Ο νόμος προστατεύει τον σιωπηλό κόσμο τους

«Οι υποθέσεις με κωφάλαλους κατηγορουμένους σπανίζουν. Είναι ενδεχόμενο
να ολοκληρώσει ένας δικαστής τη σταδιοδρομία του χωρίς ποτέ να χειριστεί μια
τέτοια υπόθεση. Προσωπικά είχα αντιμετωπίσει μια κλοπή μοτοποδηλάτου, που είχε
διαπράξει ένας νεαρός κωφάλαλος. Δεν χρειάστηκε όμως να στηριχθώ στη διάταξη
που αφορά τη συγκεκριμένη κατηγορία των συνανθρώπων μας, καθώς ο
κατηγορούμενος είχε ήδη επιστρέψει το μηχανάκι στον κάτοχό του. Ωστόσο ο
νομοθέτης, με το άρθρο 33 του Ποινικού Κώδικα, “λύνει” τα χέρια του δικαστή, ο
οποίος ­ όπως άλλωστε και ο κάθε άνθρωπος ­ ευαισθητοποιείται απέναντι στα
άτομα με ειδικές ανάγκες, αναζητώντας διόδους για να τους φερθεί επιεικώς. Η
διάταξη αυτή, διά της οποίας ο κωφάλαλος κατηγορούμενος τυγχάνει ελαττωμένης
ποινής ­ ή και αθώωσης αν κριθεί πως δεν είχε την απαιτούμενη πνευματική
ικανότητα να αντιληφθεί το άδικο της πράξης του ­ θα μπορούσε ίσως να είναι
πιο διευρυμένη, να αναφέρεται δηλαδή και σε άλλες κατηγορίες αναπήρων. Το
γεγονός ότι ο νομοθέτης δεν προέβλεψε ευνοϊκή ποινική μεταχείριση για τους
τυφλούς παραδείγματος χάριν, οφείλεται πιθανόν στη διαπίστωση, σύμφωνα με την
οποία οι τυφλοί δεν διαπράττουν αδικήματα. Πράγματι, πώς να εγκληματήσουν αφού
δεν δέχονται οπτικά ερεθίσματα; Αντιθέτως οι κωφάλαλοι, ίσως λόγω της
αδυναμίας να εκφραστούν, αναπτύσσουν μια υπερκινητικότητα, μια νευρικότητα,
που, χωρίς να το επιδιώκουν, τους οδηγεί κάποιες φορές σε αδικήματα βίας.
Προφανώς, λόγω αυτής τους της ιδιαιτερότητας μερίμνησε ο νομοθέτης για την
ευνοϊκή μεταχείριση των συγκεκριμένων ατόμων. Πάντως, οφείλω να πω, πως
συνήθως και τα θύματα των κωφαλάλων ­ αν πρόκειται βεβαίως για θύματα κλοπής,
απλής σωματικής βλάβης και όχι για σοβαρότερες πράξεις ­ επιζητούν την αθώωση
ή έστω την ευνοϊκή τους μεταχείριση για λόγους ανθρωπιστικούς. Η συμπεριφορά
αυτή των παθόντων διευκολύνει και τον δικαστή να εξαντλήσει την επιείκειά του,
πάντοτε βάσει του νόμου. Εξάλλου, αν συμβεί να οδηγηθεί στο δικαστήριο άτομο
με άλλου είδους αναπηρία, για την οποία ο Ποινικός Κώδικας δεν προβλέπει
ιδιαίτερη αντιμετώπιση, ο δικαστής, ανάλογα με την ευαισθησία που τον
διακρίνει, θα προσπαθήσει να βρει κάποιο ελαφρυντικό ­ από εκείνα που ισχύουν
για όλους τους κατηγορουμένους ­ προκειμένου να τον βοηθήσει».

