Μια ήπειρος ζητά γιατρειά

* ΟΜΟΥΓΚΟ – ΟΥΓΚΑΝΤΑ

Άδηλο μέλλον. Δεν υπάρχουν εμβόλια. Δεν υπάρχουν φάρμακα. Οι προοπτικές ενηλικίωσης των παιδιών, πολύ μικρές

Την τρύπησε, ζήτησε συγγνώμη και επανέλαβε. Η Χαριέτ Αγικόρου χρειάστηκε 20
λεπτά για να βρει μια κατάλληλη φλέβα κάτω από τα μανίκια του παλιού Τ-Shirt
που φορούσε η Σεντίνα Ντράγιρου. Όταν το φάρμακο (melarsoprol) εγχύθηκε, η κ.
Ντράγιρου σκίρτησε.

Ξανά και ξανά, άγγιξε το χέρι της για να δείξει πού ακριβώς ένιωσε τον έντονο
πόνο την ώρα που το φάρμακο ενεργούσε. Είναι σαν να τρως κάτι πολύ πικάντικο,
είπε, όταν πλέον η διαδικασία είχε τελειώσει. «Μόλις χρησιμοποιήσεις αυτό το
φάρμακο, η φλέβα χαλάει», τόνισε η κ. Αγικόρου, νοσοκόμα στην αχυρένια κλινική
που βρίσκεται εκεί. «Είναι διαβρωτική ουσία και επηρεάζει το εσωτερικό στρώμα.
Έτσι οι υποτροπές, όπως αυτές που υπέφερε η ασθενής, είναι από τις πιο
δύσκολες περιπτώσεις ­ η ουλή στον ιστό είναι εμφανής μέχρι και έξι μήνες
αργότερα».

Το φάρμακο αυτό ανακαλύφθηκε πριν από περίπου 70 χρόνια. Σκοτώνει το 5% των
ασθενών που το χρησιμοποιούν. Είναι όμως το μοναδικό που διατίθεται για τη
θεραπεία μιας βαριάς ασθένειας που σχετίζεται με τον ύπνο, της αφρικανικής
τρυπανοσωμίασης, και είχε πάρει διαστάσεις επιδημίας πριν από χρόνια στη Μαύρη
Ήπειρο. Σήμερα, η αρρώστια αυτή επέστρεψε. Μεταδίδεται από το τσίμπημα της
μύγας τσε-τσε, εκδηλώνεται με υποθερμία, ευαίσθητο δέρμα, πόνο και λήθαργο, οι
ασθενείς πέφτουν σε κώμα και στη συνέχεια πεθαίνουν. Το μοναδικό εναλλακτικό
φάρμακο εξαντλήθηκε τον Ιούλιο.

Η κατασκευάστρια εταιρεία σταμάτησε την παρασκευή του, διότι έπαψε να αποφέρει
κέρδη όταν αποδείχθηκε άχρηστο ενάντια στον στόχο του, που ήταν ο καρκίνος. Η
τελευταία ποσότητα που παρήγαγε ήταν αρκετή για 1.000 ασθενείς, ο αριθμός τους
ωστόσο στην Αφρική ξεπερνά τους 300.000 ετησίως. Ασθένειες, όπως αυτές, δεν
θεραπεύονται ή αντιμετωπίζονται με τον χειρότερο τρόπο γιατί οι φτωχοί της
Αφρικής δεν έχουν πρόσβαση στα φάρμακα που χρειάζονται, κυρίως γιατί οι
κατάλληλες φαρμακευτικές ουσίες δεν υπάρχουν. Οι φαρμακοβιομηχανίες δεν έχουν
κίνητρα για την ανακάλυψη και παρασκευή τους και αρνούνται να επενδύσουν τα
τεράστια ποσά που χρειάζονται για να καταλήξουν σε μια θεραπεία που γνωρίζουν
ότι οι πιθανότεροι πελάτες τους, δεν θα μπορέσουν να την ανεχθούν, αγοράζοντάς
την.

Έρευνες αγοράς

Σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις εταιρειών που επιδίδονται σε έρευνες αγοράς
στις ΗΠΑ, η Αφρική καταναλώνει το 1% των πωλήσεων φαρμάκων παγκοσμίως, ενώ η
Βόρεια Αμερική, η Ιαπωνία και η Δυτική Ευρώπη καταναλώνουν το 80%. Είναι αυτές
ακριβώς οι περιοχές για τις οποίες οι εταιρείες ανακαλύπτουν ακριβά και
επικερδή φάρμακα. «Οι φτωχοί δεν έχουν καταναλωτική ισχύ, έτσι η αγορά δεν
τους υπολογίζει», δήλωσε ο δρ Τζέιμς Ορμπίνσκι, πρόεδρος της οργάνωσης Γιατροί
Χωρίς Σύνορα, της ιατρικής υπηρεσίας που πέρυσι βραβεύτηκε με το Νόμπελ
Ειρήνης για τη δουλειά της σε εμπόλεμες ζώνες. «Κουράστηκα από τη λογική που
υπαγορεύει “Αυτός που δεν μπορεί να πληρώσει, πεθαίνει”», συνέχισε ο δρ
Ορμπίνσκι.

