Η… ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας

Τρεις, τέσσερις ή πέντε άνθρωποι, πάντα μαζί, στον ίδιο χώρο, δεν είναι και
ό,τι… καλύτερο για μια ισορροπημένη ζωή. Αλλά όπως και να έχει και όσο
σύνθετα κι αν είναι τα προβλήματα από τη συνύπαρξη πολλών προσωπικοτήτων σε
λίγα τετραγωνικά, η πυρηνική οικογένεια αποτελεί πάντα τη ραχοκοκαλιά, «το
βασικό κύτταρο και το σημείο αναφοράς της ελληνικής κοινωνίας».

«Είναι η οικογένεια στην πιο βασική της μορφή και σύνθεση και απ’ αυτήν
εκπορεύονται τα πρότυπα, οι διαφοροποιήσεις, οι αλλαγές και οι παραλλαγές»,
πιστεύει η ψυχολόγος Βίβιαν Γρίβα, ειδικευμένη στην οικογενειακή θεραπεία.

Όσο περισσότερα είναι τα άτομα σε μια οικογένεια τόσο πιο έντονο είναι και το
συγκρουσιακό πεδίο.

Αλλά παρά την κρίση, τις αλλαγές που ήδη έγιναν και τις αλλαγές που θα γίνουν,
η πυρηνική οικογένεια ανθίσταται, «κρατάει γερά και έχει πάντα αποτελεσματική
λειτουργία, με κύριους άξονες τη μόρφωση και την εξέλιξη των παιδιών της, αλλά
και τη σχέση ανάμεσα στους δύο, στο ζευγάρι. Όταν αυτή η σχέση είναι
ουσιαστική και αρμονική, ξεπερνιούνται και οι καθημερινές δυσκολίες ­
προβλέψιμες ή απρόβλεπτες…».

Στον προθάλαμο ενός ειδικού σε θέματα θεραπείας της οικογένειας καταφεύγει
κυρίως η πυρηνική οικογένεια: «Έρχονται συνήθως οι γονείς για κάποιο πρόβλημα
που εμφανίζουν τα παιδιά, αλλά υπάρχει μεγαλύτερο πρόβλημα στο ζευγάρι, που
προσεγγίζεται συνήθως μέσω των παιδιών.

Έχει η οικογένεια πρόβλημα, βρίσκεται στα πρόθυρα διάλυσης, σύντομα ­ αν το
πρόβλημα δεν επιλυθεί, και σπανίως επιλύεται ­ ακολουθεί το διαζύγιο, τα
παιδιά έχουν απλώς ευαίσθητους αισθητήρες και νιώθουν ήδη το έδαφος να
υποχωρεί κάτω από τα πόδια τους. Ξέρουν ακόμα και όσα οι γονείς νομίζουν ότι
αγνοούν…».

Στην πυρηνική οικογένεια των μεγαλουπόλεων εργάζονται συνήθως και οι δύο
γονείς, ο πατέρας έχει συμμετοχή (δεν είναι η «σκιά» του παρελθόντος), οι
ρόλοι είναι πιο μοιρασμένοι και η μητέρα (που είναι και επαγγελματίας και
σύζυγος και νοικοκυρά) προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους πολλαπλούς
ρόλους της. Τα πράγματα είναι περισσότερο και από δύσκολα, αφού το ζευγάρι
παραχωρεί τη μέγιστη προτεραιότητα στα παιδιά, αλλά νοιάζονται εξίσου και οι
δύο τόσο για την επαγγελματική τους καταξίωση και εξέλιξη όσο και για την
αποδοχή του ενός από τον άλλον. Τα πάντα στην πυρηνική οικογένεια βρίσκονται
σε ένα μεταβατικό στάδιο, επιμένει η Βίβιαν Γρίβα: «Η γυναίκα δεν εργάζεται
για βιοποριστικούς και μόνο λόγους ­ θέλει να εκτονωθεί, να δημιουργήσει, να
δικαιωθεί. Αλλά και ο σύγχρονος άνδρας θέλει τη γυναίκα του με ενεργητικό
οικονομικό λόγο ­ αδυνατεί να τα βγάλει πέρα μόνος του. Ακόμη και οι
αναζητήσεις στη σχέση των δύο είναι πιο σύνθετες, πιο περίπλοκες, με
επακόλουθο οι συγκρούσεις και οι τριβές να είναι περισσότερες και πιο έντονες.
Και οι δύο απεύχονται να περάσουν και να τελειώσουν τη ζωή τους μέσα από μια
συμβατική σχέση, αποζητούν μια σχέση που να “δουλεύει” και να αποδίδει
ικανοποίηση, μια σχέση που να μη διαψεύσει την αρχική επιλογή ­ για γάμο και
συμβίωση.

