Αισιοδοξία για τη μελλοντική πορεία του ευρώ

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν πρέπει να χρησιμοποιήσει το όπλο των επιτοκίων για να ανεβάσει το ευρώ, διότι θέτει σε κίνδυνο την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας

Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον σε πολύ καλή οικονομική κατάσταση βάσει των
περισσότερων δεικτών οικονομικών επιδόσεων. Η οικονομία της ζώνης του ευρώ
μεγεθύνθηκε κατά 3,7% σε ετήσια βάση το δεύτερο εξάμηνο του 1999 και οι ρυθμοί
ανάπτυξης είναι πολύ πιθανό να επιταχύνθηκαν στο 4% κατά τη διάρκεια του
πρώτου φετινού τριμήνου. Η ανεργία είναι, βεβαίως, ακόμη σε πολύ υψηλά
επίπεδα, αλλά τουλάχιστον τώρα σημειώνει ταχύτατη πτώση, από την κορύφωση του
12% το 1997 στο 9,7% τους τελευταίους μήνες. Ο πληθωρισμός βρίσκεται σε
εντυπωσιακά χαμηλά επίπεδα, παρά τους προβληματισμούς της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας. Στην πραγματικότητα ο εναρμονισμένος ρυθμός 1,9%, που ανακοινώθηκε
πρόσφατα, είναι όχι μόνο χαμηλότερος σε σύγκριση με αυτόν των Ηνωμένων
Πολιτειών (οι τιμές ανεβαίνουν με ρυθμό 3% ετησίως) αλλά και με βάση τα
ιστορικά στοιχεία της Γερμανίας, όπου ο μέσος πληθωρισμός από το 1986 μέχρι
σήμερα είναι 2,4%, ενώ από το 1960 μέχρι σήμερα είναι 3,4%. Επιπλέον, η Ευρώπη
φαίνεται ότι είναι λιγότερο εκτεθειμένη σε σχέση με την Αμερική και τη
Βρετανία στο ξεφούσκωμα της ιντερνετικής μανίας.

Και παρά τα δημοσιεύματα για τα προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας, οι
Ευρωπαίοι έχουν υποδεχθεί με μεγάλο ενθουσιασμό την ανάκαμψη της οικονομίας
τους, που ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο. Η επιχειρηματική και η καταναλωτική
εμπιστοσύνη στις περισσότερες χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης βρίσκεται κοντά ή
στα υψηλότερα ιστορικά επίπεδα. Ακόμη και στη Γερμανία, την παραδοσιακά
δύσκαμπτη οικονομία της Ευρώπης, ο δείκτης επιχειρηματικού κλίματος IFO έφθασε
στο υψηλότερο σημείο του από το 1991, όταν είχε γίνει η γερμανική ενοποίηση.

Μεγαλύτερη έκπληξη από την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επιχειρηματιών
προκαλεί ο ενθουσιασμός για την Ευρώπη που κυριαρχεί στις τάξεις των διεθνών
επενδυτών. Οι επενδυτές αυτοί έχουν χάσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια
από τις αγορές αξιών, που αποτιμώνται σε ευρώ, τις οποίες πραγματοποίησαν την
περίοδο της ευρω-ευφορίας, όταν δηλαδή πραγματοποιήθηκε η νομισματική
ενοποίηση της Ευρώπης. Στη συνέχεια όμως το ευρώ κατέρρευσε, αφού έχασε
περίπου το 30% της αξίας του έναντι του αμερικανικού νομίσματος. Ωστόσο, παρά
την πικρή εμπειρία, που συμβολίζεται με την πτώση του ευρώ κάτω από το επίπεδο
του ενός δολαρίου τον Ιανουάριο και κάτω από τα 90 σεντ στις αρχές Μαΐου,
πολλοί επαγγελματίες διαχειριστές επενδυτικών κεφαλαίων παραμένουν σίγουροι
για τις θετικές προοπτικές του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Δυνατός έρωτας

Στην πραγματικότητα, παρά τις μεγάλες ζημίες που έχουν υποστεί από την
κατρακύλα του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, φαίνεται ότι όσα περισσότερα
χρήματα χάνουν τόσο περισσότερο το ερωτεύονται. Σύμφωνα με τη μηνιαία έρευνα
επενδυτικού κλίματος, που δημοσιοποίησε την περασμένη εβδομάδα η επενδυτική
Τράπεζα Μέριλ Λιντς, 62% των θεσμικών επενδυτών, που δραστηριοποιούνται σε
παγκόσμιο επίπεδο και ελέγχουν επενδυτικά κεφάλαια ύψους 7,7 τρισ. δολαρίων,
πιστεύουν τώρα ότι το ευρώ τούς επόμενους δώδεκα μήνες θα είναι το ισχυρότερο
νόμισμα. Σε άλλη έρευνα, που έγινε σε διεθνείς επενδυτές οι οποίοι
τοποθετούνται στις αγορές ομολόγων, η Μέριλ Λιντς διαπιστώνει ότι στα
περισσότερα διεθνή χαρτοφυλάκια το ευρώ είναι το κυρίαρχο νόμισμα. Επιπλέον,
οι διαχειριστές κεφαλαίων αντί να μειώνουν τις τοποθετήσεις τους σε ευρώ
φαίνεται ότι τις αυξάνουν συνεχώς.

