Στη χώρα των Δολόπων

Οι άνθρωποι αφήνουν σημάδια στο πέρασμά τους. Κάποιοι δημιουργούν, άλλοι
καταστρέφουν, άλλοι απλώς περνούν και τα ίχνη τους χάνονται. Τα σημάδια ετούτα
που αφήνουν οι άνθρωποι στο πέρασμά τους άλλοτε είναι αναγνωρίσιμα και άλλοτε
δυσδιάκριτα, άλλοτε χρειάζεται να ψάξεις επιμελώς για να τα βρεις και άλλοτε
σκοντάφτεις επάνω τους. Κανένα όμως από τα σημάδια των ανθρώπων δεν φαίνεται
να αντέχει αιώνια. Φθαρτές υπάρξεις, φθαρτά σημάδια. Τα καταπίνει η γη
μονομιάς, τα διαφεντεύουν οι επόμενες γενιές των ανθρώπων και αποφασίζουν για
την τύχη τους. Κάποια βέβαια από αυτά τα σημάδια αποφασίζουν πως πρέπει να τα
διατηρήσουν με οποιοδήποτε κόστος γιατί είναι τόσο σημαντικά, όσο και η ίδια η
ύπαρξη των ανθρώπων πάνω στη γη. Και προσπαθούν, κάνουν τα πάντα για να
αντισταθούν στον χρόνο, να μην εξαφανιστεί η κληρονομιά, να μην έρθει η λήθη.
Δεν είναι εύκολο, ούτε όμως και ακατόρθωτο. Ακατόρθωτο φαίνεται να είναι το να
αφήσεις εσύ, ο σύγχρονος άνθρωπος του 21ου αιώνα, ένα «σημάδι» που οι επόμενες
γενιές να φροντίζουν να μη χαθεί. Μπορείς να φανταστείς τι είδους «σημάδι» θα
ήταν αυτό; Θα ήταν ένα γεφύρι, ένα ποίημα, μια μουσική, ένα υπέροχο παιδί; Κι
αν δεν μπορείς να φανταστείς; Αν θέλεις να περνάς απαρατήρητος μη αφήνοντας
ίχνη; Αν απλά ακολουθείς ίχνη άλλων;

Πώς θα μπορούσες να απαντήσεις σε όλα τα παραπάνω ερωτηματικά; Μονάχα
ειλικρίνεια χρειάζεται και καθαρή αλήθεια. Χρειάζεται ακόμα να γνωρίζεις τον
εαυτό σου καλά και όταν κάτι τέτοιο φαντάζει υπερβολικά δύσκολο… δεν έχεις
παρά να ακολουθήσεις τα σημάδια των άλλων που σου αρέσουν πολύ και ταιριάζουν
στον χαρακτήρα σου. Κομμάτι-κομμάτι θα συνθέσεις το προσωπικό σου παζλ και θα
αναγνωρίζεις φωνάζοντας από ευχαρίστηση όλα όσα σε «σημαδεύουν». Είναι σαν να
πηγαίνεις μια μεγάλη εκδρομή στην Ελλάδα… απλά ακολουθείς τα σημάδια!

Χωρίς να γνωρίζω τι ακριβώς έχω να συναντήσω στο διάβα μου ξεκίνησα ένα πρωινό
από τη Λαμία ακολουθώντας τον δρόμο προς Καρπενήσι. Στον Άη Γιώργη έπειτα από
περίπου 50 χλμ. αποφάσισα να στρίψω δεξιά ακολουθώντας την παραποτάμια αρχικά
διαδρομή για Φουρνά. Ύστερα από 8 χλμ. μπήκα στο Παλαιόκαστρο, ένα από εκείνα
τα χωριά που προσπερνάς εύκολα αν το μάτι σου δεν ψάξει να βρει τα καλοβαλμένα
πετρόκτιστα σπίτια, την όμορφη εκκλησιά στο κέντρο του χωριού και την
επιβλητική θέα στον Τυμφρηστό. Ο δρόμος, στενός, τυπικός επαρχιακός, συνεχίζει
να ανηφορίζει πνιγμένος στα έλατα μέχρι το διάσελο. Αριστερά πηγαίνει για
Καρπενήσι, Άγιο Χαράλαμπο και Αγία Τριάδα, ενώ ίσια κατηφορίζει για Φουρνά. Οι
ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι κάνουν τα μέρη ετούτα να μην έχουν καμιά αντιστοιχία
στη μνήμη μου. Και όμως έχω ξαναπεράσει από εδώ, έχω χτυπηθεί για τα καλά στον
τότε χωματόδρομο!