Δεν υπάρχουν πλέον διαχωρισμοί και όρια που δεν μπορεί ο ένας ή ο άλλος να
ξεπεράσει ­ στο επάγγελμα ή στο σπίτι.

Ο ένας μπαίνει στα λεγόμενα “παραδοσιακά” χωράφια του άλλου, υπάρχει μια
συνεχής ροή στη σχέση, υπάρχουν αντιξοότητες που φέρνουν διαρκείς
ανακατατάξεις και οι ρόλοι μόνο ξεκάθαροι δεν είναι.

Είναι τελικά τόσα πολλά τα “θέλω” του καθενός από τους δύο, που τα πράγματα
δυσκολεύουν όλο και περισσότερο και χρειάζεται να αναζητούν και να κατορθώνουν
και οι δύο κάθε μέρα και μια νέα ισορροπία, μέσα από τη σαφή ιεράρχηση
προτεραιοτήτων… Και αυτό είναι το δυσκολότερο απ’ όλα»!

«Αν υπάρχουν κοινά όνειρα και αγάπη οι διαφορές γίνονται το αλατοπίπερο της ζωής…»

Τα παιδιά είναι η μέγιστη προτεραιότητα για τον Κώστα και τη Δέσποινα Ιωάννου. Αλλά δίνουν και μεγάλη σημασία στη σημαντικότητα της σχέσης τους

Το πόσο δύσκολο είναι να διασώζεται μια σχέση στο πέρασμα του χρόνου, το
ξέρουν καλά ο Κώστας και η Δέσποινα Ιωάννου. Το «πείραμα γάμου», στη δική τους
περίπτωση, άρχισε ένα χρόνο μετά τη γνωριμία τους, εν έτει 1981. Είκοσι χρόνια
μετά, αν και σχετικοί και οι δυο με τα των νοσοκομείων (ο Κώστας είναι
τεχνολόγος ακτινολόγος και η Δέσποινα νοσηλεύτρια) δεν δηλώνουν «η εγχείρηση
πέτυχε μα ο ασθενής απεβίωσε»!

Έχει τις «ανθόσπαρτες» στιγμές του ο κοινός βίος αλλά δεν είναι πάντα
ανθόσπαρτος ­ ίσως να δίνεται τόσο εύκολα η ευχή γιατί μοιάζει περισσότερο
με… ουτοπία! Την εποχή που ο Κώστας γνωριζόταν με τη Δέσποινα, μόλις που
είχαν και οι δυο ανοίξει τα επαγγελματικά τους φτερά. Ο πρώτος καφές που μαζί
ήπιαν ήταν πολύ νόστιμος, είχαν αρκετά κοινά και πολλά ταιριαστά στοιχεία και
με τη φλόγα που έχει πάντα ο έρωτας και η νιότη αποφάσισαν να συζήσουν για ένα
διάστημα.

Για τη Δέσποινα τα πράγματα ήταν πάντα ξεκάθαρα. Ήθελε παιδιά, δική της
οικογένεια και μια σχέση συντροφική, λειτουργική. Ο Κώστας δεν είχε πάρει
ακόμα μήνυμα γάμου, «δεν μου περνούσε ακόμα σαν ιδέα, με φρενάριζε η δέσμευση,
ήθελα να μείνω όσο γινόταν περισσότερο ελεύθερος, να ζήσω τη ζωή μου, αγαπούσα
τη Δέσποινα αλλά δεν ήμουν ακόμα μέσα μου ξεκαθαρισμένος αν ο γάμος ήταν αυτό
που εκείνη την εποχή ήθελα. Μια τέτοια κίνηση ή την κάνεις τη στιγμή που είσαι
έτοιμος ή δεν την κάνεις καθόλου».

Τελικά το βήμα το έκαναν και ήρθαν εις γάμου κοινωνίαν ­ τρεις και όχι δύο,
αφού ο κυοφορούμενος γιόκας τους, ο Ηλίας, ήθελε να είναι «παρών» στον γάμο
των γονιών του: «Ξεκινήσαμε τη ζωή μας και η καλύτερη προϋπόθεση για να πάμε
καλά ήμασταν εμείς οι δύο ­ τίποτα άλλο. Η βοήθεια που είχαμε από τους δικούς
μας, ήταν πολύ μικρή ­ βοήθησαν όσο άντεχαν. Τα πάντα δημιουργήθηκαν από την
αρχή, από το μηδέν…».

