Η ιρλανδική οικονομία προκαλεί πονοκέφαλο

Μπέρτι Άιρν. Ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας είναι έτοιμος να προχωρήσει στην επιβολή ελέγχων στις τιμές των προϊόντων, προκειμένου να συγκρατήσει τον πληθωρισμό

Ο επισκέπτης της ιρλανδικής πρωτεύουσας παρατηρεί παντού γύρω δείγματα μιας
οικονομίας που έχει αρχίσει να υπερθερμαίνεται. Τα ράφια των καταστημάτων
είναι γεμάτα, ο ουρανός έχει γεμίσει από γερανούς που δείχνουν ότι η
κατασκευαστική δραστηριότητα έχει αυξηθεί κατακόρυφα, οι τιμές των ακινήτων
έχουν φτάσει στα ύψη. Και, όπως είπε ένας οικονομολόγος, «η Ιρλανδία είναι μια
ασιατική τίγρη, αλλά σε λάθος πλευρά του πλανήτη».

Η ιρλανδική οικονομία έχει πολλές ομοιότητες με αυτήν ενός γειτονικού νησιού,
της Βρετανίας, η οποία επίσης βιώνει καταναλωτική έκρηξη και την απογείωση των
τιμών των ακινήτων. Ωστόσο, υπάρχει μια βασική διαφορά: η συμμετοχή της
Ιρλανδίας στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Τα επιτόκια της Ιρλανδίας
καθορίζονται πλέον από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη Φρανκφούρτη.

Ακόμη και μετά την πρόσφατη αύξηση των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας στο 4,25%, το επίπεδο αυτό είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με εκείνο
που χρειάζεται για να εξομαλυνθεί η ιρλανδική οικονομία.

Πρόκειται για την πρώτη σοβαρή δοκιμασία της λειτουργίας της νομισματικής
πολιτικής στη ζώνη του ευρώ, όπου μια νομισματική πολιτική ­ αυτή που
αποφασίζει και εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ­ καλείται να καλύψει
τις ανάγκες έντεκα διαφορετικών οικονομιών.

Η δοκιμασία αυτή έρχεται στην πιο κατάλληλη περίοδο: η θερμοκρασία στην
οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου έχει αρχίσει να ανεβαίνει και η διαμάχη για
την είσοδο ή όχι της Βρετανίας στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος
κορυφώνεται. Αντίθετα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η κεντρική τράπεζα
της Βρετανίας έχει αυξήσει τα επιτόκιά της στο 6%.

Και η Ιρλανδία πληρώνει το κόστος του υψηλού πληθωρισμού. Οι λιανικές τιμές
αυξάνονται με ετήσιο ρυθμό 5,2% ­ τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων 15 χρόνων
και τον υψηλότερο μεταξύ των 11 χώρων που συμμετέχουν στη ζώνη του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος. Στην πραγματικότητα, ο πληθωρισμός στην Ιρλανδία είναι
τρεις φορές υψηλότερος από τον μέσο πληθωρισμό των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης
και πολλαπλάσιος του πληθωρισμού της Βρετανίας, που ανέρχεται στο 0,5%. Ο
Τσαρλς Ντουμάς, οικονομολόγος μεγάλου επενδυτικού οίκου, σημειώνει: «Η
Ιρλανδία είναι σαν ένα εργαστηριακό πείραμα που δοκιμάζει τα όρια της
ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής».

Στο ναδίρ η ανεργία

Τον Μάιο, η ανεργία στην Ιρλανδία έπεσε στο 4,6%, στο χαμηλότερο επίπεδο των
τελευταίων 15 χρόνων, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην υπόλοιπη ηπειρωτική
Ευρώπη, όπου η ανεργία διατηρείται σε πολύ υψηλά επίπεδα. Αυτό, όπως ήταν
φυσικό, δημιούργησε μεγάλα ελλείμματα εξειδικευμένων εργαζομένων, επιτρέποντας
στους μέσους μισθούς και στα μπόνους να αυξηθούν, αυξάνοντας και τον
πληθωρισμό.

