Κι όμως υπάρχουν… e-τοξικά

Τοξικές χημικές ουσίες που απελευθερώνονται κάθε φορά που… ανοίγετε την
οθόνη, βρίσκονται κρυμμένες μέσα στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Τα ίδια
τοξικά είναι εξίσου απειλητικά για τους χρήστες όσο και για τους εργαζομένους
στα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρονικών υπολογιστών, ενώ η επικίνδυνη δράση τους
δεν σταματά ούτε όταν τα κομπιούτερ πετιούνται.

Επιβραδυντές καύσης, πλαστικά PVC, επικίνδυνα χημικά στοιχεία όπως ο μόλυβδος,
το κάδμιο, ο υδράργυρος ή το χρώμιο, καθιστούν τα κομπιούτερ τοξική απειλή για
την υγεία όσων τα χρησιμοποιούν, για το περιβάλλον αλλά και για… τις
επόμενες γενιές.

Το θέμα απασχολεί έντονα, εδώ και καιρό, διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις,
οι περισσότερες εκ των οποίων δραστηριοποιούνται γύρω από τη Silicon Valley,
ενώ ήταν το αντικείμενο εκτενούς μελέτης που δημοσίευσε πρόσφατα η Greenpeace.

Η περιβαλλοντική αυτή οργάνωση εστιάζει το πρόβλημα στις ουσίες που
χρησιμοποιούνται ως επιβραδυντές καύσης στα πλαστικά μέρη ενός υπολογιστή και,
όπως τονίζεται στη σχετική έκθεση, «οι συγκεντρώσεις τους φτάνουν από 5% έως
30% του συνολικού βάρους των εξαρτημάτων».

Οι ουσίες αυτές δεν διασπώνται ούτε εύκολα, ούτε γρήγορα, είναι
βιοσυσσωρευτικές (συσσωρεύονται δηλαδή στους ιστούς των ανθρώπων και των
ζώων), ενώ ίχνη τους έχουν εντοπιστεί στο αίμα ανθρώπων, στο μητρικό γάλα, σε
θαλάσσια θηλαστικά και σε ψάρια του αλμυρού ή του γλυκού νερού. Τα επίπεδα
συγκέντρωσης μάλιστα των ουσιών αυτών στους ανθρώπινους οργανισμούς και στο
περιβάλλον αυξάνονται διαρκώς.

Δεν είναι όμως μόνο τα χημικά που χρησιμοποιούνται ως επιβραδυντές καύσης,
τοξικά. Υπολογίζεται πως στα εξαρτήματα που συνθέτουν έναν ηλεκτρονικό
υπολογιστή, κρύβονται περισσότερες από 1.000 χημικές ουσίες και οι πιο πολλές
από αυτές είναι ιδιαίτερα τοξικές. Πρόκειται κυρίως για χλωριούχες και
βρωμιούχες ουσίες, τοξικά αέρια, τοξικά μέταλλα, βιολογικά ενεργά υλικά, οξέα,
πλαστικά και πλαστικά πρόσθετα.

Η έκθεση

«Οι επιπτώσεις στην υγεία από την πρόσμειξη και τον συνδυασμό τέτοιων ουσιών
δεν είναι ακόμη γνωστές στο σύνολό τους», σημειώνεται χαρακτηριστικά στην
έκθεση της οργάνωσης. «Για την παραγωγή ημιαγωγών, ηλεκτρονικών κυκλωμάτων,
οδηγών για δισκέτες και CD-ROM, οθονών, χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα
υλικά, ενώ οι εργάτες στη βιομηχανία κατασκευής μικροτσίπ έχουν αρχίσει εδώ
και χρόνια να διαμαρτύρονται για την εμφάνιση διαφόρων μορφών καρκίνων, που
πιθανότατα οφείλονται στη μακροχρόνια έκθεσή τους σε αυτού του είδους τις
τοξικές ουσίες».

Σε κάθε στάδιο της ζωής του, ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής μεταφέρει…
τοξικούς κινδύνους. Ακόμη κι όταν τεθεί σε αχρηστία.

