Πεθαίνοντας στον Καύκασο

Οι Ρώσοι στρατιώτες που πριν μερικές ημέρες βρέθηκαν σε ένα χωριό της
Νοτιοανατολικής Τσετσενίας συμμετέχοντας σε επιχείρηση ρουτίνας, ήταν σε
μεγάλα κέφια. Ήταν ένα φωτεινό ανοιξιάτικο πρωινό. Καλά εκπαιδευμένοι και
βαριά οπλισμένοι, οι επίλεκτοι στρατιώτες των δυνάμεων του υπουργείου
Εσωτερικών πίστευαν ότι δεν είχαν τίποτε να φοβηθούν. Αστειεύονταν και
γελούσαν…

Πριν συμπληρωθεί μια ώρα αφότου άφησαν την ασφάλεια της βάσης τους, οι άνδρες
παγιδεύτηκαν: Περικυκλώθηκαν από Τσετσένους αντάρτες ­ σε αναλογία 4 προς έναν
­ οι οποίοι άρχισαν να βάλλουν εναντίον τους από όλες τις πλευρές με πολυβόλα
και χειροβομβίδες. Όταν οι μάχες σταμάτησαν, τα πτώματα 36 Ρώσων στρατιωτών
κοίτονταν μέσα στις λάσπες, σε λίμνες αίματος. Άλλοι εφτά άνδρες, που
πιστεύεται ότι εκτελέστηκαν, αγνοούνταν. Μόνο πέντε επέζησαν και οι
εξιστορήσεις τους ξανάφεραν στην επιφάνεια τις μνήμες του προηγούμενου πολέμου
κατά τη διετία 1994-1996, όταν με τον ερχομό της άνοιξης, την πυκνή βλάστηση
και το λιώσιμο του χιονιού, οι αντάρτες βρήκαν κάλυψη για το αντάρτικό τους
γυρίζοντας τον πόλεμο υπέρ τους.

Ο Βλαντιμίρ Κουράκιν, ένας 35χρονος Ρώσος υπολοχαγός, ήταν χαρούμενος που θα
επέστρεφε τον περασμένο μήνα στην Τσετσενία για δεύτερη φορά. Ήταν ακόμη
επηρεασμένος από την υποδοχή ηρώων που έτυχε όταν γύρισε στο Περμ (800 μίλια
βορειοανατολικά της Μόσχας), μετά την πρώτη αποστολή. Η αποστολή της μονάδας
του στις 29 Μαρτίου φαινόταν απλή. Τους διέταξαν να πάνε στο χωριό Ντάργκο,
αρκετά μακριά από το Βέντενο, το πρώην προπύργιο του διοικητή των Τσετσένων
ανταρτών Σαμίλ Μπασάγιεφ. Το χωριό αυτό επίσημα ήταν υπό ρωσικό έλεγχο. Και οι
40 στρατιώτες μαζί με μερικούς ακόμη πολιτοφύλακες έπρεπε να ελέγξουν την
περιοχή για ίχνη ανταρτών. Υπήρχαν φήμες ότι μια συζήτηση μεταξύ Τσετσένων
ανταρτών μέσω ασυρμάτων είχε υποκλαπεί και ότι σχεδίαζαν επίθεση. Αγνοήθηκαν.
Όπως και οι προειδοποιήσεις ενός Ρώσου διοικητή, που συνάντησαν σε φυλάκιο,
ότι ο δρόμος που ανοιγόταν μπροστά τους ήταν υπό τσετσενικό έλεγχο.

«Είχαμε αυστηρές εντολές. Ένα φορτηγό γεμάτο χειροβομβίδες και πολεμοφόδια,
έτσι συνεχίσαμε», θυμάται ο Κουράκιν. Δύο μίλια μετά, έξω από το χωριό
Ζάνι-Βέντενο, η φάλαγγα σταμάτησε. «Το πρώτο φορτηγό ξαφνικά χάλασε», λέει
ένας άλλος αξιωματικός από το Περμ, ο Αλεξάντερ Γκαρς. «Δεν το ξέραμε τότε, οι
Τσετσένοι απείχαν μερικά μέτρα». Περίπου 200 ήταν κρυμμένοι στη χαμηλή
βλάστηση, έτοιμοι να επιτεθούν. Ο διοικητής της μονάδας Βαλεντίν Σιμόνοφ κάτι
υποψιάστηκε, όταν είδε ένα βομβαρδισμένο σπίτι κοντά στο χωριό. «Το μόνο που
άκουσα ήταν η φωνή του», συνεχίζει ο Κουράκιν: «Άνοιξε την πόρτα και φώναξε:
Κατεβάστε τα όπλα σας και δεν θα σας ρίξουμε. Τότε ένας Τσετσένος ούρλιαξε:
”Ο Θεός είναι μεγάλος”. Ο Βαλεντίν σκοτώθηκε εκεί. Οι Τσετσένοι άρχισαν να
πυροβολούν από όλες τις πλευρές. Μας είχαν ξαφνιάσει… Στείλανε ενισχύσεις
από τη βάση, όμως και αυτοί έπεσαν σε ενέδρα ανταρτών… Κάποιοι Ρώσοι που
είχαν τραυματιστεί ενεργοποίησαν τις χειροβομβίδες στο στήθος τους προκειμένου
να μην πέσουν στα χέρια των ανταρτών». Ο Κoυράκιν, ο Γκαρς και τρεις άλλοι
κατάφεραν να διαφύγουν.

