ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ρόλοι για ερασιτέχνες

Καλές οι απόψεις, καλές και οι πράξεις, αλλά τι να τις κάνουμε αν δεν δούμε
και τον αυτουργό σπαρταριστό αντίκρυ μας; Για άλλη μια φορά στη χώρα αυτή την
διψασμένη για τεκμήρια, τα έργα σπρώχνονται στην άκρη για να φανούν επί σκηνής
τα πρόσωπα, με τα χαρίσματά τους (που θεωρούνται πιθανά) και τα κουσούρια τους
(που θεωρούνται βέβαια).

Τηλεοπτικά επιτελεία και πολιτικοί αρχηγοί με κάμποσες πρόβες στο ενεργητικό
τους το ζητάνε επίμονα. Να σηκωθεί επιτέλους η αυλαία, η προεκλογική
αντιπαράθεση όλων με όλους να αρχίσει κάτω από άπλετο φως, έτσι που τα
ματοτσίνορα των θεατών να ανοιγοκλείνουν σε κάθε ατάκα, σε κάθε τράβηγμα του
μαχαιριού. Ανυπομονούν οι υπέρμαχοι του δημοκρατικού θεάματος. Είναι άραγε
τόσο σίγουροι πως αυτοί και όχι οι αντίπαλοί τους θα κλέψουν την παράσταση;

Ό,τι και να πιστεύουν, το βέβαιο είναι ότι ο μέσος θεατρίνος στην ελληνική
πολιτική δεν έχει περισσότερες ελπίδες να πετύχει απ’ όσες ο φιγουρατζής της
γειτονιάς, ακόμη και στο «νούμερο» που του ταιριάζει γάντι. Θα τον χαζέψει η
ομήγυρη, θα απορροφηθούν οι παριστάμενοι για λίγο, κι ύστερα γυρίζοντας στο
σπίτι τους κάτι σαρκαστικό θα μουρμουρίσουν για κείνον που πήγε να τους
κυριεύσει το μυαλό με μέσα ύποπτα.

Απέναντι σε κάθε προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων ο Έλληνας αμύνεται,
προσποιούμενος πως παραδίδεται. Αν φαίνεται πως ενδίδει προς στιγμήν, είναι
γιατί θέλει να ξεφύγει από τις έγνοιες του με το να αναθέτει σε κάποιους να
κάνουν γκριμάτσες, να βάζουν τις φωνές στους ανταγωνιστές τους. Λόγια
βεγγαλικά λοιπόν θα πεταχτούν και πάλι από οθόνες και εξέδρες. Έπειτα απ’ αυτό
όμως τέλος στο πανηγύρι. Θα ακολουθήσει το ζύγισμα πριν απ’ την απόφαση. Το να
σε κυβερνούν στην Ελλάδα θεωρείται ακόμη υπόθεση πολύ σοβαρή για να χάσκεις με
τις ώρες μπροστά σε οτιδήποτε παραλλάσσει, παρωδεί ή απλώς «παριστάνει» την
πραγματικότητα.

Άλλωστε, και εκείνοι που επιχειρούν να δώσουν έναν αέρα ζωηρότητας στην
προεκλογική περίοδο, αμφίβολο είναι αν είναι ικανοί να παίξουν θέατρο σωστά.
Επαγγελματίες στο συμφέρον, ερασιτέχνες στην υπόκριση. Θέλουν ένα καρύκευμα
αμερικάνικης αυθορμησίας στο λιτό, μεσογειακό μας πιάτο. Έστω. Πλατύτερο
χαμόγελο, πιο ελεύθερες χειρονομίες, συχνότερες περιστροφές του κεφαλιού ώστε
να πιάσουνε στο τσακ τις αντιδράσεις του κοινού. Πέρα απ’ αυτά όμως ο Νίξον
είχε επίσης δακρύσει δημοσίως κάποτε, και ο Κλίντον ζήτησε κομπιάζοντας
συγγνώμη για το λάθος του. Εκείνοι μπόρεσαν και τα ‘καναν αυτά γιατί
περιλαμβάνονταν στο ρεπερτόριό τους.

Πράγμα αδιανόητο για τον ημέτερο πρωταγωνιστή. Αν είναι ποτέ δυνατόν να φανεί
μετανιωμένο το βραχνό κοκκοράκι που λαλεί από το πρωί ως το βράδυ
διαφημίζοντας τις αγνές του προθέσεις και το φουσκωτό του στήθος. Τον ακούμε
να επαναλαμβάνει συχνά: «Ειλικρινά, σας λέω…», «Ειλικρινά, σας
διαβεβαιώ…». Ματαιοπονεί, αφού εγκαταλείπει τον λόγο για να βασιστεί
αποκλειστικά στην έκφραση.

Παρά τα όσα βιαστικά διαδίδονται, το παιχνίδι γύρω από την κάλπη εξακολουθεί
να παίζεται σαν μια υπόσχεση συνομιλίας. Είτε το θέλει είτε όχι μιλώντας ο
υποψήφιος στον ψηφοφόρο τού παραχωρεί ένα περιθώριο αντίρρησης που ο δεύτερος
το χαίρεται, ανεξάρτητα αν το αξιοποιεί. Παραμένει τιμή για τον απλό πολίτη το
να πασχίζει να τον πείσει ο ηγέτης του με επιχειρήματα, με παραδείγματα,
ιδρώνοντας, αλλά όχι με το σώμα του. Γιατί από το σώμα (και τα θεατρικά
τερτίπια του) προέρχεται η επιβολή, και αυτήν με τίποτα δεν την ανέχεται ο
ψηφοφόρος.

Ας μην παγιδευτούν λοιπόν όσοι έχουν κάτι να πουν που ισχύει και
αποδεικνύεται. Πλεονεκτούν αν μιλήσουν σταθερά, απαντώντας σε ερωτήματα,
διευκρινίζοντας, απορρίπτοντας τους διάφορους ρόλους που διανέμονται στην
πιάτσα (ο «νεάζων», ο «ώριμος», ο «άνετος», ο «αποτελεσματικός» κ.τ.λ.).
Δύσκολα φοριέται το κοστούμι του ρόλου. Και ένα μόνο κουμπί να σπάσει την ώρα
της παράστασης θα ‘ναι καταστροφή για τον υποψήφιο. Χάχανο αριστοφανικό,
πείραγμα χωριάτικο, «καρφιά» του καφενείου θα έλθουν καταπάνω του τρυπώντας
την οθόνη. Κι όταν τα νιώσει θα είναι πια πολύ αργά.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.