ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το χαρτί έχει μέλλον

Έχει γίνει πλέον ανιαρό. Δεν περνάει εβδομάδα χωρίς κάποιος «ειδήμων» ­
ξεκινώντας από τον κ. Γκέιτς προ διετίας ­ να προβλέψει το τέλος του έντυπου
λόγου. Συχνά, η ομοφωνία είναι τόσο εκνευριστικά πλήρης, που η αντίθετη άποψη
αποτελεί την όαση των δύσπιστων. Όπως έλεγαν οι κλασικοί μας, «’ναφε και
μέμνασο απιστείν»…

Ο πλέον πρόσφατος ηγέτης του χορού είναι ο κ. Τοντ Μάκιλρου, διευθυντικό
στέλεχος της εταιρείας τεχνολογίας Σίμπολντ που, μιλώντας στο ετήσιο συνέδριο
της επιχείρησης στη Βοστώνη πριν από δύο μήνες, προέβλεψε ότι ο έντυπος λόγος
θα εξαφανιστεί μέσα στην επόμενη εικοσαετία. «Κοιτάξτε γύρω σας ­ πόσα παιδιά
ή προέφηβους γνωρίζετε που προτιμούν την εφημερίδα από τα παιχνίδια βίντεο ή
το Ίντερνετ;» ήταν η ­ όχι ιδιαίτερα πρωτότυπη ­ ρητορική ερώτηση.

Δεν είναι δύσκολο να συμφωνήσει κανείς με αυτή την άποψη ­ μια ματιά στις (εν
γένει φθίνουσες) κυκλοφορίες των εφημερίδων και αντίθετα, την (εκρηκτική)
αύξηση των χρηστών του Ίντερνετ, αρκεί. Ειδικά εάν προσθέσει κανείς και άλλους
«εξωγενείς» παράγοντες όπως, λόγου χάρη, τις (ισχυρότερες στο μέλλον)
οικολογικές πιέσεις κατά ενός προϊόντος που βασίζεται για την πρώτη του ύλη
στον αφανισμό των δασών, αλλά και τις συνέπειες αυτής της εξάρτησης σε
οικονομικό επίπεδο. Μια νέα «οικολογική» νομοθεσία μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να
εκτοξεύσει το κόστος του χαρτιού και να καταστρέψει πλειάδα τίτλων. Ίσως εδώ
να βρίσκεται και ο λόγος της σταδιακής μείωσης στο μέγεθος των εφημερίδων ­
παρά τα διατυμπανισθέντα κίνητρα για «φιλικότητα προς τον χρήστη», όλοι
γνωρίζουν ότι η αιτία είναι το κόστος του χαρτιού. Το κερασάκι στην τούρτα
σίγουρα είναι η πρόσφατη απόφαση του αμερικανικού ομίλου εφημερίδων Τόμσον: εν
μια νυκτί, οι ιθύνοντες της εταιρείας αποφάσισαν να πωλήσουν όλες τις
εφημερίδες του ομίλου (132 παρακαλώ…) για να επικεντρώσουν τις
δραστηριότητές τους στο Ίντερνετ.

Παράδειγμα προς μίμηση συνεπώς; Ίσως όχι, παρά τις συγκεκριμένες ενδείξεις.
Πέραν του γεγονότος ότι πολλοί δημοσιογραφικοί οργανισμοί εξακολουθούν να
επενδύουν στο μέλλον του έντυπου λόγου (οι πωλήσεις πιεστηρίων βρίσκονται σε
άνοδο), πολλοί αναλυτές ­ με πρώτο και καλύτερο τον «Εκόνομιστ» ­ παρατηρούν
ότι, παραδόξως, η «ψηφιακή» επανάσταση έχει οδηγήσει σε αύξηση της κατανάλωσης
χαρτιού. Είναι σίγουρο ότι η ανάγνωση στο χαρτί είναι ­ και θα παραμείνει στο
άμεσο μέλλον ­ πολύ πιο ευχάριστη απ’ ό,τι στον υπολογιστή. Γι’ αυτόν τον
λόγο, τα πιο ενδιαφέροντα πειράματα των καιρών είναι οι τεχνολογίες που
συνδυάζουν τη χρονική αμεσότητα του Ίντερνετ με τα πλεονεκτήματα του χαρτιού ­
κοινώς, μεθόδους για να πάψουν οι εφημερίδες να προσφέρουν ειδήσεις που έχουν
συμβεί πριν από τουλάχιστον τέσσερις ή πέντε ώρες. Για παράδειγμα, ορισμένες
εταιρείες ­ όπως η αμερικανική Πρεσπόιντ ­ προσφέρουν ως βασική υπηρεσία κάτι
που πλησιάζει την ουτοπία της εκτύπωσης στο σημείο πώλησης: κάθε φύλλο
τυπώνεται συνεπώς με βάση την τελευταία έκδοση, περιλαμβάνοντας όλες τις
τελευταίες ειδήσεις. Η τεχνολογία του «ηλεκτρονικού μελανιού» είναι για
ορισμένους ακόμα πιο συναρπαστική: στο μέλλον, δηλώνουν οι ιθύνοντες της
επιχείρησης, όλοι θα χρησιμοποιούμε μια εφημερίδα φτιαγμένη από ειδικό υλικό,
το οποίο, όταν γίνεται η σύνδεση με το Ίντερνετ, θα μπορεί να μετατρέψει την
ηλεκτρονική πληροφορία σε κείμενο και εικόνες, προσφέροντας έτσι τα τελευταία
νέα.

Ίσως όμως η πιο ισχυρή μαρτυρία για το μέλλον του χαρτιού να είναι οι κινήσεις
των «αντιπάλων». Οι εφημερίδες στις ΗΠΑ (και, σταδιακά, στην Ευρώπη)
θησαυρίζουν από τις διαφημίσεις εταιρειών Ίντερνετ που, εμμέσως πλην σαφώς,
παραδέχονται ότι το χαρτί είναι εξαιρετικό διαφημιστικό μέσο. Επιπλέον, το
μεγαθήριο του Διαδικτύου, η μηχανή αναζήτησης «Γιαχού», ξεκίνησε στα τέλη του
προηγούμενη χρόνου τη μηνιαία έκδοση «Γιαχού Λάιφ» αναγνωρίζοντας τη σημασία
ύπαρξης και εκτός Ίντερνετ, ειδικά με τη μορφή εντύπου. Ενδεχομένως, την
(προσωρινώς…) τελική απάντηση να την έδωσε η βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν»
πριν από μερικούς μήνες: Σκεφτείτε το μέλλον μόνο με ηλεκτρονικούς υπολογιστές
­ κάποια στιγμή, κάποιος ανακαλύπτει το χαρτί προς (αρχική) γενική δυσπιστία
και (κατοπινό) γενικό ενθουσιασμό. Η νέα εφεύρεση είναι φθηνή, δεν χρειάζεται
καλώδια και μπαταρίες, είναι ιδιαίτερα φορητή, διαβάζεται στην τουαλέτα και
στο κρεβάτι και δεν εξαρτάται από την περίπλοκη (και ενίοτε μη λειτουργούσα)
τεχνολογία. Σίγουρα οι ειδήμονες θα πουν ότι οι υπολογιστές είναι είδος εν
εξαλείψει…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.