«Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», κύριε πρόεδρε…

Ενθυμούμαι την περίπτωση που στο ακροατήριο του Αυτοφώρου Μονομελούς
Πλημμελειοδικείου είχε οδηγηθεί μία οικονομική μετανάστρια. Είχε συλληφθεί από
την ιδιωτική ασφάλεια ενός μεγάλου σούπερ μάρκετ για κλοπή ειδών πρώτης
ανάγκης, όπως τυρί, σαλάμι, γάλα κλ.π.

Κατά τη διάρκεια της δίκης παρευρίσκοντο και τα δύο ανήλικα παιδιά της.
Στην απολογία της, λιτή και ανθρώπινη, ομολόγησε την πράξη της, έδειξε τα
παιδιά της και αφοπλιστικά τελείωσε με τη φράση: «Μετανιώνω, δεν μπορούσα να
κάνω αλλιώς, πεινούσαν τα παιδιά μου και έπρεπε να ζήσουν».

Είναι η εν λόγω περίπτωση που υποχρεώνει τον δικαστή να προβληματιστεί
και να εφαρμόσει τις διεξόδους που παρέχει ο νόμος, που δεν είναι δύσκαμπτος,
ούτε ανάλγητος και ούτε αποκομμένος από τις εκφάνσεις του «κοινωνικού
γίγνεσθαι».

Η κατηγορούμενη κατ’ εφαρμογή του άρθρου 25 ΠΚ (κατάσταση ανάγκης)
αθωώθηκε. Η κοινωνική ευαισθησία δεν πρέπει και δεν είναι αποκομμένη από την
απονομή δικαίου. Έχει δε μεγαλύτερη σημασία να είναι ορατή στον απλό πολίτη
όταν βαρύνεται με την ιδιότητα του κατηγορουμένου στα πρωτοβάθμια δικαστήρια
και για οικονομικούς λόγους δεν έχει συνήγορο υπεράσπισης.

Εφόσον ο νόμος είναι μεταξύ άλλων και έκφραση κοινωνικών ισορροπιών,
πρέπει η κοινωνική ευαισθησία του δικαστή να αποτελεί αντίβαρο στη
μειονεκτική, οικονομικά και δικονομικά, θέση του κατηγορούμενου πολίτη, όταν
στερείται συνηγόρου υπεράσπισης. Μήπως θα έπρεπε, όπως διατίθενται κονδύλια
από την Πολιτεία για την αντιμετώπιση της ανεργίας, να διατεθούν κονδύλια για
τη δωρεάν υπεράσπιση των μειονεκτούντων ατόμων, όπως μεταναστών, οικονομικά
αδυνάτων κ..λπ. ενώπιον των δικαστηρίων κάτω από προϋποθέσεις που θα τεθούν
κατόπιν διαλόγου με τους θεσμικούς φορείς της Δικαιοσύνης;

Το Κράτος Δικαίου, σαν περιεχόμενο του νομικού μας πολιτισμού, πρέπει να
επιβεβαιώνει καθημερινά την ύπαρξή του.

Ακόμη και ο μεγαλύτερος εγκληματίας, όταν βρεθεί στη θέση τού κατηγορουμένου,
απολαμβάνει μεγάλου σεβασμού. Απολογούμενος έχει τη δυνατότητα και εκ του
νόμου να επεκταθεί όσο θέλει, να αναφερθεί έως και στα τυχόν παιδικά του
τραύματα που, δήθεν ή όντως, τον έσπρωξαν στην παρανομία. Για την πράξη που
τον οδήγησε στο εδώλιο ασφαλώς και πρέπει να πει τα περισσότερα. Να την
αιτιολογήσει όσο μπορεί, να συγκινήσει, να εξηγήσει τα ανεξήγητα.

