώς η σωστή ­ 10% των
υπαρχουσών κλινών ­ είναι πολύ μακριά. Ενώ δεν υπάρχουν ΜΑΦ ώστε να
αποσυμφορηθούν οι ΜΕΘ».

Ημερήσιο κόστος της ΜΕΘ για κάθε ασθενή: 200.000 δρχ. έως 1,5 εκατομμύριο,
ανάλογα με την περίπτωση, χωρίς, φυσικά, να υπάρχει εδώ υπερχρέωση εξετάσεων.
Κλειστό νοσήλιο (αυτό, δηλαδή, που πληρώνουν τα ταμεία): 25.000-35.000 δρχ…

Όταν οι γιατροί πρέπει να γίνουν… θεοί

Περίπτωση 1η: Άνδρας, ηλικίας 65 ετών, έπειτα από εγκεφαλικό, νοσηλεύεται στη
ΜΕΘ εδώ και τρεις μήνες. Έχει τις αισθήσεις του, αντιλαμβάνεται τα πάντα αλλά
δεν μπορεί να ζήσει έξω από το μηχάνημα.

Περίπτωση 2η: Νέος, ηλικίας 25 ετών, τραυματίζεται σοβαρά σε τροχαίο.
Έχει απόλυτη ανάγκη ΜΕΘ για να ζήσει.

Ερώτημα: Τι κάνει ο υπεύθυνος της ΜΕΘ όταν δεν υπάρχει άλλο κρεβάτι
ελεύθερο και τον πιέζουν από όλες τις μεριές;

Μπορεί να διαλέξει ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει; Και με ποιο κριτήριο;
Έχει το δικαίωμα να βγάλει τον πρώτο; Από την άλλη, έχει το δικαίωμα να αφήσει
έξω τον νέο τραυματία;

«Είναι μία ισορροπία τρόμου», λέει ο διευθυντής της ΜΕΘ κ. Αντ.
Καραμπίνης.«Ζούμε πάντα, όλο το προσωπικό εδώ, στην πρίζα και προσπαθούμε να
ισορροπήσουμε μεταξύ ποινικής ευθύνης και ανθρώπινης αδυναμίας, Ποιον θα
βγάλουμε, για να βάλουμε κάποιον άλλο».

Αντικειμενικό κριτήριο εισαγωγής σε μια ΜΕΘ υπάρχει: άτομα, ανεξαρτήτως
ηλικίας που έχουν ανατάξιμη βλάβη και έχουν έκπτωση μιας ζωτικής λειτουργίας.
Αλλά τα πράγματα δεν είναι ποτέ τόσο απλά.

«Υπάρχουν άρρωστοι οι λεγόμενοι ”ορφανοί”’ που δεν είναι ανατάξιμοι αλλά
εξαρτώνται από το μηχάνημα και αν τους βγάλεις θα τους εκτελέσεις», λέει πάλι
ο διευθυντής της ΜΕΘ. Αλλά ένας τέτοιος άρρωστος, στον οποίο δεν μπορείς να
προσφέρεις πραγματικά τίποτα θεραπευτικό, μπορεί να σου πιάσει το κρεβάτι για
πολύ καιρό, μπορεί και για μήνες. Δεν χρειάζεται νοσηλεία αλλά φροντίδα και…
συναισθηματικό ανθρωπισμό, πράγματα που θα μπορούσαν να του τα προσφέρουν σε
μια Μονάδα Αυξημένης Ευθύνης ­ που τώρα δεν υπάρχουν».

Και τότε τι κάνουν σε τέτοιες περιπτώσεις;

«Το πρόβλημα είναι μεγάλο και γίνεται όλο και μεγαλύτερο στη Δύση όπου
αρχίζεις και αντιμετωπίζεις νοσήματα φθοράς που σε κάποια φάση ξεφεύγουν και
έχεις άτομα 3ης ή 4ης ηλικίας που δεν έχουν τη δυνατότητα να απαγκιστρωθούν
από το μηχάνημα. Και την ίδια στιγμή έχεις νέους ανθρώπους βαριά
τραυματισμένους σε τροχαία που έχουν απόλυτη ανάγκη ΜΕΘ. Αλλά επιτρέπεται σε
μια κοινωνία που θεωρείται ότι έχει παράδοση στον ανθρωπισμό να λέει: εσύ
μένεις, εσύ φεύγεις; Θα μπορούσε να συμβαίνει αυτό στον πατέρα σας ή στον
πατέρα μου.

Πάντως στη δική μας μονάδα δεν κάνουμε επιλογές ούτε θρησκευτικές, ούτε
πολιτικές, ούτε οικονομικές. Την ίδια αντιμετώπιση με τον Πρωθυπουργό θα έχει
και ο οικονομικός μετανάστης ­ που το κόστος από την περίθαλψή του σ’ αυτή τη
μονάδα τα δυο τελευταία χρόνια έχει ξεπεράσει τα 20 εκατομμύρια δραχμές. Ποιο
άλλο κράτος και ποιος άλλος λαός έχει τέτοια ψυχοσύνθεση και τέτοια
κοσμοθεωρία να το κάνει αυτό; Μόνο η Γαλλία κρατάει ακόμα σ’ αυτό το θέμα».

