Η ζωή συνεχίζεται εντός των τειχών!

Για να αντιμετωπίσει κανείς, στις ημέρες μας, τις επιδρομές των «βαρβάρων»,
τα τείχη δεν είναι αρκετά, τα κάστρα δεν μπορούν να προφυλάξουν. Στις ημέρες
μας οι «βάρβαροι» είναι πολύ εξελιγμένοι και οι μέθοδοι που ακολουθούν δεν
νοιάζονται για φρούρια, σιδερόφρακτες πύλες, επάλξεις και ιππότες με τόξα και
σπαθιά. Στις ημέρες μας ο αχανής ουρανός είναι το όριο και όχι το ύψος και το
πάχος των τειχών. Αυτά όλα τα επιβλητικά δημιουργήματα μιας άλλης εποχής
ανήκουν οριστικά στο παρελθόν, πολύ μακριά από εδώ… εκεί που οι ήρωες είχαν
σάρκα και οστά, δεν ήταν ψηφιακά σχεδιασμένοι σε εικονικό περιβάλλον.

Δεν νοσταλγώ τυχαία εκείνη την «ηρωική» εποχή, δεν γυρνάω τις σελίδες του
παρελθόντος, για να κρίνω το μέλλον. Τα αφήνω όπως είναι, αλλά προσπαθώ να τα
δω κάπου να συναντιούνται, για να νιώσω πως σ’ ετούτο τον τόπο με τη μακραίωνη
Ιστορία υπάρχει συνέχεια… καλή ή κακή δεν ξέρω. Μονάχα να, υπάρχει συνέχεια.

Κάστρα, τείχη και επάλξεις υπάρχουν σπαρμένα σε όλη την Ελλάδα, από τότε
που η πέτρα ήταν το απόλυτο δομικό υλικό προστασίας. Άλλα μισογκρεμισμένα και
άλλα σε εξαιρετική κατάσταση, είναι όλα τους επιβλητικά και καταφέρνουν να με
συγκινούν, ώστε να ψάχνω τις ιστορίες που εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια
κρύβουν μέσα τους. Τα παρατηρώ και προσπαθώ με τη φαντασία να ταιριάξω τις
πληροφορίες και να περάσω νοητά σε εποχές αλλοτινές.

Υπάρχουν, όμως, και μερικά κάστρα που κλείνοντας ολόκληρες πολιτείες εντός
των τειχών εξακολουθούν να είναι «ζωντανά». Εξακολουθούν να κατοικούνται από
ανθρώπους, μεταφέροντας σημαντικό κομμάτι της μαγείας του παρελθόντος στο
παρόν. Απ’ αυτές τις υπέροχες καστροπολιτείες, όπου η ζωή συνεχίζεται αιώνες
τώρα, διάλεξα μονάχα έξι αντιπροσωπευτικές κατά τη γνώμη μου. Το ξέρω, πως
υπάρχουν πολύ περισσότερες (π.χ. Μόλυβος Λέσβου, Χώρα Νάξου, Σερίφου ή
Σικίνου, Πάτμος, Καβάλα, Άνω Πόλη Θεσ/νίκης, Κορώνη, Κως και άλλες που ίσως
μου διαφεύγουν) και όλες τους έχουν κάτι το ξεχωριστό. Αρκεί να ξέρεις πώς να
το βρεις και να το κάνεις δικό σου.

Μονεμβασία

Σαν ένα τεραστίων διαστάσεων πλοίο, που έδεσε για λίγο στη στεριά, μοιάζει ο
βράχος της Μονεμβασίας. Δεν ξέρεις ποτέ αν θα μείνει εκεί ή αν κάποτε
αποφασίσει να σαλπάρει. Από τη στεριά ο ψηλός βράχος κρύβει την ομορφιά, αλλά
και την επιβλητική αγριάδα των τειχών της ολοζώντανης καστροπολιτείας… που
απλά δεν την βλέπεις! Από τη θάλασσα, όμως, σου αποκαλύπτεται ξαφνικά όλο το
μεγαλείο του καλοδιατηρημένου κάστρου, όπου τα τείχη έχουν σχήμα ανάποδου «Π»
και τα σπίτια κολλούν το ένα δίπλα στο άλλο, έχοντας το ίδιο ακριβώς χρώμα με
τον βράχο. Στα 500 μέτρα του παραθαλάσσιου τείχους ακόμα ξεπροβάλλουν κανόνια
από τις μπούκες, μονάχα που δεν είναι γεμισμένα και έτοιμα για πόλεμο. Η
τεράστια πύλη με τις σιδερένιες πλάκες μπορεί ακόμα, στριγγλίζοντας, να
κλείσει. Ο χρόνος θαρρείς ότι έχει σταματήσει στα στενά λιθόστρωτα σοκάκια της
καστροπολιτείας, ενώ ελπίζεις ότι από κάπου θα δεις να προβάλλουν Βυζαντινοί
αυτοκράτορες, σιδερόφρακτοι ιππότες και, φυσικά, ο Γουλιέλμος Βιλαρδουίνος. Ο
χρόνος κυλάει διαφορετικά στη «Μονεβάσια» ­ έτσι όπως την λένε οι τοπικοί ­
και σε παρασέρνει μαζί του σε ένα ταξίδι που όμοιό του δύσκολα θα γευτείς.