Οι δικαστές παρακολουθούν με ενδιαφέρον. Συγχρόνως διυλίζουν όσα ακούν. Και
είναι φυσικό. Άλλωστε οι ιστορίες που ακούν ισοδυναμούν με τον αριθμό των
υποθέσεων που δικάζουν. Εκεί που οργιάζει η φαντασία των κατηγορουμένων είναι
στα οικονομικά εγκλήματα. Όπου επιστρατεύονται κάθε είδους ανάγκες εκ μέρους
τους, προκειμένου να δικαιολογηθούν και να τύχουν έτσι ευνοϊκής μεταχείρισης.

Το κακό είναι πως αρκετές φορές οι ισχυρισμοί τους δεν είναι αβάσιμοι. Πόσο
όμως μπορεί να βαρύνει αυτό στη δικαστική κρίση; Γιατί η απόγνωση στην οποία
οδηγείται ο κυνηγημένος από τους τοκογλύφους πρέπει να αποτελέσει άλλοθι για
τη διάπραξη ληστείας; Όλα είναι αλληλένδετα. Και από κάπου ξεκινούν. Αλίμονο
αν η παρανομία αποτελούσε τη συνήθη διέξοδο στα οικονομικά προβλήματα. Εκτός
αν ο δράστης δεν έχει επίγνωση τού τι κάνει. Λόγω μειωμένου καταλογισμού.

Ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις που, έστω κι αν δεν το επιδιώξουν οι
κατηγορούμενοι, συγκινούν τους δικαστές. Σε συνάρτηση πάντα με το είδος τής
παράνομης πράξης, αλλά και με το όφελος που είχαν από αυτήν. Αν δηλαδή μια
άστεγη μάνα κλέψει ένα κουτί γάλα για τα πεινασμένα παιδιά της, δεν είναι
δυνατόν να αντιμετωπιστεί με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζεται ο κλέφτης ενός
αυτοκινήτου, ο οποίος προβάλλει ως άλλοθι την ανάγκη του να πάει γρήγορα στο
χωριό για να προλάβει ζωντανό τον άρρωστο πατέρα του.

Όσο για τα βαρύτερα αδικήματα, ληστείες, απάτες, πλαστογραφίες, εκεί μάλλον
δεν έχει λόγο η ευαισθησία. Δεν ενεργοποιείται καν το “ο σκοπός αγιάζει τα
μέσα”. Άλλωστε κανείς δεν κάνει ληστεία στα καλά καθούμενα. Όλο και κάποια
ανάγκη θα υπάρχει…

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΡΟΥΛΙΑΣ

Απατεώνας για χάρη της

Του φάνηκε πολύ εύκολο. Πήρε ένα στιλό και άλλαξε τα ψηφία. Το αναγραφόμενο
ποσό αυξήθηκε κατά 54.000 δραχμές! Έδωσε το βιβλιάριό του στον υπάλληλο του
Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου, παρέλαβε τα χρήματα και έφυγε πανευτυχής.

Δεν είχε πολύ καιρό παντρεμένος, όταν η γυναίκα του τού ανακοίνωσε πως ήταν
έγκυος. Αξίωσε όμως να έρθουν στην Αθήνα, από τη Μεγαλόπολη Αρκαδίας όπου
ζούσαν, προκειμένου να πάει σε καλό γιατρό. Εκείνος, άτομο χαμηλής νοημοσύνης,
δεν μπορούσε να της χαλάσει χατίρι. Κι ας μην είχε χρήματα για τέτοιες
πολυτέλειες.

Έφτασαν λοιπόν στην Αθήνα και ο 32χρονος Παναγιώτης Δρούλιας “έσπαγε” το
κεφάλι του πώς να βρει λεφτά για να δώσει στη γυναίκα του. Νόμιμος τρόπος δεν
υπήρχε. Έτσι τόλμησε να βγει στην… παρανομία. Η πρώτη απόπειρα στέφθηκε με
επιτυχία. Ο υπάλληλος δεν αντελήφθη την πλαστογραφία και του έδωσε όσα
αντιστοιχούσαν στο αναγραφόμενο ποσό. Όπως ήταν φυσικό, ο Παναγιώτης επανέλαβε
το εγχείρημα. Αυτή τη φορά, όμως, η τύχη δεν τον ευνόησε. Ο υπάλληλος είδε ότι
τα ψηφία είχαν διορθωθεί και, παρά το γεγονός ότι ο δράστης δεν ήταν
διανοητικά καλά, ειδοποίησε την Αστυνομία.