Πρόβλημα οι περιπτώσεις που έρχονται από τον ιδιωτικό τομέα

Μόνο 10 ακόμα κρεβάτια σώζουν πάνω από 500 ανθρώπους τον χρόνο με μέσο όρο ηλικίας τα 34. Θα μπορούσαν να λειτουργούν άλλα τέσσερα κρεβάτια, αλλά δεν υπάρχει προσωπικό. Κι έτσι ο γιατρός πρέπει να παίζει τον ρόλο του θεού για το ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει

Τέλος, υπάρχει μια τρίτη κατηγορία απελπισμένων. Αυτοί που για διάφορους
λόγους νοσηλεύθηκαν στον ιδιωτικό τομέα και, όταν εξαντλήθηκαν οικονομικά,
θέλησαν να μεταφερθούν σε ΜΕΘ κρατικού νοσοκομείου.

«Αν βρείτε στο ΕΚΑΒ τις κλήσεις από συγγενείς ασθενών που νοσηλεύονται στον
ιδιωτικό τομέα και αναζητούν απεγνωσμένα μια θέση σε ΜΕΘ του Δημοσίου για να
“επαναπατρίσουν” τους αρρώστους τους, αφού εξαντλήθηκαν οικονομικά,
καταλαβαίνετε την ανεπάρκεια του συστήματος», λέει ο κ. Καραμπίνης. «Μας
παίρνουν πολιτικοί, βουλευτές, εκκλησιαστικοί παράγοντες και μας ζητούν να
δείξουμε ανθρωπιά».

Τι είναι η ανθρωπιά; Μια θέση στον δημόσιο τομέα μπροστά στην ολοκληρωτική
καταστροφή οικογενειών που δεν ήξεραν ή δεν υπολόγισαν ότι έπειτα από ένα
χειρουργείο μπορεί να χρειαστεί Εντατική. «Αν ο ασθενής μείνει καμιά 15αριά
μέρες στην ιδιωτική ΜΕΘ το οικονομικό βάρος είναι τεράστιο. Στον ιδιωτικό
τομέα αν δεν έχει ιδιωτική ασφάλεια, σπανίως μπορεί να ανταποκριθεί ο μέσος
Έλληνας πολίτης αν του συμβεί μια επιπλοκή. Αρκεί να πω ότι μας ήρθε
περιστατικό από εταιρεία προσφοράς υγείας των βορείων προαστίων που η
οικογένεια είχε πληρώσει 40 εκατομμύρια για 25 μέρες. Ο γιος ήταν ναυτικός και
η οικογένεια πήρε δάνειο για να μπορέσει να τα ξεπληρώσει».

Οι λόγοι που επέλεξαν το ιδιωτικό; Φοβήθηκαν τον κρατικό φορέα. «Φοβήθηκαν,
τις φήμες που κυκλοφορούν, και μερικές φορές δυστυχώς είναι υπαρκτές, για
χρηματισμό, για άθλιες συνθήκες, ή τις φήμες για ανεπάρκεια των γιατρών οι
οποίες είναι λανθασμένες και δεν μπορεί να τις αξιολογήσει κανείς παρά μόνο
βλέποντας τι δουλειά κάνουμε», λέει ο κ. Καραμπίνης. «Έχοντας εμπειρία από τη
Γαλλία και την Αμερική μπορώ να σας πω, με το χέρι στην καρδιά, ότι δεν έχουμε
αυτή τη στιγμή να ντρεπόμαστε σε ό,τι αφορά την ποιοτική και την ποσοτική
προσφορά μας στον άρρωστο γενικά, αλλά ιδιαίτερα στις ΜΕΘ. Αλλά υπάρχουν όρια,
που είναι κυρίως ο αριθμός των κρεβατιών και η ανεπάρκεια νοσηλευτικού
προσωπικού. Και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι όταν ξεπερνάμε τα
όριά μας να κλείνουμε ή να μην ανοίγουμε κρεβάτια. Έτσι, ο κόσμος
ταλαιπωρείται και πηγαίνει σε άλλους φορείς που είναι ανεξέλεγκτοι ποιοτικά».

Ο διευθυντής της ΜΕΘ στο ΓΝΑ υπερασπίζεται τον δημόσιο τομέα που, όπως λέει,
υφίσταται συνεχώς έλεγχο, αντίθετα με τον ιδιωτικό που δεν ελέγχεται για
τίποτα. Και όταν το λέει αυτό έχει πικρή πείρα λόγω της θέσης του. «Δεν έχω
καμία έχθρα κατά του ιδιωτικού τομέα, λέει, αλλά έχω πάρει στα χέρια μου πολλά
“καμένα” περιστατικά από τον ιδιωτικό τομέα, που τα παίρνουμε εμείς για
ανθρωπιστικούς λόγους. Περιστατικά “καμένα” κυρίως οικονομικά αλλά και
επιστημονικά. Είναι ξεχασμένα επιστημονικά περιστατικά που δεν βγαίνουν πια
από την Εντατική. Δεν έχουν ελπίδα ­ για διάφορους λόγους: είτε γιατί ήταν εξ
αρχής δύσκολα και τα χειρούργησαν χωρίς να ειδοποιήσουν, είτε γιατί έπαθαν
επιπλοκές. Ας μη ρίχνουμε, λοιπόν, τόσο εύκολα λάσπη στον δημόσιο φορέα». Ο
ίδιος δηλώνει κατηγορηματικά ότι ο έλεγχος των ιατρικών υπηρεσιών είναι
απαραίτητος, είτε πρόκειται για τον δημόσιο είτε για τον ιδιωτικό τομέα. Και,
παρ’ όλα όσα λένε, η ιατρική πράξη και μπορεί και επιβάλλεται να ελέγχεται.