Ρόδος

Δεν είναι μονάχα το κάστρο με τα τείχη του, είναι μια ολόκληρη μεσαιωνική πόλη
που εδώ και αιώνες παραμένει ζωντανή και εντυπωσιακή 24 ώρες το 24ωρο! Ένας
από τους πιο επιθυμητούς τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας, και μία από τις
ομορφότερες πόλεις του κόσμου, η Ρόδος έχει όλα εκείνα τα συναρπαστικά
στοιχεία μιας πολύβουης καστροπολιτείας με χαρακτήρα που δένει το παρελθόν με
το παρόν.

Το παλιό βυζαντινό τείχος ανακαινισμένο το 1275 από τους ιππότες της εποχής
εκείνης μετατράπηκε σε θηριώδες άπαρτο οχυρό με τοίχους και προμαχώνες που
άφηναν, όσους πλησίαζαν, με το στόμα ανοιχτό. Στους επόμενους αιώνες η
συντήρηση ήταν συνεχής και οι τετράγωνοι πύργοι έγιναν στρογγυλοί για καλύτερη
άμυνα.

Η βαθιά και πλατιά τάφρος που το περιέβαλλε, είχε 7 εντυπωσιακές εισόδους και
η πανέμορφη μεσαιωνική πόλη μοιραζόταν ανάμεσα στους Έλληνες, τους Φράγκους
και τους Εβραίους. Σήμερα, στους πλακόστρωτους γεμάτους τουρίστες δρόμους της
μπορείς να ακούσεις να μιλούν σχεδόν όλες τις γλώσσες του κόσμου!

Παλιά Αλόννησος

Πολλοί θα αναρωτηθούν, γιατί από τις ζωντανές ακόμα καστροπολιτείες των νησιών
ολόκληρου του Αιγαίου διάλεξα την Αλόννησο… Χάθηκε ο Μόλυβος της Λέσβου, τα
φοβερά σπίτια του κάστρου της Νάξου ή το ιερό κάστρο της Πάτμου; Κι όμως, η
λιλιπούτεια Παλιά Χώρα της Αλοννήσου δίνει την πιο γλυκιά και απόμακρη αίσθηση
απ’ όλα. Καταφέρνει με ελάχιστα να γυρίσει τον χρόνο πίσω και να σε κάνει να
φαντασιώσεις. Εκεί που τα σπίτια φτάνουν στην άκρη του γκρεμού και το τείχος
δεν είναι άλλο από τοίχους των σχεδόν ερειπωμένων σπιτιών, εκεί που τα μικρά
παράθυρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σαν πολεμίστρες, εκεί που στα
βυζαντινά χρόνια ήταν τόπος εξορίας και χρήματα πολλά δεν υπήρχαν για
οχυρώσεις… εκεί το μάτι και η ψυχή ακουμπάει γλυκά μεθυσμένη από το φως του
καλοκαιρινού ήλιου. Η Αλόννησος, βέβαια, έχει ακόμα ένα σημαντικό προσόν. Στο
νησί αυτό έχουν βρεθεί τα παλαιότερα ίχνη κατοίκησης στο Αιγαίο (Μέση
Παλαιολιθική εποχή), ενώ για να γίνει το κάστρο διαμορφώθηκε κατάλληλα ο
οικισμός που στεκόταν στην κορυφή από τον 10ο αιώνα. Αντέχει στον χρόνο το
κάστρο της Παλιάς Χώρας Αλοννήσου και τα επόμενα χρόνια σίγουρα θα γίνει μια
μικρή Μονεμβασία.

