Ώρα για γνήσιες ιδιωτικοποιήσεις

Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, οικονομικός σύμβουλος Alpha Τραπέζης Πίστεως

Ο απολογισμός της μεταπολιτευτικής ελληνικής εμπειρίας από τη λειτουργία των
δημοσίων επιχειρήσεων είναι, κατά γενική ομολογία, απογοητευτικός.
Επιβεβαιώνει τη διεθνώς αποδεκτή αντίληψη ότι ο δυσκίνητος δημόσιος τομέας δεν
μπορεί, σε καμία περίπτωση, να είναι και καλός επιχειρηματίας. Αυτό οφείλεται
στο ότι το σύστημα κινήτρων σε κάθε γραφειοκρατικό μηχανισμό είναι σίγουρα πιο
αναποτελεσματικό σε σύγκριση με το πλέγμα κινήτρων σε μία ιδιωτική ή
πολυμετοχική επιχείρηση.

Ειδικότερα, όμως, στην ελληνική περίπτωση υπήρξαν και άλλοι παράγοντες που
συνέβαλαν στην κακή χρηματοοικονομική κατάσταση των δημοσίων επιχειρήσεων.

Πρώτον, οι πολιτικές παρεμβάσεις στους εν λόγω οργανισμούς ήταν συχνά άμεσες,
με αποτέλεσμα τα διευθυντικά στελέχη να επιλέγονται από τον κορμό τού εκάστοτε
κυβερνώντος κόμματος.

Δεύτερον, η πολιτική απασχόλησης αποτέλεσε τμήμα της «κοινωνικής πολιτικής»
των κυβερνήσεων. Για παράδειγμα, το πλεονάζον δυναμικό της ΔΕΗ λέγεται ότι
φθάνει σήμερα τοπερίπου 30% των εργαζομένων.

Τρίτον, ο διοικητικός καθορισμός χαμηλών αυξήσεων στα τιμολόγια, ο οποίος
συνδεόταν είτε με τους στόχους της κοινωνικής πολιτικής τής εκάστοτε
κυβέρνησης είτε με την ανάγκη αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού.

Τέταρτον, το σύστημα προσδιορισμού των αμοιβών οδήγησε σε υπερβολικές
αυξήσεις, πολύ υψηλότερες από αυτές στην παραγωγικότητα. Και τούτο, διότι στις
κλαδικές διαπραγματεύσεις οι εργατικές ενώσεις είχαν μονοπωλιακή δύναμη και
ξεκινούσαν έχοντας ως εφαλτήριο την Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας.

Πέμπτον, οι χρόνιες δημοσιονομικές αδυναμίες οδηγούσαν σε μόνιμη συμπίεση του
προγράμματος δημοσίων επενδύσεων.

Τέλος, οι απαρχαιωμένες λογιστικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνταν, απέκρυπταν
επιμελώς την πραγματική χρηματοοικονομική κατάσταση, με αποτέλεσμα να μη
λαμβάνονται εγκαίρως τα απαραίτητα μέτρα διόρθωσης και να συγκαλύπτεται το
πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα ακολούθησε μία πολιτική δημοσιονομικής
εξυγίανσης, με στόχο την ικανοποίηση των κριτηρίων του Μάαστριχτ. Η πολιτική
αυτή απέβλεπε κυρίως στην άντληση εσόδων και για αυτό προέβη σε σταδιακές
«μετοχοποιήσεις» ορισμένων δημοσίων επιχειρήσεων, διατηρώντας ωστόσο τον
κρατικό έλεγχο των εταιρειών.

Η πραγματική, ωστόσο, σύγκλιση της Ελλάδας με τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες
απαιτεί την οριστική επίλυση των ανωτέρω προβλημάτων. Η αναποτελεσματικότητα
του δημόσιου τομέα οδηγεί στην παροχή κακής ποιότητας υπηρεσιών και
προβληματικής υποδομής, με αποτέλεσμα να υπονομεύει καίρια την
ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Οι προκλήσεις, λοιπόν, της μετα-ΟΝΕ εποχής επιβάλλουν την επιτάχυνση της
διαδικασίας αποκρατικοποίησης μέσω γνήσιων ιδιωτικοποιήσεων, όπου τον έλεγχο
και τη διαχείριση των εταιρειών θα αναλάβουν ιδιώτες, με παράλληλη
απελευθέρωση της αγοράς. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στους τομείς της
ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Ο τομέας της ενέργειας κυριαρχείται σήμερα
από τη ΔΕΗ (98% περίπου της συνολικής προσφοράς και δυναμικότητας στον κλάδο).
Το δίκτυο διανομής ανήκει εξ ολοκλήρου στην επιχείρηση. Το μονοπώλιο της ΔΕΗ
δεν αποδυναμώθηκε ουσιαστικά με το σχετικό νομοσχέδιο του 1998, αφού ετέθη
πλήθος περιορισμών στην ανάπτυξη ανεξάρτητων παραγωγικών μονάδων.

Είναι άμεση επομένως ανάγκη να ολοκληρωθεί εντός του έτους η ιδιωτικοποίησή
της. Εξάλλου θα πρέπει να επιτευχθεί άμεσα ο εκσυγχρονισμός του ΟΤΕ μέσω της
αναδιάρθρωσής του και της εγκατάστασης μιας σταθερής ηγεσίας, που θα τον
οδηγήσει στην πλήρη ιδιωτικοποίησή του. Το κόστος αναποτελεσματικότητας των
ΔΕΚΟ για το σύνολο της οικονομίας υπήρξε, και ακόμη δυστυχώς είναι, ιδιαίτερα
επαχθές. Και η μόνη λύση είναι η γνήσια ιδιωτικοποίηση. Τυχόν καθυστερήσεις ή
«ενδιάμεσες» λύσεις θα αυξήσουν, φοβάμαι, περαιτέρω το τίμημα.