Στο μεταξύ, οι τιμές των κατοικιών αυξάνονται με ρυθμό περίπου 20% ετησίως,
καθώς τα χαμηλά επιτόκια των στεγαστικών δανείων συνδυάστηκαν με την ισχυρή
αγορά εργασίας και την ταχύτατη αύξηση του πληθυσμού. Σε πρόσφατη οικονομική
μελέτη περιλαμβάνεται η πρόβλεψη ότι οι τιμές των ακινήτων θα αυξηθούν κατά
60% τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Οι πληθωριστικές πιέσεις αντανακλούν εν μέρει το γεγονός ότι η Ιρλανδία
εισήλθε στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος με υψηλότερο πληθωρισμό και
ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με τις υπόλοιπες δέκα χώρες που
υιοθέτησαν το ευρώ.

«Η ιρλανδική οικονομία δεν είχε συγκλίνει με την έννοια της σύγκλισης των
υπόλοιπων οικονομιών της ζώνης του ευρώ», σύμφωνα με την Άλισον Κότρελ,
επικεφαλής οικονομολόγο στον οίκο Πέιν Γουέμπερ. «Η ιρλανδική οικονομία δεν
είχε συγχρονιστεί με τις υπόλοιπες, αλλά οι Ιρλανδοί πίστεψαν τότε ότι άξιζε
τον κόπο να υιοθετήσουν το ευρώ για τα μακροπρόθεσμα οφέλη».

Η ιρλανδική οικονομία έχει επίσης πολύ στενούς δεσμούς με την οικονομία του
Ηνωμένου Βασιλείου. Με το 25% των εξαγωγών της να καταλήγουν στο Ηνωμένο
Βασίλειο και το 35% των εισαγωγών της να προέρχονται από τη Βρετανία, η πτώση
κατά περίπου ένα πέμπτο, σε κάποια φάση, του ευρώ έναντι της στερλίνας
προκάλεσε την ταχύτατη αύξηση των ιρλανδικών εξαγωγών και την απογείωση των
τιμών των εισαγόμενων βρετανικών προϊόντων.

Τα μοναδικά όπλα που έχει πλέον στα χέρια της η ιρλανδική κυβέρνηση για
μακροοικονομικούς ελιγμούς είναι δημοσιονομικής φύσεως ­ η φορολογία και οι
κρατικές δαπάνες. Η κ. Κότρελ υποστηρίζει ότι η ιρλανδική κυβέρνηση έβαλε
αυτογκόλ πέρυσι, όταν ανακοίνωσε μια μεγάλη αύξηση στη φορολογία των τσιγάρων
και του καπνού που ουσιαστικά προσέθεσε μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό.

«Ο πληθωρισμός βρίσκεται πλέον σε επίπεδο που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα
στην ανταγωνιστικότητα της ιρλανδικής οικονομίας», λέει η ίδια. Η κυβέρνηση
αντέδρασε τελικά την προηγούμενη εβδομάδα με ένα πακέτο μέτρων που έχουν στόχο
τη συγκράτηση της αγοράς ακινήτων, η οποία εμφανίζει τάσεις υπερθέρμανσης. Τα
μέτρα αυτά περιλαμβάνουν ένα φόρο ύψους 2% στους ιδιοκτήτες ακινήτων που δεν
τα χρησιμοποιούν για κατοικία ­ μέτρο ενάντια στην κερδοσκοπία ακινήτων ­
υψηλούς δασμούς στους ιδιοκτήτες γης που δεν ανεγείρουν κατοικίες και ειδικές
εκπτώσεις σε αυτούς που αγοράζουν κατοικία πρώτη φορά.