Δεν αργώ να μπω στα Φουρνά, περνάω τον ξενώνα και στη μεγάλη πλατεία σταματώ,
παρκάρω και παραγγέλνω καφέ. Αρχίζω να διαβάζω τα «σημάδια». Στο διπλανό
τραπεζάκι είναι παρατημένη μια τοπική εφημερίδα. Τίτλος της: «Ο Φουρνάς των
Αγράφων»… άρα το χωριό δεν λέγεται τα Φουρνά, αλλά «ο» Φουρνάς, ενώ τα ψηλά
βουνά που βλέπω στο βάθος δεν θα πρέπει να είναι άλλα από τα Άγραφα. Η μεγάλη
εκκλησιά που δεσπόζει στην πλατεία είναι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος… το
καταλαβαίνεις μπαίνοντας! Η πλατεία είναι αφιερωμένη στον ιερομόναχο Διονύσιο,
ενώ δίπλα μου ακριβώς υπάρχει η προτομή του αγωνιστή του 1821 Κώστα Λεπενιώτη.
Στην απέναντι πλαγιά φαίνεται ένα όμορφο, γλυκό εκκλησάκι, ενώ κατηφορίζοντας
προς το ρέμα βλέπω μια σειρά από σπίτια-αποθήκες που μοιάζουν με εγκαταστάσεις
υλοτόμων. Ρωτώντας είναι πολύ εύκολο να συνθέσεις το παζλ των εικόνων και να
μάθεις τα πάντα για τον Φουρνά των Αγράφων. Είναι όλα ακόμα εκεί και σε
περιμένουν! Είδατε πόσο απλό είναι;

Ετούτο το μέρος ήταν πέρασμα από πολύ παλιά, χάρη στους χαμηλούς αυχένες των
κορυφογραμμών. Κάποιοι συνήθιζαν να σταθμεύουν εδώ και κάποιος έφτιαξε ένα
φούρνο για τους περαστικούς. Με τον καιρό η περιοχή εποικίστηκε και από τον
πρώτο αυτό φούρναρη το χωριό ονομάστηκε Φουρνάς και μάλιστα γένους αρσενικού!
Πάντως οι Τούρκοι τον ονόμαζαν «Κιοστένι» ή «Κιουστάνι» που σημαίνει
παρατηρητήριο. Στο μέρος αυτό, από το 1200 π.Χ. που πήραν μέρος στον
εκστρατεία των Ελλήνων στην Τροία και ακόμα πιο πριν, κατοικούσαν οι Δόλοπες.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα πιστοποιούν την κατοίκηση της περιοχής, αλλά καμιά
έρευνα (ή σκαπάνη) δεν έχει φτάσει σε βάθος!

Σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του χωριού αποτελεί ο ιερομόναχος Διονύσιος που
ανέφερα πιο πριν. Αφού ασκήτεψε στο Άγιον Όρος, επέστρεψε στην πατρίδα του στα
1734 και ζωγράφισε με το εξαιρετικό χέρι του την εκκλησία της Μεταμόρφωσης του
Σωτήρος στο χωριό. Ύστερα από αγώνα 10 ετών κατόρθωσε να φτιάξει τη Μονή
Ζωοδόχου Πηγής, ενώ ίδρυσε τη Σχολή των Αγράφων στον Φουρνά. Δυστυχώς,
ολόκληρο το μοναστήρι χάθηκε από μια κατολίσθηση στα 1906 και το εκκλησάκι της
Ζωοδόχου Πηγής που ατενίζουμε από την πλατεία κατασκευάστηκε στα 1959, στον
ίδιο χώρο του πάλαι ποτέ σημαντικού μοναστηριού.