Μεσολάβησαν δύσκολα χρόνια μέχρι να στηθεί και να ορθοποδήσει το σπιτικό τους.
Η γέννηση του Ηλία ήταν βιαστική και… απρόβλεπτη, αλλά στο θέμα του δεύτερου
παιδιού η Δέσποινα είχε για… έξι χρόνια αντιρρήσεις: «Υπήρξε μεγάλος
προβληματισμός αν θα κάναμε δεύτερο παιδί. Ο Κώστας το ήθελε πολύ αλλά
περάσαμε τόσο δύσκολη φάση με το πρώτο που εγώ δεν το αποφάσιζα. Στις σαράντα
ημέρες γύρισα στη δουλειά μου και έδινα τον μισό μισθό μου σε μια γυναίκα να
κρατά το μωρό. Το νοσοκομείο στο οποίο εργάζομαι είναι τόσο μακριά από το
σπίτι μου που ούτε που κατάλαβα το «προνόμιο» των δύο ωρών λιγότερης δουλειάς.
Ξεκινούσε το 24ωρό μου στις 5.30 το πρωί και έληγε στις 10 το βράδυ που
κοιμόμουν… όρθια!».

Το οικονομικό

Τελικά το οικονομικό είναι ένας βασικός παράγοντας καθημερινής τριβής ανάμεσα
σ’ ένα ζευγάρι. Είναι μεγάλη αλήθεια, λεει γελώντας ο Κώστας, αυτό που λένε
στα χωριά «όπου φτώχεια και γκρίνια»: «Όταν δεν είναι λυμένο αυτό το θέμα,
πολλά άλλα σημαντικά πράγματα, περνάνε σε δεύτερη μοίρα. Ένα νέο ζευγάρι που
ξεκινάει όπως εμείς, έχει να αντιμετωπίσει πολλά στην πορεία του. Χρειάζονται
μεγάλα αποθέματα αγάπης και υπομονής για να αντέξεις… Σε μια εικοσάχρονη
συμβίωση γνωρίζεις και τα καλά και τα κακά, έχεις τις καλές σου στιγμές αλλά
και τις κακές, έχεις λίμιντ-απ αλλά και λίμιντ- ντάουν…».

Το θέμα πάντα είναι να επιβιώνει η σχέση δίχως αναπηρίες και συμβιβασμούς. Το
θέμα για τη Δέσποινα είναι «να υπάρχουν κοινά όνειρα και σκέψεις, να υπάρχει
χτυποκάρδι, νοιάξιμο, αγάπη για τον άλλον. Αν υπάρχουν αυτά, οι διαφορές
γίνονται το αλατοπίπερο της ζωής και οι συγκρούσεις παροδικές…».

Το Μαράκι τους ήρθε στο σπιτικό τους την εποχή που μπορούσαν να
αντιμετωπίσουν τον ερχομό της. Η οικογένεια ήταν πια σε πλήρη… σύνθεση. Δεν
δυσκολεύτηκαν τόσο πολύ με το δεύτερο, όσο με το πρώτο παιδί. Τα πράγματα
είχαν πάρει ένα λιγότερο ανηφορικό δρόμο. Αλλά ο ανήφορος σε μια συμβίωση δεν
σταματά ποτέ! Και πρέπει να ανηφορίζεις, δίχως να… λαχανιάζεις. Κι όταν
λαχανιάζεις, να έχεις τις αναπνοές που απαιτούνται.

Από τα παιδιά του Κώστα και της Δέσποινας, «έλειψε» και «λείπει» η μητέρα τους
που δουλεύει ακατάστατες βάρδιες. Η ίδια που μεγάλωσε σε χωριό,«είχα πάντα τη
μητέρα μου δίπλα μου, γύριζα από το σχολείο και με περίμενε στο σοκάκι. Στην
αυλή του σπιτιού ήταν ο παππούς και η γιαγιά…». Γιαγιά, παππού και ανθρώπους
δικούς του να νοιάζονται είχε πάντα και ο Κώστας: «Η μητέρα μου δούλευε στα
χωράφια της Κωπαΐδας και γυρνούσε μετά τη δύση του ηλίου, αλλά η έλλειψη αυτή
δεν καταγράφηκε γιατί πίσω υπήρχαν ισχυρά υποκατάστατα…».