Πρόκειται για μια απίστευτη ψήφο εμπιστοσύνης σε ένα νόμισμα το οποίο κινείται
συνεχώς προς τα κάτω και ειδικότερα σε μια περίοδο που τα περισσότερα κέρδη
των επενδυτικών κεφαλαίων έχουν πραγματοποιηθεί από τους διαχειριστές, οι
οποίοι απλώς ακολουθούν τις τάσεις των αγορών.

Αυτό που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη είναι το γεγονός ότι η έρευνα της
Μέριλ Λιντς πραγματοποιήθηκε την εβδομάδα μεταξύ 5 και 12 Μαΐου, δηλαδή την
εβδομάδα που το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα πραγματοποίησε το νέο αρνητικό
ιστορικό ρεκόρ των 88,5 σεντ έναντι του δολαρίου και οι οικονομικές εφημερίδες
έγραφαν για την αμηχανία των Ευρωπαίων κεντρικών τραπεζιτών και υπουργών
Οικονομικών και το ευρώ χαρακτηριζόταν από διαπραγματευτές της αγοράς
συναλλάγματος ως νόμισμα «για τα σκουπίδια».

Η ιστορία των οικονομικών κύκλων έχει δείξει ότι σημαντικές χρηματοπιστωτικές
τάσεις συνήθως ανατρέπονται όταν η πλειονότητα των επενδυτών δεν το περιμένει.
Ο τωρινός κύκλος του ευρώ επιβεβαιώνει αυτόν τον κανόνα. Το ευρώ είναι το
αγαπημένο νόμισμα των διεθνών επενδυτών από τα μέσα του 1998, με ένα μικρό
διάλειμμα όταν οι επενδυτές φοβήθηκαν από την κόντρα μεταξύ της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας και του πρώην υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας, του
«κόκκινου» Όσκαρ Λαφοντέν.

Σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της περιόδου που το ευρώ ήταν το πιο δημοφιλές
νόμισμα, αυτό ακολουθούσε πτωτική πορεία. Επιπλέον, κάθε φορά που η
εμπιστοσύνη στο ευρώ ξεπερνούσε το 60%, το κοινό νόμισμα απαντούσε με μια
απότομη βουτιά, όπως τον Οκτώβριο του 1999 και την παρούσα περίοδο.

Πάντως, ενώ οι μελέτες μέτρησης του κλίματος που επικρατεί στις
χρηματοπιστωτικές αγορές είναι συνήθως δείκτες ότι η αγορά σε βραχυπρόθεσμη
βάση θα κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, αυτό δεν σημαίνει ότι οι
επενδυτές είναι ηλίθιοι. Και οι επιχειρηματίες τείνουν να επιβεβαιώνονται σε
μεσοπρόθεσμη βάση. Είναι λοιπόν δυνατόν η μεγάλη εμπιστοσύνη που δείχνουν όλοι
οι παράγοντες της αγοράς στην ευρωπαϊκή οικονομία να μας λέει κάτι για τη
μελλοντική οικονομική κατάσταση στη ζώνη του ευρώ; Η απάντηση θα μπορούσε να
είναι κάλλιστα ναι. Πιθανόν όλες αυτές οι έρευνες να μας λένε ότι οι
προοπτικές ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι περισσότερο ισχυρές σε
σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.

Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις, που δημοσιεύονται στο οικονομικό
περιοδικό «Consensus Economics», η οικονομία της ζώνης του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος αναμένεται να αναπτυχθεί φέτος κατά 3,2% και κατά 3,1% τον επόμενο
χρόνο. Τι θα συμβεί όμως αν η οικονομία της ζώνης ευρώ αναπτυχθεί με ρυθμό
3,7% έως 4%, όπως το πρώτο φετινό τρίμηνο; Σε αυτήν την περίπτωση οι
αναπτυξιακοί ρυθμοί της Ευρώπης θα προσεγγίσουν τους προβλεπόμενους ρυθμούς
της οικονομίας των Ηνωμένων Πολιτειών: 4,8% φέτος και 3,2% το 2001.

Αν αυτό συμβεί, τότε το ευρώ θα σημειώσει σημαντική ανάκαμψη, όπως ακριβώς
προβλέπουν οι διεθνείς επενδυτές. Πάντως, σύμφωνα με τις περισσότερες
εκτιμήσεις, το μέλλον του ευρώ και της ευρωπαϊκής οικονομίας θα εξαρτηθεί σε
μεγάλο βαθμό από τη στάση που θα κρατήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Πολλοί
πιστεύουν ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα αυξήσει τα επιτόκια σε μια
προσπάθεια να υπερασπιστεί τη χαμένη τιμή τού ευρώ στις αγορές συναλλάγματος.
Ωστόσο, αυτού του είδους η πολιτική είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και η ΕΚΤ
πρέπει να το αντιληφθεί εγκαίρως. Αν το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα της ζώνης
του ευρώ έστελνε μηνύματα ότι δεν πρόκειται να προχωρήσει σε σκλήρυνση της
νομισματικής πολιτικής, οι προσδοκίες των αγορών για τις αναπτυξιακές
προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας θα βελτιώνονταν και το ευρώ θα άρχιζε να
ανακάμπτει. Ίσως, αν συνέβαινε ένα αρχικό ξεπούλημα, το ευρώ θα άρχιζε μια
μακρά πορεία ανάκαμψης στη συνέχεια.

* Ο Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής εφημερίδας «The Times»