Έφυγε ο καπετάνιος

Πέθανε χθες έπειτα από ολιγόμηνη πάλη με τον καρκίνο ο επί σειρά ετών
αρχισυντάκτης των «ΝΕΩΝ» Ηρακλής Τζάθας και κηδεύεται σήμερα το απόγευμα στην
ιδιαίτερη πατρίδα του την Οιχαλία Μεσσηνίας.

Από νεαρός φοιτητής της Νομικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας, συμμετείχε
ενεργά στον αντιδικτατορικό αγώνα κατά της 4ης Αυγούστου. Πολέμησε στο
αλβανικό μέτωπο και από τις αρχές του 1943 εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ Πελοποννήσου ως
καπετάνιος του 6ου Συντάγματος. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας δημοσιογραφεί
στην απογευματινή εφημερίδα του ΕΑΜ «Ελεύθερη Ελλάδα».

Το 1947 συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στο Γεντί Κουλέ, στου Αβέρωφ και στα
Βούρλα. Το 1951, αφού αποφυλακίζεται από τη Μακρόνησο, συνεχίζει τη
δημοσιογραφία στις εφημερίδες «Δημοκρατική», «Ημέρα», «Ανεξάρτητος Τύπος» και
«Αυγή». Είναι από τους πρώτους δημοσιογράφους της Δύσης που ως απεσταλμένος
της «Αυγής» επισκέπτεται την Κούβα, μετά τη νίκη του Φιντέλ Κάστρο, στις αρχές
της δεκαετίας του ’60. Ακολούθησαν αποστολές του στη Σοβιετική Ένωση και στις
τότε σοσιαλιστικές χώρες.

Το 1967 ο Ηρακλής Τζάθας συλλαμβάνεται από τη χούντα και εκτοπίζεται στο
στρατόπεδο στο Λακί Λέρου όπου κρατείται ως το τέλος του ’70, αποφυλακίζεται
με τη γενική αμνηστία και συνεχίζει τη δημοσιογραφία στις εφημερίδες
«Ακρόπολη», στην «Εξπρές» ως αρχισυντάκτης, ενώ μετά τη Μεταπολίτευση (1974)
εργάζεται στην «Καθημερινή» και αργότερα ως αρχισυντάκτης στην εφημερίδα «ΤΑ
ΝΕΑ».

Το 1981 τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο «Ιπεκτσί» και το 1991 με το βραβείο του
Ιδρύματος Προαγωγής Δημοσιογραφίας Αθανασίου Βασ. Μπότση. Στη συγγραφική του
δράση περιλαμβάνονται δύο βιβλία, το πρώτο με εντυπώσεις από την Κούβα και το
δεύτερο με τίτλο «Τα ανθρώπινα».

Τη λύπη τους για τον θάνατο του Ηρακλή Τζάθα και τον σεβασμό τους για τη
δημόσια προσφορά του εξέφρασαν χθες ο Συνασπισμός και ο πρόεδρός του Νίκος Κωνσταντόπουλος.

Ανυπότακτος αντάρτης στη ζωή, Δάσκαλος στη δημοσιογραφία

Το τρένο αγκομαχά καθώς στο 38ο χιλιόμετρο από Πάτρα προς Αθήνα η γραμμή είναι
«ανηφορική» και ο έβελος που καίει στα καμίνια του φτωχός σε θερμίδες δεν
σηκώνει ατμό και δεν φέρνει ταχύτητα. Ο περίεργος συρμός με τη συρμάτινη
κλούβα μπροστά από τη μηχανή και τους ομήρους μέσα πλησιάζει στη θέση Λαμπίρι.

Στο πρωινό σύθαμπο σκιές γενειοφόρων φιδοσέρνονται στην πλαγιά. Το ξανθό αγόρι
με το δίκωχο στο κεφάλι και τη φθαρμένη στολή του έφεδρου αξιωματικού, μ’ ένα
σφύριγμα ­ σαν αυτά των κυνηγών που συνεννοούνται χαμένοι στο δάσος ­ δίνει το
πρόσταγμα. Πολυβόλα κροταλίζουν. Οι σιδηροτροχιές ανατινάζονται. Οι Γερμανοί
φρουροί, που συνοδεύουν το ανθρώπινο φορτίο για το Χαϊδάρι και εκείθεν στο
Άουσβιτς, πηδούν από τα βαγόνια, ακροβολίζονται και μάχονται απεγνωσμένα. Οι
λάμψεις των χειροβομβίδων βοηθούν και τους τελευταίους ομήρους να πηδήσουν στο
χαντάκι και να χαθούν στο δάσος.

