«Μάθε τέχνη κι άστηνε» για 8 στους 10 μαθητές!

Οκτώ έως εννέα στους δέκα αποφοίτους Λυκείων, ακόμα και των Πολυκλαδικών και
των Τεχνικών, δηλώνουν ότι οι γνώσεις που έλαβαν στα σχολεία τους ήταν…
άσχετες με το επάγγελμα που ακολούθησαν μετά την αποφοίτηση… Ακόμα και στις
Τεχνικές Σχολές (ΤΕΣ), που έως την κατάργησή τους με τη μεταρρύθμιση ήταν
προσανατολισμένες στην επαγγελματική εξειδίκευση των μαθητών τους,
περισσότεροι από τους μισούς (52,1%) αποφοίτους δήλωσαν το ίδιο. Και βέβαια,
έξι στους δέκα νέους βρήκαν δουλειά μόνο και μόνο επειδή είχαν κάποιον
«γνωστό» σε έναν επαγγελματικό χώρο και μόλις 2%-4% από διαγωνισμό και 4%-7%
από αγγελίες…

Την παταγώδη αποτυχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, έτσι όπως λειτουργούσε
μέχρι σήμερα τουλάχιστον, να αντιστοιχήσει το περιεχόμενο των σπουδών σε όλους
τους διαφορετικούς τύπους Λυκείων και Σχολών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με
την εργασία που τελικά βρίσκουν οι απόφοιτοι, κατέγραψε παραστατικά μεγάλη
έρευνα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε δείγμα περίπου 5.000 μαθητών από
Δημόσια Σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των τύπων που λειτουργούσαν
προ της μεταρρύθμισης. Η έρευνα διεξήχθη το 1998 σε αποφοίτους του 1989, εννέα
χρόνια μετά την αποφοίτησή τους δηλαδή, για να διαπιστωθεί ότι η σχέση των
γνώσεων που έλαβαν και της δουλειάς που τελικά βρήκαν, απλά… δεν υπήρχε στις
περισσότερες περιπτώσεις. Έτσι, οι περισσότεροι αναγκάζονταν να πηγαίνουν μετά
το Λύκειο σε Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών κατά κύριο λόγο, ώστε να συμπληρώσουν
τις γνώσεις τους με επαγγελματικά χρησιμότερες. Από την έρευνα προκύπτουν
επίσης οι μέσες αμοιβές που πέτυχαν οι απόφοιτοι ανά κλάδο, ανάλογα με την
εργασία που βρήκαν, ο χρόνος που μεσολαβεί κατά μέσο όρο ώσπου ένας απόφοιτος
να βρει εργασία, καθώς και ποιες ειδικότητες έχουν καλύτερη επαφή και
απορρόφηση στον επαγγελματικό στίβο. Και βέβαια, προέκυψε για πολλοστή φορά η
διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών, τόσο ως προς το θέμα της ανεργίας, όσο
και ως προς το ύψος των μισθών, που για τις γυναίκες είναι ­ και παραμένουν ­
αισθητά χαμηλότεροι.

ΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

Το Απολυτήριο του Γενικού Λυκείου, μόνο «ανταλλακτική αξία» στην αγορά
εργασίας δεν είχε και ειδικά για τις γυναίκες.

Έτσι, ποσοστό 74,7% των γυναικών αποφοίτων δηλώνουν ότι είχαν επιπρόσθετη
μεταλυκειακή εκπαίδευση – κατάρτιση, κυρίως σε Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών, ενώ
για τους άνδρες απόφοιτους το αντίστοιχο ποσοστό πέφτει στο 60,1%.

Η διαφοροποίηση αυτή υποδηλώνει ότι οι γυναίκες απόφοιτοι συναντούν
μεγαλύτερες δυσκολίες στο θέμα της εγκατάστασης στην αγορά εργασίας και
προσπαθούν να αποκτήσουν επαγγελματικά προσόντα εκ των υστέρων.

Το 72,6% των αποφοίτων ΓΕΛ αστικών περιοχών δηλώνουν ότι είχαν επιπρόσθετη
εκπαίδευση – κατάρτιση μετά το Λύκειο, ποσοστό που πέφτει στο 68,2% και στο
55,4% αντίστοιχα για τους αποφοίτους ΓΕΛ ημιαστικών και αγροτικών περιοχών,
ενδεχομένως λόγω μεγαλύτερης δυσκολίας πρόσβασης σε μεταλυκειακά προγράμματα
επαγγελματικής εκπαίδευσης – κατάρτισης στην περιφέρεια.