Γιαγιάδες και παππούδες

Κοινός χρόνος και για τους τέσσερις υπάρχει μόνο τα Σαββατοκύριακα. Τότε μπορεί να αναδυθούν αλλά και να αμβλυνθούν εσωτερικές εντάσεις…

Γιαγιάδες και παππούδες έχουν και ο Ηλίας και η Μαρία αλλά τους γνωρίζουν μόνο
σαν επισκέπτες. Βιώματα συνύπαρξης δεν υπάρχουν. Τα όρια της δικής τους
οικογένειας είναι στενά ­ τέσσερα μέλη, πίσω από τους τοίχους ενός όμορφου
διαμερίσματος στο Ν. Ηράκλειο. Οι άνθρωποι ­ λέει ο Κώστας ­ που προέρχονται
από χωριά όπου βίωσαν άλλους ρυθμούς καθημερινότητας και έφτιαξαν τη ζωή τους
στην πρωτεύουσα «είναι πάντα ξένα σώματα στη μεγαλούπολη που ζούνε. Είναι τόσο
ξέφρενοι οι ρυθμοί και τόσο μεγάλες οι αποστάσεις που ακόμη και όταν έχεις
λίγο χρόνο στη διάθεσή σου, δεν κάνεις εύκολα την κίνηση να δεις έναν φίλο ή
έναν συγγενή, αποτραβιέσαι πίσω από τους τοίχους του σπιτιού σου και
χαλαρώνεις στον καναπέ του σαλονιού σου…».

Δεν «χαλαρώνει» πάντα ο Κώστας. Τις ώρες που λείπει η Δέσποινα και είναι
εκείνος με τα παιδιά στο σπίτι «κάνω όλα όσα πρέπει να γίνουν. Δεν έχω
πρόβλημα να βάλω σκούπα, να ξεσκονίσω ή να σφουγγαρίσω.

Αν υπάρχουν απλωμένα ρούχα θα τα μαζέψω. Κάνω αυτό που χρειάζεται, γιατί το
νιώθω ότι χρειάζεται.

Η Δέσποινα, είναι μόνο ένας άνθρωπος και είναι αδύνατον να περνάνε όλα από τα
χέρια της…».

«Την αποζητάω»

Βρίσκεται, επιμένει, εκεί, γιατί εκεί θέλει να είναι: «Κάποτε δίνεις, κάποτε
παίρνεις, άλλοτε κερδίζεις, άλλοτε χάνεις, έτσι είναι το παιχνίδι της
συμβίωσης!

Υπάρχει στη σχέση μου με τη Δέσποινα αγάπη, συντροφικότητα, αποδοχή, αλλά μην
κρυβόμαστε, ύστερα από τόσα χρόνια υπάρχει και κάτι άλλο που λέγεται συνήθεια
που είναι εξίσου δυνατή με την αγάπη. Υπάρχουν βράδια που εκείνη έχει βάρδια
και είναι τόσο έντονη η απουσία που αποζητάω τη συντροφιά, την παρουσία της.

Πολλές φορές, είναι έτσι οι βάρδιές μας που ο ένας μπαίνει και ο άλλος βγαίνει
και μπορεί να περάσουν δυο μέρες μέχρι να έχουμε κοινό χρόνο στο σπίτι. Τότε
καταλαβαίνεις πόσα πράγματα σημαίνει ο άλλος άνθρωπος για σένα…».

Το διαζύγιο έφερε την εξυγίανση σε μια αρρωστημένη κατάσταση

Η Χριστίνα εξάντλησε κάθε όριο αντοχής και κυρίως ανοχής ­ στα επτά χρόνια του
γάμου της. Προς χάριν των δύο παιδιών της, του Λεωνίδα και της Μάρθας,
«κατάπιε» μία-μία τις προσβολές, έκανε απίστευτες υποχωρήσεις και κάποια
στιγμή διαπίστωσε ότι «δεν είχα κανένα φρούριο να υπερασπίσω, όλα ήταν
διάτρητα, σκόρπια, ο γάμος μου ήταν μια νεκρή ιστορία και η μόνη που επέμενα
στην… εξυγίανσή του ήμουν εγώ…».

Η εξυγίανση επετεύχθη τελικά μέσω του διαζυγίου. Έτσι η Χριστίνα πέρασε από
την πυρηνική στη μονογονεϊκή οικογένεια και βρέθηκε «σε μια πολύ δύσκολη
πορεία ζωής, αφού μεγαλώνω ολομόναχη τα παιδιά μου, αλλά λιγότερο νοσηρή και
επώδυνη. Τουλάχιστον αυτή τη φορά ξέρω σε ποιον δρόμο περπατάω…».