Ο Μπέρτι Άιρν, πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, έχει δηλώσει επίσης ότι ίσως
χρειαστεί να εφαρμόσει ελέγχους στις τιμές και για το θέμα έχει αρχίσει ήδη
συνομιλίες με τα εργατικά συνδικάτα. Η κεντρική τράπεζα της Ιρλανδίας ­ παρά
το γεγονός ότι δεν έχει τη δυνατότητα να σκληρύνει τη νομισματική πολιτική ­
έχει προειδοποιήσει ότι ανησυχεί με τα τρέχοντα επίπεδα του πληθωρισμού. Η
κυβέρνηση έχει αναθεωρήσει τις προβλέψεις της για τον πληθωρισμό κατά μία
ολόκληρη ποσοστιαία, στο 4%.

Ο Πέδρο Σόλμπες, επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αρμόδιος για το κοινό
νόμισμα, υποστηρίζει ότι η σύσφιγξη της δημοσιονομικής πολιτικής είναι η
καλύτερη λύση. Μιλώντας στο Κέντρο για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση στο Λονδίνο,
την προηγούμενη εβδομάδα, δήλωσε ότι «η Ιρλανδία είναι μια αφάνταστη
περίπτωση. Η περαιτέρω μείωση του δημόσιου χρέους μπορεί να είναι η λύση» στο
πρόβλημά της.

Η δυσκολία εφαρμογής αυτής της συνταγής, την οποία οι περισσότεροι
οικονομολόγοι υποστηρίζουν, είναι ότι η κυβέρνηση έχει ήδη δημιουργήσει
δημοσιονομικό πλεόνασμα λόγω της απογείωσης της οικονομίας.

«Η δημοσιονομική πολιτική δεν είναι σφιχτή αλλά είναι πολύ δύσκολο να πείσεις
του ψηφοφόρους για τα οφέλη της σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής όταν το
πλεόνασμα του προϋπολογισμού είναι τεράστιο», λέει η κ. Κοτρέλ.

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης συμφωνεί. Στην τελευταία
έκθεσή του τονίζει: «Με τη δημοσιονομική και τις διαρθρωτικές πολιτικές, τα
μοναδικά πλέον διαθέσιμα εργαλεία, οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην
πλευρά της προσφοράς της οικονομίας».

Το πρόβλημα αποτελεί τροφή επιχειρημάτων εναντίον της ΟΝΕ για τους
ευρωσκεπτικιστές που πιστεύουν ότι το ιρλανδικό παράδειγμα δείχνει τι θα
συμβεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αν εισέλθει στη ζώνη του ευρώ.

Η υπερθέρμανση της ιρλανδικής οικονομίας δείχνει να δικαιώνει την προσεκτική
προσέγγιση του Γκόρντον Μπράουν, υπουργού Οικονομικών της Βρετανίας, όσον
αφορά την ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος.

Ο Μπράουν έχει υποστηρίξει ότι η Βρετανία πρέπει να συγκλίνει περισσότερο με
την οικονομία της ζώνης ευρώ, πριν υιοθετήσει το κοινό νόμισμα.

Η ιρλανδική οικονομία παρουσίασε πέρυσι ρυθμούς ανάπτυξης 8,7% και -σύμφωνα με
τα στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης – φέτος θα
μεγεθυνθεί κατά 10%. Υπάρχουν, όμως, σημάδια επιβράδυνσης για τον επόμενο
χρόνο. Οι προβλέψεις μιλούν για ρυθμούς ανάπτυξης 8% το 2001.

Ο πληθωρισμός στις τιμές των ακινήτων βρίσκεται φέτος στο 17%, ενώ το 1998
ήταν 35%. Ενθαρρυντικό είναι, πάντως, το γεγονός ότι η παραγωγικότητα σημείωσε
μεγάλη αύξηση, περιορίζοντας έτσι τις πληθωριστικές πιέσεις. Το κατά κεφαλήν
εισόδημα στην Ιρλανδία ξεπέρασε το αντίστοιχο του Ηνωμένου Βασιλείου και
βρίσκεται πολύ κοντά στα επίπεδα της Γαλλίας και της Γερμανίας.