Αξιωματούχοι των φαρμακοβιομηχανιών συμφωνούν, αν και απρόθυμα, με αυτήν την
εκτίμηση. Όταν ειπώθηκε στον Φρανσουά Γκρος, εκπρόσωπο της γαλλογερμανικής
φαρμακευτικής εταιρείας Aventis ­ παρασκευάζει τρία από τα τέσσερα φάρμακα για
την τρυπανοσωμίαση ­, πως οι επικριτές τους τούς καταλογίζουν ότι θα
προτιμούσαν να βρουν θεραπεία για έναν φαλακρό Αμερικανό παρά για έναν
Αφρικανό που πεθαίνει, απάντησε: «Αυτό δεν είναι τελείως λάθος. Γνωρίζουμε τι
συμβαίνει στον Τρίτο Κόσμο, αλλά δεν ενεργούμε». Και έσπευσε να εξηγήσει: «Δεν
μπορούμε να αρνηθούμε ότι προσπαθούμε να επικεντρωθούμε στις μεγαλύτερες
αγορές… Αλλά είμαστε μια βιομηχανία σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, έχουμε
δεσμευτεί απέναντι στους μετόχους μας».

Από τον χώρο της πολιτικής, αρκετά μέλη υπηρεσιών Υγείας τονίζουν ότι οι
κυβερνήσεις διεθνώς πρέπει να ασκήσουν πιέσεις στους παρασκευαστές φαρμάκων να
στρέψουν την προσοχή τους σε ασθένειες όπως η τρυπανοσωμίαση, η ελονοσία, η
φυματίωση και άλλες που σκοτώνουν ή σακατεύουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε
χρόνο στην Αφρική, την Ασία και τη Νότια Αμερική. Το τελευταίο νέο φάρμακο για
τη φυματίωση, για παράδειγμα, ανακαλύφθηκε πριν από 30 χρόνια. Η βιομηχανία
φαρμάκων επενδύει 27 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στην έρευνα, που όμως
κύριο στόχο έχει να μακρύνει τη ζωή ή να καλυτερέψει τις συνθήκες διαβίωσης
των σχετικά υγιών καταναλωτών. Μεταξύ αυτών που καταγράφουν τις μεγαλύτερες
πωλήσεις, είναι τα φάρμακα κατά της φαλάκρας, για την καταπολέμηση του άγχους,
των αλλεργιών, της κατάθλιψης, της αρθρίτιδας και της υπέρτασης.

Πωλήσεις

Αν και ανώτατα στελέχη μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών αρνούνται να πουν δημόσια
ποιο είναι το κέρδος που θα πρέπει να αποφέρει ένα φάρμακο για να τους
ενδιαφέρει, αρκετοί απάντησαν σε ερευνητές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας
στην ερώτηση γιατί δεν παρασκευάζονται φάρμακα για τη φυματίωση. «Οι μεγάλες
εταιρείες στοχεύουν σε πωλήσεις που θα φθάνουν το ένα δισ. δολάρια», κατέληξε
η σχετική έρευνα.

Το AIDS δεν λυπάται τους φτωχούς

Αφρικανικό όνειρο. Η Αφρική καταναλώνει μόλις το 1% της παγκόσμιας παραγωγής φαρμάκων. Και έτσι οι εταιρείες φαρμάκων δεν την προτιμούν

Όταν ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Τάμπο Μπέκι δήλωσε πέρυσι ότι το φάρμακο
ΑΖΤ είναι πολύ επικίνδυνο για να χορηγείται στις εγκύους που έχουν μολυνθεί
από τον ιό HIV, οι ερευνητές σάστισαν. Το φάρμακο αυτό χρησιμοποιείται για να
αποφευχθεί η μετάδοση της ασθένειας στα νεογέννητα.

Η έκπληξη των ειδικών ερευνητών έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν ο κ. Μπέκι διόρισε
μια συμβουλευτική επιτροπή για το AIDS που περιελάμβανε ερευνητές, οι οποίοι
είχαν ως αξίωμα ότι ο ιός HIV δεν προκαλεί την ασθένεια, θέση που η
πλειονότητα των γιατρών και των επιστημόνων απορρίπτει. Τώρα, ο κ. Μπέκι
πραγματοποιεί την πρώτη επίσημη επίσκεψή του στις ΗΠΑ ως πρόεδρος,
διαδεχόμενος τον Νέλσον Μαντέλα, και οι ειδικοί επιστήμονες που ερευνούν για
θεραπευτικές μεθόδους κατά του AIDS δεν ξέρουν πώς να τον υποδεχθούν. Οι
περισσότεροι φαίνεται να έχουν αποφασίσει πως η καλύτερη επίθεση είναι η μη
επίθεση. Και ελάχιστοι αμφισβητούν τη δέσμευσή του να συμβάλει στην
καταπολέμηση της ασθένειας.

Στη Νότια Αφρική, το 10% του πληθυσμού έχει μολυνθεί από τον ιό HIV, που
προκαλεί το AIDS. Ο κ. Μπέκι φάνηκε να αποστασιοποιείται τελευταία από την
ομάδα των διαφωνούντων επιστημόνων, δηλώνοντας ότι γνωρίζει πως ο ιός HIV
προκαλεί το AIDS, αλλά ήθελε απαντήσεις στο ερώτημα «γιατί μια συγκεκριμένη
υπο-ομάδα του ιού κυριαρχεί περισσότερο στην Αφρική απ’ ό,τι στη Δύση και αν η
φτώχεια και ο υποσιτισμός είναι πιθανές αιτίες». Κατά τη διάρκεια ομιλίας του
στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν, ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής ζήτησε άλλη μια
φορά από τα πλούσια κράτη να ακούσουν «τους λυγμούς των φτωχών» και να ληφθούν
επείγοντα μέτρα για την καταπολέμηση της φτώχειας και των ασθενειών,
συμπεριλαμβανομένου του AIDS.