Η τύχη των παλιών και παρωχημένων πια μηχανημάτων αποτελεί ένα ακόμη σημείο
αιχμής για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις που ασχολούνται με το θέμα. Το
πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο, ακόμη και στις ΗΠΑ, όπου υπάρχουν ορισμένες
μονάδες ανακύκλωσης εξαρτημάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, πόσο μάλλον σε χώρες
όπως η Ελλάδα, όπου η τύχη των μηχανημάτων αυτών που δεν χρησιμοποιούνται πια
δεν έχει ακόμη απασχολήσει κανέναν. Κι όμως, αυτά τα παλιά μηχανήματα δεν
διαφέρουν σε τίποτε σχεδόν από άλλα, λεγόμενα, τοξικά απόβλητα.

Κρούσματα καρκίνου

Αυτό ήρθαν να επιβεβαιώσουν πρόσφατα τα αυξημένα κρούσματα καρκίνων που
εντοπίστηκαν μεταξύ των εργατών που απασχολούνται στην ανακύκλωση παλιών
ηλεκτρονικών υπολογιστών και εξαρτημάτων τους, στις σχετικές μονάδες των ΗΠΑ.

Κι αυτό, παρ’ όλο που, σύμφωνα με στοιχεία για τη Βόρεια Αμερική, ο αριθμός
των υπολογιστών που καταλήγουν στα σκουπίδια και από εκεί στις ειδικές μονάδες
ανακύκλωσης, είναι ακόμη εξαιρετικά μικρός.

Οι περισσότεροι παλιοί υπολογιστές, περίπου τα τρία τέταρτα των υπολογιστών
που έχουν αγοραστεί τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ, δεν ανακυκλώνονται, αλλά,
αντίθετα, παραμένουν σε αχρηστία, στοιβαγμένοι σε αποθήκες και γκαράζ.

Ακόμη κι εκεί, η απειλή από τα τοξικά συστατικά τους είναι μεγάλη ­ ή, ίσως,
ακόμη μεγαλύτερη.

Σύμφωνα με έρευνες που έγιναν μέσα στο 1999 από το Κέντρο Περιβαλλοντικής
Ασφάλειας και Υγείας των ΗΠΑ, μόνο το 6% των ηλεκτρονικών υπολογιστών που
αντικαταστάθηκαν από καινούριους πήγε για ανακύκλωση, μέσα στο 1998.

Οι ειδικοί εκτιμούν πως, μέχρι το 2004, μόνο στις ΗΠΑ, θα υπάρχουν πάνω από
315 εκατομμύρια άχρηστα κομπιούτερ και τα περισσότερα από αυτά είναι
προορισμένα να καλήξουν σε χωματερές, σε κλιβάνους αποτέφρωσης ή σε κιβώτια
τοξικών αποβλήτων που θα ταξιδέψουν προς χώρες του τρίτου κόσμου.

Ερωτηματολόγια στις εταιρείες

Ονομάστηκε «καμπάνια για καθαρούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές» και ξεκίνησε στις
αρχές του 1999, στην Αμερική και την Ευρώπη, ύστερα από συνεργασία των
περιβαλλοντικών οργανώσεων που έδειξαν ενδιαφέρον για τις τοξικές ουσίες που
κρύβονται μέσα στα κομπιούτερς. Ένα από τα πρώτα ζητήματα της συγκεκριμένης
καμπάνιας ήταν να ανιχνευθούν οι… διαθέσεις των μεγαλύτερων κατασκευαστών
ηλεκτρονικών υπολογιστών, γύρω από το θέμα. Για τον λόγο αυτό ετοιμάστηκαν
ερωτηματολόγια και ζητήθηκε από 21 κορυφαίες εταιρείες της Sillicon Valley να
δώσουν απαντήσεις. Με τις ερωτήσεις, οι μελετητές θέλησαν να μάθουν τί είδους
υλικά χρησιμοποιοιεί η κάθε εταιρεία για την κατασκευή των υπολογιστών και
ποια είναι η πολιτική της σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων που αφορούν
τα προϊόντα της. Μόνο μία εταιρεία, η Unisys, μπήκε στον κόπο να συμπληρώσει
το ερωτηματολόγιο, ενώ μια άλλη, η ΙΒΜ, απάντησε, στέλνοντας πίσω την ετήσια
έκθεσή της για το 1999. Όλες οι υπόλοιπες απλά αδιαφόρησαν, παρ’ όλο που
υπήρξαν δεκάδες τηλεφωνήματα από τους ερευνητές και αρκετή πίεση μετά την
αποστολή των ερωτηματολογίων.