Ηράκλειο Κρήτης

Όταν ακόμα και σήμερα τα αυτοκίνητα περνάνε με βουητό και φασαρία κάτω από τις
μεσαιωνικές πύλες, όταν μια σύγχρονη πολιτεία αναπνέει μέσα από τα φοβερά
τείχη, μην έχοντας κανέναν πια να φοβηθεί, όταν μια τέτοια μεγαλειώδης πόλη
αναφέρεται από τον Στράβωνα (τον γεωγράφο του 1ου αιώνα μ.Χ.), τότε μιλάμε για
το Ηράκλειο της Κρήτης. Πολλές φορές έχω μείνει σαν χαζός κοιτάζοντας τα τείχη
στην Πύλη των Χανίων, ενώ οι πίσω μου κορνάρουν εκνευρισμένοι για την
καθυστέρηση! Αυτά τα τείχη που θεωρούνται ως ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία
της Βενετοκρατίας, πρωτοχτίστηκαν τον 15ο αιώνα και αρκετές βελτιώσεις έγιναν
στους επόμενους αιώνες. Ο σχεδιαστής τους Μικέλε Σανμικέλι από τη Βερόνα ήταν
κορυφαίος μηχανικός και πολύ διάσημος. Ο γιγαντιαίος περίβολος είχε μήκος 3
χιλιόμετρα, σχήμα τριγώνου και προστατευόταν από 7 προμαχώνες, οι οποίοι
διατηρούνται. Από τις 4 πόρτες-πύλες εισόδου διατηρούνται μόνο οι δύο, η
γνωστή των Χανίων (1570) και η Πόρτα του Ιησού ή Καινούργια (1578).

Διδυμότειχο

Όταν τα σπίτια ακουμπούν επάνω σε ένα παμπάλαιο τείχος και το χρησιμοποιούν
σαν δομικό και στατικό για την κατασκευή κομμάτι, τότε το μυαλό μου πηγαίνει
κατ’ ευθείαν στις μοναδικές εικόνες που συναντάς στο Διδυμότειχο του Νομού
Έβρου. Το γεγονός ότι η πόλη αυτή βρίσκεται σε παραμεθόρια περιοχή, την αδικεί
κυριολεκτικά. Η όμορφη καστροπολιτεία με τα τέως διπλά-δίδυμα τείχη είναι
χτισμένη αμφιθεατρικά να κοιτάει τον Ερυθροπόταμο και τείχη είχε από τα
πανάρχαια χρόνια (προελληνική εποχή της Θράκης). Εμφανή σήμερα είναι τα
κομμάτια του παλαιοχριστιανικού βυζαντινού τείχους (από τον 6ο αιώνα), το
οποίο επισκευαζόταν και διορθωνόταν συνεχώς. Γύρω από τη σημερινή παλιά πόλη
σώζεται ένα επιβλητικό κομμάτι του πάνω τείχους, που είχε τρεις πύλες και δέκα
πύργους. Η αίσθηση που προσφέρει στον επισκέπτη ετούτο το κάστρο είναι εντελώς
διαφορετική. Μοιάζει σαν να προσπαθεί να ψελλίσει την ιστορία του σε γλώσσα
που εμείς δεν καταλαβαίνουμε, γιατί εκείνο που κοντόφθαλμα «βλέπουμε», είναι η
σημερινή μορφή μιας πόλης στη γραμμή των συνόρων.

Ιωάννινα

Μια σχεδόν τετράγωνη χερσόνησος που χώνεται μέσα στη λίμνη Παμβώτιδα,
οριοθετείται από ψηλά τείχη δομημένα περίτεχνα επάνω από τους βράχους και
σχηματίζει τη μικρή μα πάντα ξεχωριστή, ζωντανή ­ ακόμα και τη νύχτα ­
πολιτεία του κάστρου των Ιωαννίνων. Φρούριο απόρθητο με 5 γωνίες και 4
ισχυρούς πύργους, κάστρο δυνατό από την εποχή του Βυζαντίου μέχρι και τα
χρόνια του Αλή Πασά, που άφησε ανεξίτηλα σημάδια επάνω στη σημερινή του μορφή.
Πρώτος διαμόρφωσε το κάστρο στα 1206 ο Μιχαήλ Άγγελος, όταν ίδρυσε το
Δεσποτάτο της Ηπείρου με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα. Κατόπιν εμφανίστηκαν οι
Τούρκοι, που έκαναν την εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ τζαμί (Φετιχιέ) και
σφάλισαν τις 18 εκκλησιές του κάστρου, για να μείνουν εκείνοι. Η σημερινή
μορφή του κάστρου των Ιωαννίνων, που σαν λιλιπούτεια συνοικία ξεχωρίζει απ’
όλη την πόλη, οφείλεται στον Αλή Πασά, ο οποίος στα 1798 άρχισε να χτίζει
καινούργια, πελώρια, απόρθητα τείχη, τα οποία διατηρούνται σε εξαιρετική
κατάσταση.