Το άγαλμα του οπλαρχηγού Κώστα Λεπενιώτη (αδελφού του Κατσαντώνη) δεν είναι
τυχαία στημένο στην πλατεία. Εκεί τον «έφαγε» με μια άνανδρη πιστολιά
φιλότουρκος κοτζαμπάσης. Κανείς βέβαια δεν γνωρίζει πού είναι ο τάφος του
Λεπενιώτη, αφού τα παλικάρια του τον φυγάδευσαν λαβωμένο. Πιθανολογείται ότι
είναι κοντά στην πηγή «Ξηροσακούλη», η οποία ονομάστηκε έτσι γιατί το νερό
είναι τόσο καλό και χωνευτικό που φεύγεις με αδειανό το σακούλι από το φαγητό!

Επιστρέφω στη διασταύρωση του δρόμου έξω από τον Φουρνά και ακολουθώ τη
διαδρομή προς Ρεντίνα. Ο κακοτράχαλος χωματόδρομος που ένωνε τα δύο χωριά
ανήκει στο παρελθόν. Η άσφαλτος έχει αλλάξει το συγκλονιστικό τοπίο και τις
περίφημες εικόνες της διαδρομής. Όχι δραματικά, αλλά τις έχει αλλάξει. Πάνε οι
ειδικές διαδρομές των θρυλικών «Ράλι Ακρόπολις», πάει και ο «Ταρζάν»! Εμείς οι
νεώτεροι ετούτο θυμόμαστε από την περιοχή, οι αμέσως παλιότεροι έχουν να
διηγηθούν δεκάδες ιστορίες από τον φοβερό εμφύλιο πόλεμο, τους αντάρτες, τον
Άρη Βελουχιώτη, την κυβέρνηση του βουνού με αρχικά ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή
Εθνικής Απελευθερώσεως), τον ΕΛΑΣ. Μονάχα ετούτα τα βουνά ξέρουν να σου πουν
τη μεγάλη αλήθεια για το τι ακριβώς συνέβη… Μονάχα που τα βουνά δεν μιλάνε!
Ούτε όμως από την άλλη χωράει όλος ετούτος ο αγώνας και τελικά ο εμφύλιος
«πόνος» μέσα στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Ρεντίνας.

Ετούτο το χωριό, τη Ρεντίνα, συνήθιζαν να ονομάζουν «Βασίλισσα των Αγράφων»
και είναι ονομαστή σε όλη την Ελλάδα. Βρίσκεται εκεί που ενώνονται οι Νομοί
Καρδίτσας (όπου ανήκει), Ευρυτανίας και Φθιώτιδας και στη σημερινή της θέση
υπήρχε ακόμα ένα κέντρο των Δολόπων, η Αγγεία. Εμφανή είναι τα
«σημάδια»-ερείπια του Πελασγικού τείχους (που δεν θα πρέπει να είναι
παλαιότερο από τον 3ο αιώνα π.Χ.) στον λόφο, δίπλα στο νεκροταφείο. Βρίσκονται
εκεί, χρόνια τώρα, παρατημένα ογκώδη πολυγωνικά λιθάρια!

