ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Στην εποχή του φόβου

Μπορεί η νίκη της Κεντροδεξιάς στην Ισπανία να συσχετιστεί με τη νίκη του
ΠΑΣΟΚ; Η σύγκριση των δύο αναμετρήσεων είναι προκλητική.

«Χρειάζεται μεγαλύτερη ασφάλεια». «Πράγματι το να πηγαίνεις στις πουτάνες έχει γίνει εφιάλτης». (Του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Χώρες μεσογειακές, με συγγενή νοοτροπία των λαών τους και ένα ισχυρό αντιδεξιό
σύνδρομο λόγω των δικτατορικών τους καθεστώτων από τα οποία απηλλάγησαν
περίπου την ίδια περίοδο, η Ισπανία και η Ελλάδα προσφέρονται για σύγκριση των
εμπειριών τους και εξαγωγή συμπερασμάτων. Όπως επισημαίνει ο απεσταλμένος της
«Ελ Παΐς» στην Αθήνα, ο θρίαμβος του Χοσέ Μαρία Αθνάρ στις εκλογές της 12ης
Μαρτίου σχολιάστηκε ευρύτατα τις τελευταίες εβδομάδες στην Ελλάδα και έτυχε
αντίθετων ερμηνειών από τα δύο μεγάλα κόμματα. Για τους Έλληνες σοσιαλιστές, η
απροσδόκητη απόλυτη πλειοψηφία που πέτυχε ο Αθνάρ ήταν αποτέλεσμα των καλών
οικονομικών επιδόσεων της κυβέρνησής του και της δυναμικής που προσφέρει η
συνέχεια στη διακυβέρνηση της χώρας. Για τους αναλυτές της Νέας Δημοκρατίας,
πάλι, η νίκη του ισπανικού Λαϊκού Κόμματος απέδειξε ότι υπάρχει ένα σύγχρονο
κεντροδεξιό μοντέλο που μπορεί να ικανοποιήσει τις νέες φιλοδοξίες των μεσαίων
τάξεων χωρίς να χάσει τη στήριξη των ασθενέστερων στρωμάτων της κοινωνίας, ένα
μοντέλο που στηρίζεται στην ανανέωση και μπορεί να απαλλάξει την Ελλάδα από
την εικοσαετή ηγεμονία των σοσιαλιστών.

Στηριζόμενος στα αποτελέσματα των exit polls, ο δημοσιογράφος της «Ελ Παΐς»
έσπευσε να πιστώσει στους συντηρητικούς της Ν.Δ. την ορθή ανάγνωση των
ισπανικών εκλογών. Φυσικά έκανε λάθος. Η μίμηση ενός επιτυχημένου μοντέλου δεν
εγγυάται αυτομάτως την επιτυχία. Το νεαρόν της ηλικίας ενός πολιτικού φαίνεται
να προσελκύει σήμερα ψηφοφόρους, εξίσου ελκυστική όμως αποδεικνύεται η πείρα
και η ωριμότητα ενός σοβαρού ηγέτη, έστω κι αν είναι μεγαλύτερος στην ηλικία.
Ένα κόμμα που βρίσκεται πολλά χρόνια στην εξουσία μπορεί να υφίσταται την
αναπόφευκτη φθορά, προσφέρει όμως στους ψηφοφόρους και μια ασφάλεια που την
έχουν ιδιαίτερα ανάγκη σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς της παγκοσμιοποίησης.

Αυτός ακριβώς ο παράγων της ασφάλειας φαίνεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο στις
δύο εκλογικές αναμετρήσεις, ευνοώντας κάθε φορά το κόμμα της εξουσίας. Οι
Ευρωπαίοι πολίτες ζητούν πλέον προστασία από τις συνέπειες της
παγκοσμιοποίησης εντός των ορίων της παγκοσμιοποίησης, και όχι προσφεύγοντας
σε μικρότερα κόμματα της Δεξιάς ή της Αριστεράς. Το ταξικό μοντέλο δίνει τη
θέση του στην «κοινωνία του ρίσκου», όπως την ανέλυσε πριν από μερικά χρόνια
στο ομώνυμο βιβλίο του ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ. Η μεταβολή αυτή
οδηγεί και σε ένα νέο σύστημα αξιών. Αν οι ταξικές κοινωνίες έχουν στο
επίκεντρό τους το ιδανικό της ισότητας (από την ισότητα των ευκαιριών μέχρι
την ισοκατανομή του εισοδήματος), οι «κοινωνίες του ρίσκου» προτιμούν να
αναφέρονται στην έννοια της ασφάλειας. Η μία ουτοπία, έτσι, δίνει τη θέση της
στην άλλη. Ενώ όμως η ουτοπία της ισότητας στηρίζεται στην προσπάθεια
επίτευξης του καλού, η ουτοπία της ασφάλειας αποσκοπεί στην προστασία από το
κακό. Οι άνθρωποι γίνονται επιτέλους ίσοι: αυτό που τους ενώνει, όμως, είναι ο φόβος.