Οι συγγενείς

Την εποχή που ξεκαθάριζε η κατάσταση και οι τέσσερις γίνονταν τρεις, κάποιοι
συγγενείς και γνωστοί της Χριστίνας αντέταξαν την άποψη ότι «είναι προτιμότερο
να ξέρεις και να σωπαίνεις από το να μην έχουν τα παιδιά σου πατέρα»! Την ίδια
άποψη είχε υιοθετήσει και η ίδια, επί χρόνια, μα σήμερα ξέρει ότι «πίσω από
μια τέτοια θέση κρύβεται βαθιά ανασφάλεια. Φοβάσαι να τολμήσεις, γιατί φοβάσαι
ότι δεν θα τα βγάλεις πέρα! Και εγώ τελικά αυτό φοβόμουν…».

Το πρότυπο του πατέρα έχει απογυμνωθεί και από τον «μύθο» του για τα παιδιά
της Χριστίνας, αφού έχουν να τον δουν αλλά και να επικοινωνήσουν μαζί του
τέσσερα χρόνια: «Τα δύο πρώτα χρόνια είχε μια στοιχειώδη επαφή μαζί τους, τους
τηλεφωνούσε, δεν έδινε διατροφή, αλλά τους “πρόσφερε” χαρτζιλίκι και ακριβά
δώρα όταν τα συναντούσε, έκανε ό,τι μπορούσε για να με κάνει να μετανιώσω,
ύστερα έφυγε στο εξωτερικό και μην τον… είδατε! Διέγραψε τα παιδιά του με
μια μονοκονδυλιά…». Τελικά για εκείνον όλα ήταν πάλι εύκολα: «Από κοινό φίλο
έμαθα ότι παντρεύτηκε στην Ολλανδία και απέκτησε και ένα παιδί…».

Καλύτερα από πριν

Τα βγάζει πέρα η Χριστίνα ­ καλύτερα και από πριν. Είναι αυτόνομη
οικονομικώς(έχει δική της επιχείρηση) και δεν της λείπει ούτε θα την
ανακούφιζε η διατροφή που δεν… έρχεται: «Αυτό που με ενοχλεί είναι που τα
παιδιά μου γνώρισαν πατέρα, αλλά δεν έχουν πατέρα! Ευχόμουν να είχαν μια
επαφή, να μην κουβαλάνε την πικρία που στο βάθος τους κουβαλάνε…».

Για μια γυναίκα που σηκώνει την ευθύνη δύο παιδιών, τα πράγματα είναι οριακά.
«Μνηστήρες», λέει με χιούμορ η Χριστίνα, «υπάρχουν πολλοί, αλλά κανένας τόσο
άξιος να σηκώσει το βάρος μαζί μου. Δεν είναι απλό πράγμα να αναλάβεις την
ευθύνη κάποιου άλλου. Πέρα απ’ αυτό, δεν σχεδιάζω να ξαναπαντρευτώ. Έχουμε
περάσει αρκετά και εγώ και τα παιδιά, δεν ρισκάρουμε σε μια νέα δέσμευση. Οι
καλύτερες προσωπικές σχέσεις πια για μένα είναι οι ξεκάθαρες σχέσεις. Και
μακριά από το οπτικό πεδίο των παιδιών…».

Στα κρυφά

Ο Λεωνίδας πάτησε ήδη τα δώδεκα κι η Μάρθα τα εννέα. Είναι παιδιά πολύ
περήφανα για τη μητέρα τους, που αποφεύγουν οποιαδήποτε αναφορά στον πατέρα
τους. Μα ο Λεωνίδας, που εμφανισιακά τόσο του μοιάζει, «έχει κρυμμένη μια
μικρή φωτογραφία του σε ένα συρταράκι του γραφείου του και είναι φορές που τον
έχω πιάσει να την κρυφοκοιτάζει. Και τότε με πιάνει μια οργή ανείπωτη γι’ αυτό
που τα παιδιά μου στερούνται… Δεν έχω όμως τύψεις ούτε βασανίζομαι από
αμφιβολίες μήπως δεν έπρεπε, μήπως μπορούσα λιγάκι να περιμένω, μήπως,
μήπως… Ήταν η καλύτερη απόφαση που μπορούσα να πάρω ­ είμαι λιγότερο μόνη
και περισσότερο ευτυχισμένη απ’ ό,τι μαζί του! Απλώς άργησα να την πάρω…»