Το θρησκευτικό κέντρο της Ρεντίνας ­ πέρα από τους 3 σημαντικούς ναούς της ­
βρίσκεται σε απόσταση περίπου 7 χλμ. από τον οικισμό. Ακολουθώντας τον βατό
χωματόδρομο φτάνεις στην Ι. Μ. Ρεντίνας. Αρχικά ιδρύθηκε τιμώντας την Κοίμηση
της Θεοτόκου, αλλά φτάνοντας στο μοναστήρι η κάρα του Αγίου Βασιλείου
(πρεσβύτερος από την Άγκυρα) οι κάτοικοι των γύρω περιοχών τιμούν τη μνήμη του
στις 22 Μαρτίου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το μοναστήρι είναι πολύ παλιό
και βρίσκεται εκεί από τον 9ο αιώνα. Η ιστόρησή του όμως (οι αγιογραφίες)
είναι του 16ου αιώνα και λένε πως έκαναν 40 χρόνια να την ολοκληρώσουν.
Βλέπετε, ο χώρος του ναού είναι ζωγραφισμένος σπιθαμή προς σπιθαμή. Ως
κτήτορες της μονής αναφέρονται (και υπάρχουν σε τοιχογραφία) ο άρχοντας
Φράγγου και ο Μόσχος Στραβοένογλου και τα χρόνια της υποδούλωσης στους
Τούρκους λειτούργησε στο παρεκκλήσι κρυφό σχολειό. Σχεδόν όλοι οι άγιοι είναι
αποτυπωμένοι στο εσωτερικό της εκκλησίας, ακόμα και ο Άγιος Μωυσής, ο οποίος
είναι μαύρος! Απίστευτες μοιάζουν οι τοιχογραφίες στον εξωνάρθηκα της
εκκλησίας. Χαρακτηριστικά αναφέρω τον Καιρό (που τρέχει και δεν μπορεί να τον
φτάσει κανένας) και τον Ζωδιακό τροχό της ζωής. Ετούτος ο τροχός, με
παραστάσεις από τα 12 ζώδια παρακαλώ, παρουσιάζει αλληγορικά τη ζωή του
ανθρώπου, την οποία κατατρώγουν η ημέρα και η νύχτα. Στο κέντρο της παράστασης
κυριαρχεί ο χρόνος, γύρω από τον οποίο στρέφονται σε ομόκεντρους κύκλους οι 4
εποχές και τα 12 ζώδια. Στην εξωτερική περιφέρεια του κύκλου κρατούνται 8
θνητοί. Έτσι όπως γυρίζει ο κύκλος-τροχός της ζωής, χαίρονται όσοι θνητοί
ανέρχονται, απολαμβάνοντας τα αγαθά της νιότης τους, καυχιούνται όσοι φτάνουν
στο ανώτερο σημείο του τροχού, αλλά κάποτε έρχεται η «μεγάλη κατηφόρα», στο
κατώτατο σημείο της οποίας περιμένει ένας τάφος για να πέσεις μέσα! Όλη η
ματαιότητα της ζωής μέσα σε μερικά τετραγωνικά εκατοστά!

Η Ι.Μ. Ρεντίνας είναι στις ημέρες μας ανακαινισμένη, ενώ εδώ και 18 χρόνια
έχει για φύλακα τον κύριο Διονύση και την οικογένειά του. Τα κελιά της μονής
αν και καλοφτιαγμένα ­ σαν ξενώνας ­ δεν λειτουργούν! Τα κλειδιά βρίσκονται
στο χωριό και παραχωρούνται από το διοικητικό συμβούλιο του μοναστηριού.

Ρεντίνα . Γενική άποψη.Λουτρά Καΐτσας

Επιστρέφοντας στην όμορφη Ρεντίνα που κατοικούν περίπου 350 άνθρωποι (το
Δημοτικό έχει 4 πιτσιρίκια και άλλα 4 πηγαίνουν στο Νηπιαγωγείο) κοντοστάθηκα
για να δω τα δύο μουσεία της (θρησκευτικό και Εθνικής Αντίστασης), αλλά ήταν
κλειστά ­ πράγμα σύνηθες, όπως παραπονιούνται πολλοί. Συνέχισα έτσι τον δρόμο
μου για τα περίφημα Λουτρά του Σμόκοβου. Αν και το χωριό δίπλα στα λουτρά το
λένε Λουτροπηγή, η κάτοικοι επιμένουν στην ονομασία Σμόκοβο και έχουν δίκιο!
Ετούτες οι ιαματικές πηγές πάντως είναι ονομαστές από την εποχή του Αλή-Πασά.
Τα επισκεπτόταν τακτικά ο Αλής, αλλά στις ημέρες μας θα βρείτε μια μικρή
αυτόνομη πολιτεία με 500 κλίνες σε υπέροχη τοποθεσία και όλες τις ανέσεις. Τα
θειούχα αλκαλικά νερά θεωρούνται ιδανικά για τη θεραπεία παθήσεων του
αναπνευστικού και πεπτικού συστήματος, δερματοπάθειες, ρευματοπάθειες, αλλά
και γυναικολογικά προβλήματα.

Από τα λουτρά του Σμόκοβου μέχρι αυτά της Καΐτσας ο δρόμος περνάει είτε από το
χωριό Κέδρος (άσφαλτος) ή δίπλα από το φράγμα Σμόκοβου (βατός χωματόδρομος).
Τα θειούχα νερά της Καΐτσας είναι κατάλληλα για νευρικές παθήσεις και μια
μικρή πολιτεία ­ στα χνάρια του Σμόκοβου ­ έχει αρχίσει να στήνεται και εδώ.

