Η Ελευθερία αγαθό υψηλότερο από τη ζωή

Οι Έλληνες του ’21 κατάλαβαν επιτέλους αυτό που τους υπεδείκνυε επίμονα και
για καιρό ο Ανώνυμος της «Ελληνικής Νομαρχίας», ότι «ο κύριος στοχασμός των
αλλογενών δυναστών είναι εις το να προσπαθήσουν να κάνουν το ίδιόν τους όφελος
με την ζημίαν των άλλων», και άρα η ανάκτηση της ελευθερίας τους θα ήταν
αποκλειστικά δικό τους έργο.

Γι’ αυτό έκαναν την Επανάσταση μη υπολογίζοντας τίποτε. «Όταν αποφασίσαμεν να
κάμωμεν την Επανάστασιν δεν εσυλλογισθήκαμεν ούτε πόσοι είμεθα, ούτε πως δεν
έχομεν άρματα (…) αλλ’ ως βροχή έπεσεν εις όλους μας η επιθυμία της
Ελευθερίας μας». Η Επανάσταση του ’21 είναι γεγονός παγκόσμιας σημασίας. Εξ
αποτελέσματος μεγαλύτερη ίσως από την κατάρρευση της ΕΣΔΔ, που αποτέλεσε
δεύτερο πόλο δύναμης στον κόσμο για μισόν μόνον αιώνα. Τότε η Οθωμανική
Αυτοκρατορία ήταν η ισχυρότερη της Ευρασίας, με δυνάμει αντίπαλον δέος τη
λεγόμενη χριστιανική Ευρώπη, η οποία υπήρξε όμως, εν ονόματι Μέττερνιχ,
αρνητική στην ιδέα μιας Ελληνικής Επανάστασης. Οι συνιστώσες εκείνης της
εποποιίας είναι οι ακόλουθες:

Πρώτον: Η Μεγάλη Εκκλησία. Ο εθναρχικός της ρόλος υπήρξε καθοριστικός
για τη διάσωση της εθνικής μας αυτοσυνειδησίας και της φυσικής μας επιβίωσης.
Οι λιγοστές περιπτώσεις προσωπικής αναξιότητας δεν μπορούν να σπιλώσουν την
πεντακάθαρη εικόνα της αλήθειας. «Η Εκκλησία», έγραψε μετά λόγου γνώσεως ο
ιστορικός Ν. Σβορώνος (Επισκόπηση νεοελληνικής ιστορίας, σελ. 48 κ. εξ.),
«επικεφαλής της εθνικής αντίστασης σ’ όλες τις μορφές της, εργαζόμενη για το
σταμάτημα των εξισλαμισμών, συμμετέχοντας σ’ όλες τις εξεγέρσεις, ακόμα και
διευθύνοντές τες, έχει να δείξει μεγάλο αριθμό νεομαρτύρων, που είναι σύγχρονα
και ήρωες της χριστιανικής πίστης και της εθνικής αντίστασης, ρυθμίζει επίσης
την πνευματική ζωή».

Δεύτερον: Ο κοινοτισμός και η καθημερινή αλληλεγγύη. Οι συλλογικές και
συμμετοχικές μορφές παραγωγής, οι δραστικές επιρροές του μοναχισμού, κρυφό
σχολειό, «γράμματα, σπουδάματα, του Θεού τα πράματα». Το εθιμικό πλάι στο
εξελισσόμενο πατριαρχικό δίκαιο. Η γόνιμη πρόσληψη των ιδεών της Γαλλικής και
της Αμερικανικής Επανάστασης, με την επιρροή των λογίων μας που ζουν στη Δύση,
φτάνει ως τα καπετανάτα των ελληνικών βουνών και τους ναυτικούς μας, που
κυριαρχούν στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο.