Ο Παναγιώτης Δρούλιας συνελήφθη και παραπέμφθηκε σε ανακριτή με τις κατηγορίες
της απάτης σε βαθμό κακουργήματος και της πλαστογραφίας. Η διανοητική
κατάστασή του, που ήταν καταφανής, δεν εμπόδισε την προφυλάκισή του. Και πού;
Στις φυλακές Αλικαρνασσού, στην Κρήτη! Μακριά από τους δικούς του, των οποίων
οι οικονομικές δυνατότητες δεν επέτρεπαν τέτοιες μετακινήσεις.

Μετά αυτή την εξέλιξη, η γυναίκα του, που του είχε ανακοινώσει μια ανύπαρκτη
εγκυμοσύνη μόνο και μόνο για να του αποσπάσει χρήματα, τον εγκατέλειψε αμέσως.
Και έμεινε η μητέρα του ­ στην ίδια περίπου κατάσταση με τον γιο της ­ να
αγωνίζεται μόνη να τον βγάλει από τη φυλακή.

Ο Παναγιώτης παρέμεινε στις φυλακές Αλικαρνασσού 6 μήνες. Από τον πρώτο κιόλας
μήνα η οικογένειά του είχε επιστρέψει στο Δημόσιο ­ και εντόκως μάλιστα ­ το
ποσό που όφειλε. Τις 59.000 δραχμές, συμπεριλαμβανομένων των τόκων. Τελικά
αποφυλακίστηκε με εγγύηση και περιοριστικούς όρους, όταν, με το βούλευμα που
εξέδωσε το αρμόδιο δικαστικό συμβούλιο, η κατηγορία που τον βάρυνε
χαρακτηρίστηκε πλημμέλημα και όχι κακούργημα.

Στο δικαστήριο ο Παναγιώτης ήταν αξιοθρήνητος. Οι πιθανότητες να αθωωθεί ήταν
πολλές, αφού, σύμφωνα με πρόσφατη διάταξη, αν κάποιος έχει αποζημιώσει το
παθόν πρόσωπο έως την έκδοση της δικαστικής απόφασης, απαλλάσσεται. Πράγματι
οι δικαστές την εφάρμοσαν. Και τον αθώωσαν για την απάτη. Τον έκριναν, όμως,
ένοχο για την απόπειρα απάτης και την πλαστογραφία. Αναγνωρίζοντάς του, τέλος,
το ελαφρυντικό τού μειωμένου καταλογισμού, τού επέβαλαν ποινή φυλάκισης 7
μηνών με τριετή αναστολή.

Ευτυχώς ο φόβος του για επανεγκλεισμό στη φυλακή απομακρύνθηκε. Το δικαστήριο
κατάλαβε πως μόνο επικίνδυνος απατεώνας δεν ήταν. Κάτι που δεν είχαν
αντιληφθεί όσοι ασχολήθηκαν μαζί του στο στάδιο της ανάκρισης…

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΦΩΤΗΣ

Όλα για ένα παιδί

΄Ηταν ώρα αιχμής. Το υποκατάστημα της Αγροτικής Τράπεζας στους Αγίους
Αναργύρους είχε αρκετό κόσμο. Παρ’ όλα αυτά ο 29χρονος άνδρας όρμησε μέσα
αποφασισμένος. Ή τώρα ή ποτέ, σκέφτηκε. Τα χρέη τον είχαν πνίξει. Οι
τοκογλύφοι τον απειλούσαν. Και η γυναίκα του δεν ήξερε τίποτε.