Οι άμαχοι

Η ανταποκρίτρια του BBC Όρλα Γκέριν θυμάται ότι καθόταν στο γραφείο της στη
Ρώμη όταν χτύπησε το κινητό της τηλέφωνο: «Έxω άσχημα νέα. Αφορούν τη Ζαρέμα.
Πέθανε το Σάββατο…». ‘Ηταν η Κορίνα, συνάδελφός της από το Ρώυτερ στη Μόσχα.
Με δυσκολία μιλούσε: «Αισθάνομαι σα να πέθανε το ίδιο μου το παιδί». Ήταν από
τις πρώτες που είχαν δει τη Ζαρέμα και από τότε έκανε αγώνα για να της σώσει
τη ζωή.

Αυτές τις μέρες, σπάνια δίνεται προσοχή στις απώλειες μεταξύ των αμάχων της
Τσετσενίας. «Σίγουρα η Μόσχα ποτέ δεν θέλησε να τις αναγνωρίσει ή να τις
μετρήσει», μεταδίδει σήμερα η Γκέριν: «Η ζωή της Ζαρέμα και ο άδικος θάνατός
της δεν θα συγκινήσει παρά ελάχιστους». Όταν η ιστορία της ειπώθηκε σε
ανταποκρίσεις, ένας τηλεθεατής από την Ουαλία και ένας γιατρός από το Κάρντιφ
συγκινήθηκαν. Θέλησαν να βοηθήσουν. Οι δημοσιογράφοι έγιναν μεσάζοντες για την
αποστολή μηνυμάτων με τις ιατρικές εξετάσεις της μικρής, τις προτάσεις του δρα
Κάμπελ από το Κάρντιφ για τη θεραπεία της… στήνοντας έτσι μια αλυσίδα ζωής.
Βρέθηκαν λεφτά, αλλά ήταν πολύ άρρωστη για να μεταφερθεί στο Λονδίνο.
Τελευταία της επιθυμία ήταν ένα χνουδωτό αρκουδάκι. Οι ανταποκριτές του BBC
στη Μόσχα της χάρισαν ένα τεράστιο, όσο και η ίδια σε μέγεθος. Όταν ο
Βλαντιμίρ Πούτιν γιόρταζε τα επινίκια της εκλογής του στην Προεδρία, η Ζαρέμα
πέθαινε. Κανείς στο Κρεμλίνο δεν θα θρηνήσει γι΄αυτήν. Ο πόνος και ο θάνατος
ενός κοριτσιού από την Τσετσενία δεν μετρά διόλου μπροστά στην εκλογική νίκη
που κατάφερε χάρη σ΄αυτόν τον πόλεμο. Αυτοί που προσπάθησαν να βοηθήσουν όμως,
στο Κάρντιφ και τη Μόσχα, έκλεισαν το πέρασμά της από τη ζωή με δάκρυα.

Επιστράτευση

Ο στρατός σχεδιάζει την επιστράτευση 200.000 επιπλέον ανδρών, οι περισσότεροι
από τους οποίους αναμένεται να σταλούν στην Τσετσενία. Οι επιζήσαντες της
ενέδρας στο Ζάνι-Βέντενο ελπίζουν ότι οι νέοι θα καθοδηγηθούν καλύτερα. Ο
Γκαρς, αναρωτιέται: «Πώς θα συνεχίσω να ζω; Πώς θα κοιτάξω στα μάτια τις
μητέρες των νεκρών συντρόφων μου χωρίς να νιώθω ντροπή που είμαι ζωντανός;».