Ψηλά στο Μικρόνι το απομεσήμερο μετριούνται αντάρτες και όμηροι. Όλοι σώοι. Η
χαρά είναι γραμμένη σ’ όλων τα πρόσωπα. Μόνον η Μαρίκα η Εβραιοπούλα παρακαλεί
και παρακαλεί τον Καπετάνιο, εκείνο το αγγελόμορφο ξανθό αγόρι με το δίκωχο
και τη φθαρμένη στολή του έφεδρου αξιωματικού, να την αφήσουν να πάει να βρει
τους δικούς της… Κάποιο άλλο τρένο τούς είχε πάρει μακριά για την
Τρεμπλίνκα…

Ο Καπετάνιος, αυτό ήταν το ξανθό αρματωμένο αγόρι, μάταια πασχίζει να πείσει
τη Μαρίκα την Εβραιοπούλα, από την Πάτρα, που την οδηγούσαν οι ναζί…

Στον «Καπετάνιο των δημοσιογραφικών γραφείων» η επιμονή της Μαρίκας της
Εβραιοπούλας έμεινε βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του, μαρτυρούσε, καθώς έλεγε,
τον άρρηκτο δεσμό των κατατρεγμένων Εβραίων στην πάλη τους να επιβιώσουν…

Και ήταν το μόνο περιστατικό που ο Καπετάνιος επέτρεπε στον εαυτό του να
αφηγείται… Αυτός που προσμετρούσαν στο ενεργητικό του μάχες και μάχες με
τους Γερμανούς κατακτητές…

Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι αρνήθηκε την οποιαδήποτε υλική αναγνώριση για
τη συμμετοχή του στην Εθνική Αντίσταση… Αλλά και δεν βαρυγκόμησε για τους
κατατρεγμούς (εξορίες, φυλακίσεις, καταδίκες), που το μετεμφυλιακό κράτος
«πλουσιοπαρόχως επιδαψίλευσε» στους «κλαρίτες της Κατοχής»… Τις ενέτασσε στο
Χρέος…

Η πολυκύμαντη πορεία του Ηρακλή Τζάθα, ­ αν και ο ίδιος με πείσμα αρνήθηκε να
την καταγράψει ­ είναι στενά δεμένη με το πάθος και τα πάθη της ελληνικής
Αριστεράς το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα.

«Αν σε ζηλεύω για κάτι ρε Ηρακλή, είναι γιατί συ πήρες μέρος στην Εθνική
Αντίσταση», συνήθιζε να του λέει ο Γιάννης Καψής. Και ο Καπετάνιος κοκκίνιζε
σαν δεκαπεντάχρονο παιδόπουλο.

«Πω, πω, Γιάννη, μην τα λες αυτά μπροστά στους διπλωμάτες…», παραπονιόταν ο
Ηρακλής όταν ο τότε αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών τον σύστηνε με την
αντάρτικη ιδιότητά του στους διπλωμάτες.

Ο Ηρακλής Τζάθας, πενήντα και πλέον χρόνια, έζησε την αγωνία τού
«δημοσιογραφικού χειρόγραφου». Και εδώ αναδείχθηκε Καπετάνιος. Η ευαισθησία, η
διεισδυτικότητα, η καλλιέπεια, διέκριναν το γραπτό του, ενώ οι δημοσιογραφικές
αποστολές του στην Κούβα, λίγες ημέρες μετά την είσοδο του Κάστρο στην Αβάνα,
την πρώην Σοβιετική Ένωση και τις τότε σοσιαλιστικές χώρες, έχουν καταγραφεί
ως σταθμοί στη σύγχρονη ελληνική δημοσιογραφία.

Η παρουσία του σε επιτελικές θέσεις εφημερίδων ­ επί μακρόν αρχισυντάκτης των
«ΝΕΩΝ» ­ συνέβαλε στη διαμόρφωση μια ολόκληρης γενιάς δημοσιογράφων. Υπήρξε
Δάσκαλος…

ΧΑΙΡΕ, Καπετάνιε…