Εφοδιασμένος με ένα όπλο-παιχνίδι, “ληστεία” φώναξε αδύναμα, τρέμοντας
περισσότερο από τους πελάτες και τους υπαλλήλους. Η έκφρασή του, αφού δεν είχε
καν φροντίσει να καλύψει το πρόσωπό του, πρόδιδε πρωτάρη. Επειδή όμως ποτέ
κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος για τα συμπεράσματα που βγάζει σε στιγμές
έντασης, ιδιαίτερα όταν απειλείται με όπλο, ο ταμίας τού έδωσε όσα χρήματα
είχε στο συρτάρι. Περίπου τρία εκατομμύρια δραχμές.

Θα μπορούσε να αποσπάσει και άλλα. Βιαζόταν όμως να τελειώσει όσο το δυνατόν
γρηγορότερα. Για πρώτη, και μάλλον τελευταία, φορά καλά ήταν και αυτά. Θα τον
έβγαζαν προσωρινά από τη δύσκολη θέση. Τα πήρε και το ‘βαλε στα πόδια. Γνώριζε
καλά πως ο συναγερμός της τράπεζας θα είχε ήδη ενεργοποιηθεί και ότι σύντομα
θα κατέφθανε η Αστυνομία. Πού να πάει; Αν τον έβλεπαν να τρέχει και κινούσε
υποψίες; Σίγουρα θα τον έπιαναν. Η αγωνία τον έπνιγε.

Λίγο πιο κάτω είχε παρκάρει το αυτοκίνητό του. Άνοιξε το πορτ μπαγκάζ και
κλείστηκε μέσα. Δεν ήταν ώρα για ανέσεις. Ας την γλίτωνε και ας… πέθαινε από
ασφυξία, σκεφτόταν. Συνέβη το αντίστροφο. Ο δράστης της ληστείας συνελήφθη και
επιτόπου επέστρεψε τα χρήματα!

Αυτή ήταν η αρχή της νέας ταλαιπωρίας, που μόνος του προκάλεσε ο 29χρονος
Απόστολος Φώτης, του οποίου η ιστορία συγκίνησε μεν, χωρίς όμως να αποτρέψει
τις συνέπειες.

Παντρεμένος από τα 23 του επιθυμούσε όσο τίποτε άλλο να αποκτήσει παιδιά. Επί
πέντε χρόνια αγωνίζονταν ο ίδιος και η γυναίκα του να κάνουν το όνειρό τους
πραγματικότητα. Έτρεχαν σε γιατρούς, έκαναν εξετάσεις, ώσπου διαπίστωσαν ότι
το πρόβλημα που υπήρχε καθιστούσε την επιθυμία τους ανέφικτη. Έτσι κατέφυγαν
στη μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

“Μόνο που αυτές οι θεραπείες κοστίζουν, κύριε πρόεδρε”, είπε προ ημερών στο
δικαστήριο, όπου επανέλαβε για πολλοστή φορά την περιπέτειά του. Άρχισε λοιπόν
να δανείζεται, εν αγνοία της γυναίκας του, την οποία δεν ήθελε να επιβαρύνει
και με το άγχος τής έλλειψης χρημάτων. Στην αρχή από φίλους, στη συνέχεια από
τράπεζες και τέλος από τοκογλύφους.

Στη ληστεία τον οδήγησε η απόγνωση. Το είδαν ακόμη και οι δικαστές τού
Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων, διαπιστώνοντας ότι οι μάρτυρες
κατηγορητηρίου ­ υπάλληλοι και πελάτες της Αγροτικής Αγίων Αναργύρων ­
φρόντιζαν περισσότερο για την υπεράσπισή του, παρά για την τιμωρία του. “Ήταν
ευγενής και φοβισμένος. Αυτός έτρεμε περισσότερο από μας”, έλεγαν και
περίμεναν με πραγματικό ενδιαφέρον την έκδοση της απόφασης.

Ο Αποστόλης Φώτης ήταν ήδη έναν χρόνο στη φυλακή. Ως προσωρινά κρατούμενος.
Και εκεί επέστρεψε μετά τη δίκη του, προκειμένου να εκτίσει ποινή κάθειρξης 6
χρόνων, η οποία του επιβλήθηκε μετά την αναγνώριση τού ελαφρυντικού τού
προτέρου εντίμου βίου.