«Κωφάλαλοι εγκληματίες». Έτσι τιτλοφορείται το άρθρο 33 του Ποινικού Κώδικα,
βάσει του οποίου η συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων τυγχάνει διαφορετικής
ποινικής μεταχείρισης. Ο διαχωρισμός εκπλήσσει. Γιατί άραγε;

Γιατί ο νομοθέτης κάνει διακρίσεις, θεσπίζοντας ευεργετικές διατάξεις μόνο για
τους κωφαλάλους; Άλλωστε πρόκειται για άτομα προικισμένα με ιδιαίτερη ευφυΐα,
καθώς και με δύναμη ψυχική και σωματική. Οι γνώμες διίστανται.

Άλλοι θεωρούν τη διάταξη αναχρονιστική, υποστηρίζοντας πως θα έπρεπε
τουλάχιστον να διευρυνθεί, προκειμένου να συμπεριλάβει και άλλες κατηγορίες
ατόμων με ειδικές ανάγκες, όπως είναι οι τυφλοί, που βρίσκονται και σε
μειονεκτικότερη θέση.

Άλλοι επιμένουν πως μόνο οι κωφάλαλοι, λόγω της αδυναμίας να εκφραστούν,
αναπτύσσουν αυξημένη νευρικότητα, ικανή να τους οδηγήσει και στη διάπραξη
αδικημάτων. Για την προστασία τους λοιπόν από την… ίση με τους μη κωφαλάλους
ποινική αντιμετώπιση, θεσπίστηκε η διάταξη.

Ωστόσο το άρθρο, που υποχρεώνει τους δικαστές να επιβάλλουν ελαττωμένη ποινή
στους κωφαλάλους, δεν αναφέρεται μόνο σε πράξεις βίας. Αναφέρεται σε
οποιοδήποτε αδίκημα, όπως είναι οι κλοπές, οι πλαστογραφίες, οι υπεξαιρέσεις
και τόσα άλλα.

Η αλήθεια είναι πως οι κωφάλαλοι κατηγορούμενοι είναι ελάχιστοι και οι τυφλοί
ακόμη λιγότεροι έως ανύπαρκτοι. Και η ευαισθησία των δικαστών για τα άτομα που
μειονεκτούν σε κάτι θα ήταν ούτως ή άλλως δεδομένη.

Έστω και χωρίς ειδική διάταξη. Άλλωστε ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες όπου
το θύμα και όχι ο δράστης στερείται κάποιας ικανότητας (ακοής, ομιλίας,
όρασης…) οι δικαστές επιδεικνύουν ιδιαίτερη ευαισθησία, η οποία εκφράζεται
διά της αυστηρής αντιμετώπισης του κατηγορουμένου.

Χωρίς να στηρίζονται στον γραπτό νόμο, αντλούν… κύρος από τους κανόνες
ηθικής.

Κι αυτοί, όπως είναι γνωστό, επιτάσσουν την παραδειγματική τιμωρία όποιου
ενεργεί εις βάρος προσώπου που μειονεκτεί πνευματικά ή σωματικά.

ΣΟΦΙ ΑΜΠΝΤΕΛ

Το… θηρίο ξύπνησε αργά

Η συνεργασία τους ήταν άψογη για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μικροπωλητές και οι τρεις με κοινό πάγκο, κέρδιζαν τη συμπάθεια των συναδέλφων
τους, αλλά και του κόσμου, όπου έστηναν τη μικρή τους επιχείρηση. Η
ιδιαιτερότητά τους ευαισθητοποιούσε την πελατεία και έτσι οι δουλειές τους
πήγαιναν καλά.

Τίποτε δεν πρόδιδε τι τους ένωνε και τι τους χώριζε. Κανείς δηλαδή δεν
μπορούσε να υποπτευθεί πως η γυναίκα της παρέας ήταν αρχικά σύζυγος του ενός
από τους δύο συνεργάτες, τον οποίο στη συνέχεια είχε εγκαταλείψει εξαιτίας του
έρωτα που της είχε εμπνεύσει ο δεύτερος!

Και οι τρεις ήταν κωφάλαλοι. Ο Αιγύπτιος Σόφι Αμπντέλ είχε έρθει στην Ελλάδα
πριν από 9 χρόνια, σε ηλικία 43 ετών.

Εδώ γνώρισε τη μετέπειτα γυναίκα του, την Ευαγγελία, με την οποία ζούσε
αρμονικά, έως τη στιγμή που εκείνη αγάπησε έναν άλλον άνδρα, τον 43χρονο
Αθανάσιο Μανιμάνη. Το αίσθημα ήταν τόσο δυνατό, ώστε οι δύο εραστές,
διαπιστώνοντας ότι δεν αντέχουν να βρίσκονται μακριά ο ένας από τον άλλον,
αποφάσισαν να ζήσουν μαζί.

Ο Αμπντέλ απεδέχθη το γεγονός με αξιοπρέπεια και, αφού πέρασε ο αρχικός
αιφνιδιασμός, δεν αρνήθηκε να γνωρίσει τον άνθρωπο που διεκδίκησε ­ και
κέρδισε τελικά ­ τη γυναίκα του. Μεταξύ τους αναπτύχθηκε μια φιλική σχέση, η
οποία τους οδήγησε σύντομα σε επαγγελματική συνύπαρξη.

Η Ευαγγελία είχε πάρει όλα τα πράγματά της από το σπίτι, εκτός από την άδεια
κυκλοφορίας της μοτοσικλέτας που η ίδια είχε αγοράσει. Έτσι, στις 26 Οκτωβρίου
1998, επισκέφθηκε τον Αμπντέλ προκειμένου να πάρει το έγγραφο. Εκείνος
προθυμοποιήθηκε να της το δώσει, αλλά κατά την παραμονή της εκεί οι δύο πρώην
σύζυγοι λογομάχησαν. Στη γλώσσα τους βεβαίως. Ο Αιγύπτιος την έπιασε από το
μανίκι για να την βγάλει από το σπίτι. Την έσυρε έως την έξοδο και,
σπρώχνοντάς την, την πέταξε στον δρόμο.

Η σκηνή διαδραματίστηκε ενώπιον του Μανιμάνη, ο οποίος, εκνευρισμένος, ζήτησε
­ στη νοηματική πάντα ­ τον λόγο από τον Αιγύπτιο, απειλώντας τον ότι θα
υπέβαλε μήνυση εναντίον του. Το επεισόδιο πήρε διαστάσεις. Κι ενώ έως εκείνη
τη στιγμή είχαν περιοριστεί στην ανταλλαγή νοημάτων, ξαφνικά ο Αμπντέλ μπήκε
στο σπίτι του και ξαναβγήκε κρατώντας ένα μαχαίρι.

Ο Μανιμάνης έντρομος τον χτύπησε με τα κλειδιά του στο κεφάλι, χωρίς όμως να
αποτρέψει το κακό που επακολούθησε. Τραυματισμένος με έξι μαχαιριές
μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου εξέπνευσε έπειτα από 20 μέρες. Ο Αμπντέλ
συνελήφθη και ενάμιση χρόνο αργότερα κάθησε στο εδώλιο του Μεικτού Ορκωτού
Δικαστηρίου της Αθήνας.

Το δικαστήριο δεν του αναγνώρισε κανένα από τα ελαφρυντικά που ζήτησε. Απέφυγε
όμως την ισόβια κάθειρξη χάρη στην ευνοϊκή μεταχείριση που επιφυλάσσει ο νόμος
στους κωφαλάλους. Ο 52χρονος Σόφι Αμπντέλ καταδικάστηκε σε κάθειρξη 16 χρόνων
και 6 μηνών.

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΙΑ

Καφές… για δύο

΄Ηταν πρωί και η 26χρονη Μαρία, κωφάλαλη και διανοητικά καθυστερημένη, έκανε,
όπως κάθε μέρα, τις δουλειές του σπιτιού. Οι δικοί της είχαν φύγει για τη
δουλειά, αφήνοντάς την, ως συνήθως, μόνη. Η κοπέλα, άτομο κοινωνικό και
χαρούμενο, επιζητούσε την παρέα.

