Πρόληψη της εγκληματικότητας – Πρόκληση για το «κοινωνικό κράτος»

Η σημερινή πολιτική και κοινωνική συγκυρία που εστιάζεται στην εδραίωση του
«κοινωνικού κράτους» δεν μπορεί να είναι αδιάφορη και άσχετη με την πρόληψη
και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή μιας
αντεγκληματικής πολιτικής στην Ελλάδα του 21ου αιώνα προβάλλει ως ανάγκη και
ταυτόχρονα ως θεσμική απάντηση στο αίσθημα ανασφάλειας του κοινού.

Είναι σαφές ότι μια τέτοια πολιτική χρειάζεται τη συμβολή των ορθά
εκπαιδευμένων και ευαισθητοποιημένων διωκτικών οργάνων. Δεν εξαντλείται όμως
εκεί.

Μια πολιτική πρόληψης και αντιμετώπισης του εγκλήματος πρέπει να είναι μια
κοινωνική αντεγκληματική πολιτική. Απαιτεί τη συνεργασία επιμέρους φορέων,
υπουργείων και μη κυβερνητικών οργανώσεων, ώστε να εμπλακεί ο κάθε πολίτης στο
ζήτημα της εγκληματικότητας.

Μια τέτοια πολιτική προϋποθέτει τη μελέτη αλλά και τις παρεμβάσεις στα πεδία
(ενδεικτικά):

α. της οικογένειας, με στόχο την πρόληψη και αντιμετώπιση της
ενδοοικογενειακής βίας, της κακοποίησης των παιδιών, των ηλικιωμένων,

β. του σχολείου, με στόχο την αντιμετώπιση της σχολικής βίας και του
βανδαλισμού, τη μείωση της διαρροής των μαθητών, τη βελτίωση της ποιότητας της
εκπαίδευσης και την εξασφάλιση ενός αισθήματος ασφάλειας στο χώρο του
σχολείου,

γ. των πόλεων, με στόχο την πρόληψη της «μικρής» εγκληματικότητας και μέσα από
την αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής, τη μείωση της γκετοποίησης, την
χωροταξική και περιβαλλοντική πολιτική,

δ. της γειτονιάς και της τοπικής κοινωνίας με στόχο την τόνωση του κοινωνικού
ιστού και την ενεργοποίηση του πολίτη.

Στο εξωτερικό, τα προγράμματα πρόληψης και αντιμετώπισης της εγκληματικότητας
που εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο έχουν αξιολογηθεί θετικά. Τα συμβούλια
πρόληψης της εγκληματικότητας που σχεδιάζονται από το υπουργείο Δημόσιας Τάξης
βρίσκονται προς αυτή την κατεύθυνση.

Ταυτόχρονα όμως, πρέπει να αναπτυχθούν και άλλα προγράμματα από μια σειρά
αρμοδίων φορέων και υπηρεσιών. Π.χ. προγράμματα από το υπουργείο Παιδείας για
την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας στο σχολείο, από το υπουργείο Υγείας και
Πρόνοιας για την ενδοοικογενειακή βία και ευρύτερα την κακοποίηση των παιδιών,
από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας για την αντιμετώπιση της βίας κατά των
γυναικών, από το υπουργείο Δικαιοσύνης για την υποστήριξη των θυμάτων στο
πλαίσιο της απονομής της ποινικής δικαιοσύνης, από το υπουργείο Πολιτισμού για
την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου των νέων και άλλα πολλά…

Όμως ακόμα και στην περίπτωση εφαρμογής αυτών των προγραμμάτων, αυτά θα
παραμείνουν εγκλωβισμένα στο εύρος και τις αρμοδιότητες των εκάστοτε φορέων.

Δεν θα υπάρχει ένας συντονισμός των προγραμμάτων, ούτε μια οριζόντια δικτύωση
που θα επιτρέπει τη μεγιστοποίηση της ωφέλειας. Θα πρόκειται για παράλληλες,
ασύνδετες και αποσπασματικές ενέργειες, που δεν θα εντάσσονται σε ένα
συγκεκριμένο πλαίσιο ορθολογικού σχεδιασμού και αποτελεσματικής αξιολόγησης.

Εκείνο που κατά τη γνώμη μου χρειάζεται σήμερα είναι η δημιουργία ενός φορέα
που να σχεδιάζει και να συντονίζει την αντεγκληματική κοινωνική πολιτική της
πρόληψης παρά της καταστολής. Ενός φορέα ευέλικτου και απαλλαγμένου από
γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που θα συνεργάζεται με τους άλλους φορείς σε
κεντρικό και τοπικό επίπεδο. Με σύγχρονο θεωρητικό υπόβαθρο και προσανατολισμό
που θα αξιοποιεί τα δεδομένα της κοινωνικής έρευνας, εστιασμένο στους
ανηλίκους και τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, που θα εφαρμόζει μια πολιτική
«προστασίας των θυμάτων» και θα αναπτύξει κοινωνικο-υποστηρικτικούς
μηχανισμούς για τη μείωση του τραύματος της θυματοποίησης.

Νομίζω ότι είναι αναγκαιότητα για την κοινωνία και ταυτόχρονα πρόκληση για την
πολιτική.

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι επικ. καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.