Τρίτον: Η ανακάλυψη της αδιάσπαστης ενότητας του Ελληνισμού. Κλασική
αρχαιότητα και βυζαντινή παράδοση αντιμετωπίσθηκαν, παρά κάποιαν φαινομενική
διάσταση, ως ενιαία ιστορική πορεία, διαδοχή και συνέχεια. Είναι
χαρακτηριστικό ότι, ενώ ο Διαφωτισμός της Εσπερίας είναι αγνωστικιστικός και
αντικληρικαλικός, ο νεοελληνικός Διαφωτισμός δεν τον αντιγράφει. Ο
επιφανέστερος εξάλλου εκπρόσωπός του, ο Κοραής, συγκρίνοντας τα «δυτικά» με τα
ελληνικά επισημαίνει ότι ενώ έξω «η θρησκεία ευρίσκεται από το εν μέρος και η
ελευθερία από το άλλο, εδώ είναι ενωμένα και τα δύο τούτα ιερά ονόματα, ο
ελληνικός στρατός οδηγείται από τας σκιάς των αγίων μαρτύρων».

Τέταρτον: Η υπερταξική σύνθεση των αγωνιστών. Στον αγώνα μετέσχον οι
πάντες και έδωσαν τα πάντα. «Όλοι, και οι κληρικοί και οι προεστοί και οι
καπεταναίοι και οι πεπαιδευμένοι και οι έμποροι (…) όλοι συμφωνήσαμεν σ’
αυτόν τον σκοπόν και εκάμαμεν την επανάστασιν», μας είπε ο Κολοκοτρώνης. Όλοι
τα έδωσαν όλα, συχνά εκτός του εγωισμού τους, ο οποίος αποδυνάμωσε τις
δυνατότητες και διακύβευσε πολλές φορές την αποτελεσματικότητα της
Επανάστασης. Όταν το έθνος ξεκίνησε την Επανάσταση, ήταν ψυχικά πανέτοιμο γι’
αυτό. Το γιόρτασε σαν πανηγύρι. Εκπλήσσεται κανείς με το εσωτερικό μεγαλείο
και τη δύναμη των αγωνιστών. Ο Νικόλαος Κασομούλης, σεμνός Μακεδών επαναστάτης
και ιστορικός του Αγώνα, ιδιαίτερα της συνεισφοράς των Μακεδόνων στην
απελευθέρωση του τόπου, πήγε στα 1825 στο πολιορκημένο Μεσολόγγι: «Πατήσας το
έδαφος, με εφάνη ότι εμπήκα εις μίαν πανήγυριν, ενώ ακαταπαύστως
εξακολουθούσεν ο πόλεμος, εις τους προμαχώνας πλήθος στρατιωτικών και πολιτών
με όλην την αδιαφορίαν, ωσάν να ευρίσκοντο εις πανήγυριν έτρεξαν να μας ιδούν.
Δεν υπήρχε φόβος».

Μία Σουηδή δημοσιογράφος ρώτησε στα μετεπαναστατικά χρόνια τον Κωνσταντίνο
Κανάρη: «Δεν φοβόσασταν;». Και απάντησε ο ναύαρχος: «Ένα τέτοιο πράγμα δεν
μπαίνει στο νου μας εμάς των Ελλήνων. Ο κίνδυνος μας διεγείρει, το ντουφεκίδι
και η μάχη μοιάζουν με μουσική»!

Τα διδάγματα που βγαίνουν από κείνον τον επικόν αγώνα των Ελλήνων:

Α. Η Τουρκία ήταν και εξακολουθεί να είναι ο εχθρός, ο κύριος εχθρός του
Ελληνισμού. Ήταν ως οθωμανική μεγάλη αυτοκρατορία και συνεχίζει ως κλάσμα της
να τρέφει τα ίδια αισθήματα. Να έχει την ίδια στρατηγική συρρίκνωσής μας. Ο
τουρκικός ηγεμονισμός προκαλεί πρόβλημα εθνικής ασφάλειας για τον Ελληνισμό.

Β. Ήταν και είναι εκτός τόπου και χρόνου η αναμονή και η προσδοκία να δώσουν
οι τρίτοι λύση στο εθνικό μας πρόβλημα.

Γ. Η ενότητά μας είναι η δύναμή μας.

Δ. Η υπέρτατη αξία της Ελευθερίας. Η Ελευθερία στους Έλληνες αγαθό ανώτερο από
τη ζωή.

Ο Στέλιος Παπαθαμελής είναι υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στην Α’
Θεσσαλονίκης και πρώην υπουργός