Το μέλλον δεν υπάρχει

Ίλια Πριγκοζίν. Ο βραβευμένος με Νόμπελ Χημείας καθηγητής αναγορεύθηκε χθες επίτιμος διδάκτωρ του ΕΜΠ

Εν αρχή ην… το χάος. Από αυτό δημιουργήθηκαν τα πάντα. Οργανώθηκαν, μπήκαν
σε τάξη κι άρχισαν να εξελίσσονται, αυθόρμητα κι ελεύθερα, από προβλεπτές και
απρόβλεπτες αλλαγές, ακολουθώντας το «βέλος του χρόνου» ­ αυτή είναι η έκφραση
που χρησιμοποιείται για να εκφράσει τη ροή του χρόνου στο Σύμπαν, αλλά και
τη… ροή της καθημερινότητάς μας.

«Το βέλος του χρόνου», τον ρόλο του χρόνου στις φυσικές επιστήμες και τη
βιολογία μελετά εδώ και χρόνια, με εντυπωσιακά αποτελέσματα, ο Ilya Prigogine
(Ίλια Πριγκοζίν), ο βραβευμένος με Νόμπελ Χημείας καθηγητής και διευθυντής των
Διεθνών Ινστιτούτων Solvay, ο οποίος αναγορεύθηκε χθες επίτιμος διδάκτωρ του
Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

«Η ύλη αυτοδιοργανώνεται και εξελίσσεται, σε χώρους και καταστάσεις όπου δεν
υπάρχει ισορροπία. Το ίδιο συμβαίνει και στη φύση. Η πρόοδος δεν είναι παρά
μια καλύτερα οργανωμένη πολυπλοκότητα». Αυτή είναι η πεποίθηση του Ίλια
Πριγκοζίν, και σε αυτήν αναφέρθηκαν όλοι σχεδόν όσοι μίλησαν για το έργο του,
χθες, στην αίθουσα τελετών της Πολυτεχνειούπολης Ζωγράφου.

Ήταν το 46ο κατά σειρά επίτιμο διδακτορικό, αυτό του ΕΜΠ, για τον ηλικίας 83
ετών ακαδημαϊκό, που το 1977 διακρίθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας για την
ανάπτυξη μιας θεωρίας θερμοδυναμικής που θα άλλαζε τελείως τον τρόπο με τον
οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας και μαζί τους ορισμούς των λέξεων
«χάος», «τάξη», «εξέλιξη».

Ο Ίλια Πριγκοζίν ήταν από τους πρώτους επιστήμονες που τόλμησαν να ξεφύγουν
από την ακαμψία της κλασικής θεώρησης των πραγμάτων.

Όχι, δεν υπήρχε μόνο ευστάθεια και ισορροπία στον κόσμο γύρω μας. Τα κυρίαρχα
χαρακτηριστικά της φύσης αλλά και των ανθρώπων ήταν οι διακυμάνσεις, οι
αστάθειες, οι αλλαγές, η εξέλιξη, οι καινοτομίες.

Κατάφερε να το αποδείξει, να αποδείξει την πολυπλοκότητα, χρησιμοποιώντας τους
νόμους των πιθανοτήτων, δύσκολους μαθηματικούς υπολογισμούς, θεωρήματα της
φυσικής και της χημείας. Κατάφερε να αποδείξει πως έτσι, μέσα από μια αλλαγή,
δημιουργήθηκε το Σύμπαν. Πρώτα ήταν το χάος, το κβαντικό κενό, το προ-σύμπαν.
Κι ήταν μια «διακύμανση» εκείνη που δημιούργησε το Σύμπαν όπως το ξέρουμε
σήμερα.

Για τον Πριγκοζίν, η δημιουργία του κόσμου δεν είναι παρά η δημιουργία της
ίδιας της ελευθερίας. Της «ωραίας και αδάμαστης ελευθερίας» που κρύβει όλες
τις πιθανές αλλαγές και εξελίξεις και μαζί τη σύγκρουση και τον συνδυασμό του
καθορισμένου με το απρόβλεπτο. «Αναζητώντας, κατά τον Πριγκοζίν, τον δρόμο και
την ελευθερία, ο άνθρωπος έχει πριν απ’ όλα το δικαίωμα της επιλογής», λέει
χαρακτηριστικά ο πρύτανης του ΕΜΠ, κ. Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος.

Έπειτα απ’ όλα αυτά, δεν είναι να απορεί κανείς που οι θεωρίες του Βέλγου στην
καταγωγή αλλά γεννημένου στη Μόσχα επιστήμονα, ξέφυγαν πολύ γρήγορα από τη
φυσική και τη χημεία για να φτάσουν μέχρι τη βιολογία, τις κοινωνικές
επιστήμες, τη συγκοινωνιολογία και την ανάπτυξη των πόλεων. Εδώ και 20 χρόνια,
ο Ίλια Πριγκοζίν έχει προσφέρει (χάρη στη ξεχωριστή γνώση της φύσης και των
κοινωνικών-τεχνολογικών συστημάτων) σημαντική βοήθεια στους ανθρώπους που
ασχολούνται με την κυκλοφορία των οχημάτων στις πόλεις ενώ έχει ρόλο ειδικού
συμβούλου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Το θέμα της ομιλίας του 83χρονου που ήρθε
για λίγες μέρες στην Ελλάδα ήταν το μέλλον. «Είναι το μέλλον δεδομένο;».

Σ’ αυτό το ερώτημα επιχείρησε να απαντήσει στη σύντομη εισήγησή του και μίλησε
για την καθοδική πορεία του Σύμπαντος προς τον θερμικό θάνατο, για μια
διαδρομή με τέλος έως έναν βαθμό προδιαγεγραμμένο που όμως αναδεικνύει τον
αυθορμητισμό, τη φυσική δύναμη της φύσης και της ύλης να οργανώνεται, να
μπαίνει σε τάξη.

Δεν είναι μια αλλά πολλές οι επιστήμες στις οποίες έχει διακριθεί ο
επιστήμονας, προς τιμήν του οποίου έχουν δημιουργηθεί πέντε διεθνή κέντρα
ερευνών στη Μόσχα, την Αργεντινή, τις Βρυξέλλες, την Ιταλία και τις ΗΠΑ. Γι’
αυτό και το ΕΜΠ, τον αναγόρευσε επίτιμο διδάκτορα όχι σε ένα αλλά σε τρία
τμήματά του: Χημικών Μηχανικών, Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών
Υπολογιστών και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών.