Το ευρωπαϊκό ιδεώδες: 50 χρόνια μετά

Στις 9 Μαΐου του 1950, ο Ρομπέρ Σουμάν με τη συνεργασία και την έμπνευση του
Ζαν Μονέ έδωσε στη δημοσιότητα μία δήλωση που θα άλλαζε την πορεία και τη
μορφή της Ευρώπης. Η πρωτοποριακή πρότασή τους ήταν να ανοικοδομηθεί η Ευρώπη
με στόχο την ειρήνη και τη συνεργασία δύο πρώην εχθρών: της Γαλλίας και της
Γερμανίας με πρώτο βήμα τη συμφωνία για κοινή γαλλογερμανική παραγωγή άνθρακα
και χάλυβα, υπό την εποπτεία μιας κοινής Υπάτης Αρχής.

«… Η συγχώνευση της παραγωγής άνθρακα και χάλυβα είναι δυνατόν να παρέχει
άμεσα τη βάση για τη δημιουργία κοινών θεμελίων για οικονομική ανάπτυξη ως ένα
πρώτο βήμα για την ομοσπονδία της Ευρώπης…» (δήλωση Σουμάν, 9 Μαΐου 1950).

Πενήντα χρόνια μετά, η Ευρώπη έχει πλέον καταστεί ένας σημαντικός παράγων στη
διεθνή πολιτική και οικονομική σκηνή. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει ωφεληθεί τα
μέγιστα από την Κοινή Αγορά, την ενδυνάμωση του εμπορίου και, πιο πρόσφατα,
την υιοθέτηση του ευρώ.

Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά σε σταυροδρόμι και αντιμετωπίζει το μεγάλο
θέμα της διεύρυνσής της, έτσι ώστε να συμπεριλάβει στους κόλπους της τις χώρες
της πρώην Ανατολικής Ευρώπης. Πολύς βέβαια λόγος γίνεται τελευταία για την
πραγματική κατεύθυνση, την οποία θα ακολουθήσει η Ευρώπη. Υπάρχει διάχυτη η
αίσθηση ότι δεν υπάρχουν σήμερα μεγάλες ηγετικές μορφές να τραβήξουν με
δυναμικό τρόπο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα μπροστά. Υπάρχει έντονη η αίσθηση ότι η
Ευρώπη μαστίζεται από γραφειοκρατία και αργούς ρυθμούς. Η Ευρώπη, όμως, οδεύει
προς την επανένωση της ευρωπαϊκής ηπείρου με συνθήκες ειρήνης και ελευθερίας.
Για αυτόν τον λόγο η διεύρυνση αποτελεί κομβικό σημείο για την ολοκλήρωση του
ευρωπαϊκού οικοδομήματος που θα ενώσει τη Γηραιά Ήπειρο και δεν θα διαιωνίσει
τη διχοτόμησή της.

Τα μεγάλα ευρωπαϊκά θέματα είναι τώρα η διεύρυνση, η θεσμική μεταρρύθμιση και
η πολιτική ένωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.), που αποτελούν αντικείμενο της
τρέχουσας Διακυβερνητικής. Σε ό,τι αφορά τη διεύρυνση, η πρόβλεψη είναι ότι το
2003 θα πραγματοποιηθεί η είσοδος των πρώτων χωρών της πρώην Ανατολικής
Ευρώπης και της Κύπρου. Για την αντιμετώπιση των λειτουργικών προβλημάτων της
Ε.Ε. μετά τη διεύρυνση απαιτείται η αναθεώρηση και η μεταρρύθμιση των θεσμικών
οργάνων της Ε.Ε., έτσι ώστε να καταστεί ευέλικτη η λειτουργία και η λήψη
αποφάσεων. Σημαντική είναι και η θέσπιση ενός καταστατικού χάρτη της Ευρώπης
που θα χωρίζεται σε δύο μέρη: ένα αμιγώς καταστατικό μέρος (σκοπός, θεμελιώδη
δικαιώματα και διατάξεις που αφορούν τους θεσμούς και τις διαδικασίες λήψης
αποφάσεων), και ένα μέρος που θα περιγράφει τις κοινές πολιτικές. Συναφές με
την «καταστατικοποίηση» της Ε.Ε. είναι και η συγγραφή τού Χάρτη Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων για την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.

Σε ό,τι αφορά την πολιτική ένωση της Ε.Ε., τρία σημεία πρέπει να τονισθούν:
Πρώτον, η άμεση ενασχόληση της Ε.Ε. με θέματα άμυνας και ασφάλειας. Στην
κατεύθυνση αυτή η Ε.Ε. αποφάσισε να είναι σε θέση να κινητοποιήσει
στρατιωτικές δυνάμεις (έως 50.000-60.000 στρατιωτών) μέχρι το 2003.
Ταυτόχρονα, η Συνθήκη του Άμστερνταμ παρέχει τη δυνατότητα της πλήρους
ενσωμάτωσης της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης στην Ε.Ε. Δεύτερον, η Ε.Ε. οδηγείται
σταθερά στο να αποκτήσει κοινή εξωτερική πολιτική. Ένα πρώτο βήμα αποτελεί η
τοποθέτηση Ύπατου Εκπροσώπου της Ε.Ε. για θέματα εξωτερικής πολιτικής και
πολιτικής ασφάλειας. Τρίτον, η δημιουργία κοινών ρυθμίσεων μεταξύ των
κρατών-μελών σε θέματα δημόσιας τάξης και δικαιοσύνης, έτσι ώστε να καταστεί
πραγματικότητα η ελεύθερη διακίνηση προσώπων.

Στην καθημερινότητά μας ξεχνούμε ότι υπάρχει ευρωπαϊκό ιδεώδες που σημαίνει
ότι πρωταρχική αποστολή της Ευρώπης είναι η προαγωγή της κοινωνικής και
οικονομικής ευημερίας των πολιτών.

Η Ευρώπη με όλα της τα τρωτά δίνει πραγματικές ευκαιρίες στους πολίτες της και
συνέχεια εξελίσσεται.

Αξίζει να θυμηθούμε ότι η Ελλάδα άρχισε να αλλάζει ραγδαία μορφή όταν μπήκαμε
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Μέχρι το 1981, η Ελλάδα έκανε τα πάντα με τα χρήματα
του κρατικού της προϋπολογισμού. Σήμερα, η Ευρώπη εξακολουθεί να μας δίνει
τεράστια ώθηση: με τα κοινοτικά πακέτα αλλά και με τους κανόνες και τους
άξονες που διαμορφώνει για να εφαρμοστούν από όλα τα κράτη-μέλη.

Το ευρωπαϊκό ιδεώδες αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί την προωθητική δύναμη
για την κοινωνική, πολιτική και οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης. Όπως είπε ο
Ρομπέρ Σουμάν:

«Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί όλως αιφνιδίως ή σύμφωνα με ένα σχέδιο. Η Ευρώπη
θα οικοδομηθεί διά μέσου συμπαγών επιτευγμάτων τα οποία θα δημιουργήσουν μία
εκ των πραγμάτων (de facto) αλληλεγγύη».

Η Σοφία Καλαντζάκου είναι βουλευτής Μεσσηνίας.