Τις περισσότερες ώρες της μοναξιάς της τις περνούσε στο μπαλκόνι, μόνο και
μόνο για να βλέπει τους περαστικούς, να ανταλλάσσει χαιρετισμούς με τους
γείτονες, να νιώθει την αγάπη τους, που την είχε τόσο ανάγκη… Γιατί όλοι στη
γειτονιά αγαπούσαν αυτό το γελαστό κορίτσι. Μικροί και μεγάλοι.

Ο Κώστας γνώριζε τη Μαρία από μικρός. Είχαν μεγαλώσει μαζί, αφού τα σπίτια
τους ήταν στον ίδιο δρόμο. Πήγαινε μάλιστα και στο σπίτι της πολύ συχνά, γιατί
ήταν συμμαθητής τού κατά τέσσερα χρόνια μικρότερου αδελφού της. Εκείνο το
πρωινό ο νεαρός χαιρέτισε όπως πάντα τη Μαρία. Τού φάνηκε όμως πως τον κοίταξε
διαφορετικά. Φορούσε μια κοντή φούστα και ο Κώστας υπέθεσε πως η κοπέλα δεν
τον αντιμετώπιζε μόνο φιλικά.

Με νοήματα τη ρώτησε αν ήθελε να ανέβει στο σπίτι της και η Μαρία του απάντησε
καταφατικά. Όλο χαρά άνοιξε την πόρτα. Στάθηκε εκεί και τον περίμενε ανυπόμονα
να ανέβει τα σκαλιά. Τον υποδέχθηκε με ενθουσιασμό και έσπευσε αμέσως στην
κουζίνα να του φτιάξει καφέ. Ο Κώστας όμως είχε βάλει άλλα στο μυαλό του. Και
χωρίς να χάσει χρόνο, ξεκούμπωσε το παντελόνι του, πλησιάζοντας τη Μαρία που
ήταν γυρισμένη με την πλάτη.

Σε λιγότερο από δέκα λεπτά ο Κώστας είχε φύγει από το σπίτι. Πήγε στον αρχικό
προορισμό του και αργά το απόγευμα επέστρεψε στο σπίτι του. Η αλήθεια είναι
πως όταν χτύπησε το κουδούνι δεν φαντάστηκε ότι θα έβλεπε τον αδελφό τής
Μαρίας συνοδευόμενο από δύο αστυνομικούς.

Ο Κώστας συνελήφθη και οδηγήθηκε στο τμήμα, όπου του ανακοινώθηκε πως
κατηγορείται για τον βιασμό της παιδικής του φίλης. Όσο και αν αρνήθηκε δεν
τον άκουγε κανείς. Απολογήθηκε στον ανακριτή και προφυλακίστηκε. Δεν έμεινε
όμως πολύ στη φυλακή, καθώς η ιατροδικαστική εξέταση απέδειξε πως έλεγε την
αλήθεια. Η Μαρία δεν είχε υποστεί όσα υποστήριζε.

Το κατηγορητήριο άλλαξε και ο Κώστας παραπέμφθηκε να δικαστεί για κατάχρηση σε
ασέλγεια. Επειδή ασέλγησε στη Μαρία εκμεταλλευόμενος την ανικανότητά της να
αντισταθεί. Στο δικαστήριο η κοπέλα άλλαξε την κατάθεσή της, περιγράφοντας
αυτά που πραγματικά συνέβησαν. Τα οποία συμφωνούσαν με τους ισχυρισμούς τού
Κώστα. Με τη διαφορά ότι ο κατηγορούμενος απέδωσε την πράξη του στην πρόκληση
που, όπως είπε, δέχθηκε από την κωφάλαλη και διανοητικά ανάπηρη κοπέλα.

Οι δικαστές αντιμετώπισαν τον νεαρό με ιδιαίτερη αυστηρότητα. Τόσο στον πρώτο
βαθμό όσο και στον δεύτερο. Εκτός του ότι του επέβαλαν ποινή φυλάκισης ενός
έτους (δεν θα συνέβαινε ποτέ σε άλλη περίπτωση), τον επέπληξαν τόσο πολύ για
την πράξη του, ώστε ακόμη και οι συγγενείς τής Μαρίας ένιωσαν την ανάγκη να
τον υπερασπιστούν.