Ο ήλιος έπεφτε σιγά-σιγά, η ημέρα μου τελείωνε και μαζί της αφαιρούσε τα
«σημάδια» που το μάτι εύκολα θα μπορούσε να διακρίνει. Πάτησα γκάζι για να
προλάβω το ηλιοβασίλεμα από την ακρόπολη της αρχαίας Ξυνιάδος, εκεί στο
οροπέδιο του Δομοκού, όπου υπήρχε μια μεγάλη και ρηχή λίμνη και μια ονομαστή
αρχαία πολιτεία. Ωραία «ιστορία» είναι και αυτή, θα την πούμε όμως μιαν άλλη
φορά!

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Ολόκληρη η διαδρομή που σας προτείνουμε είναι ένας όμορφος ημερήσιος κύκλος
εάν επιλέξετε ως βάση σας την πόλη της Λαμίας. Οι χιλιομετρικές αποστάσεις
είναι μικρές και κανένα πρόβλημα δεν θα αντιμετωπίσετε, ακόμα και στους
χωματόδρομους που αναφέρονται μέσα στο κείμενο. Φυσικά μπορείτε να
επισκεφθείτε την περιοχή είτε με βάση το Καρπενήσι είτε την Καρδίτσα. Από τη
Λαμία μέχρι τον Φουρνά (μέσω Αγίου Γεωργίου) η απόσταση είναι περίπου 75 χλμ.
και από το Καρπενήσι (μέσω ραχών Τυμφρηστού) 42 χλμ. Από τον Φουρνά μέχρι τη
Ρεντίνα υπολογίστε 16 χλμ. σε υπέροχο ορεινό τοπίο και από τη Ρεντίνα μέχρι το
Σμόκοβο 12 χλμ. Για τα λουτρά πάντως θα πρέπει να κάνετε ακόμα 8 χιλιόμετρα
για να τα βρείτε. Η Ι.Μ. Ρεντίνας απέχει 7 χιλιόμετρα από τον οικισμό μέσω
βατού χωματόδρομου.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στην περιοχή θα βρείτε σχετικά εύκολα κατάλυμα και παρά το γεγονός ότι η
τουριστική κίνηση δεν είναι τρομερή, τα χωριά είναι ζωντανά και οι κάτοικοι
φιλόξενοι. Ο ξενώνας στον Φουρνά λειτουργεί όλο τον χρόνο και είναι στημένος
σε ωραίο σημείο (τηλ.: 0237-51223). Καλός επίσης είναι και ο ξενώνας στη
Ρεντίνα (τηλ.: 0443-71247). Ξενώνας επίσης λειτουργεί και στο χωριό Αγία
Τριάδα Ευρυτανίας («Βελούχι»-0237-96301). Για τη Λουτρόπολη του Σμόκοβου που
διαθέτει 500 κλίνες μπορείτε να πάρετε περισσότερες πληροφορίες στα τηλέφωνα
0443-61210 και 0441-20721. Οι 100 κλίνες πάντως έχουν πλέον θέρμανση, οπότε τα
λουτρά μπορούν να λειτουργήσουν και χειμώνα. Κάλλιστα βέβαια θα μπορούσατε να
επιλέξετε να μείνετε στη Λαμία, το Καρπενήσι ή την Καρδίτσα, πραγματοποιώντας
την ημερήσια εκδρομή.

ΦΑΓΗΤΟ

Ευκαιρίες για καφέ και φαγητό θα έχετε πολλές και επιλογές ακόμα περισσότερες.
Προσωπικά δοκίμασα την ταβέρνα «Η Βλάχα» στην πλατεία της Ρεντίνας, όπου η
κυρία Ευτυχία είχε μαγειρέψει εξαιρετικά και φυσικό ήταν να ενθουσιαστώ.
Υπάρχουν και άλλες καλές ταβέρνες στη Ρεντίνα και άλλες τόσες στον Φουρνά και
το Σμόκοβο. Είναι στο χέρι σας να διαλέξετε… ανάλογα και με την πορεία της
εκδρομής σας.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Αστυνομία Φουρνά 0237-51222

Αγρ. Ιατρείο Φουρνά 0237-51219

Δήμος Ρεντίνας 0443-71221

Αστυνομία Ρεντίνας 0443-71202

Αγρ. Ιατρείο Ρεντίνας 0443-71201

Λουτρά Σμόκοβου 0443-61210