Οι γνωριμίες

Οι περισσότεροι απόφοιτοι δηλώνουν ότι βρήκαν την πρώτη τους εργασία μέσω
γνωριμιών (62,5%). Ακολουθούν εκείνοι οι οποίοι είχαν έτοιμη θέση στην
οικογενειακή επιχείρηση (15,1%) και εκείνοι που βρήκαν εργασία απευθυνόμενοι
προσωπικά σε εργοδότη (8,3%).

Όσον αφορά την πρώτη εργασία μετά την αποφοίτηση από το ΓΕΛ, μόνο στο 5,4% των
αποφοίτων είχε, κατά δήλωσή τους, σχέση με το περιεχόμενο σπουδών της Δέσμης
που παρακολούθησαν στο σχολείο! Αλλά διαφοροποίηση υπάρχει και ανάλογα με τη
Δέσμη.

Έτσι, περισσότεροι εμφανίζονται οι εργαζόμενοι απόφοιτοι (αθροιστικά: πλήρης
και μερική απασχόληση) της Α’ Δέσμης (89,8%) και λιγότεροι οι απόφοιτοι της Β’
Δέσμης (66%), ενώ τα ποσοστά απασχόλησης των αποφοίτων των υπόλοιπων Δεσμών
βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση.

Οι εργαζόμενοι απόφοιτοι ΓΕΛ δηλώνουν καθαρό μηνιαίο εισόδημα από την εργασία
τους γύρω στις 190.000 δραχμές κατά μέσο όρο. Το εισόδημα διαφοροποιείται
σημαντικά ως προς το φύλο (οι γυναίκες δηλώνουν αρκετά μικρότερο εισόδημα από
τους άνδρες) και τη θέση στην εργασία (οι αυτοαπασχολούμενοι δηλώνουν
μεγαλύτερο εισόδημα από τους μισθωτούς), ενώ δεν παρουσιάζει διαφοροποίηση ως
προς την αστικότητα.

Δεύτερη απασχόληση

Εκτός από τη κύρια απασχόληση, το 9% περίπου των εργαζόμενων αποφοίτων ΓΕΛ
έχουν και δευτερεύουσα απασχόληση, κυρίως ως «Απασχολούμενοι στην παροχή
υπηρεσιών και πωλητές» ή «Τεχνολόγοι – τεχνικοί». Αξιοσημείωτο είναι, τέλος,
το γεγονός ότι περίπου το 25% των εργαζόμενων αποφοίτων ΓΕΛ προσπαθεί να
αλλάξει κύρια απασχόληση.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι μόνο σε ποσοστό 13,8% διαπιστώνουν «Μεγάλη
αντιστοιχία» των σπουδών με τη δουλειά που βρήκαν, ενώ οι υπόλοιποι
διαπιστώνουν «Μέτρια αντιστοιχία» (50,6%) και «Μικρή αντιστοιχία» (35,6%)….

ΤΑ ΤΕΛ

Βέβαια, αυτά δεν συνέβαιναν μόνο στα Γενικά Λύκεια, αλλά ­ όπως αποδεικνύεται
­ σε κάθε τύπο σχολείου. Θεωρητικά, για παράδειγμα, σκοπός του Τεχνικού
Επαγγελματικού Λυκείου είναι να μεταδώσει στους μαθητές τις τεχνικές γνώσεις
που απαιτούνται και να αναπτύξει τις ικανότητές τους, έτσι ώστε μετά την
αποφοίτησή τους να μπορούν να ασχοληθούν με επιτυχία σε ορισμένο τεχνικό ή
επαγγελματικό κλάδο.

Κατά τομέα

Στην πράξη όμως, σχετικά υψηλά ποσοστά απασχόλησης στην ειδικότητα ΤΕΛ την
οποία σπούδασαν, παρουσιάζουν μόνο οι απόφοιτοι του Μηχανολογικού τομέα
(25,5%), του Ηλεκτρονικού τομέα (21,7%) και του τομέα Πληροφορικής (33,4%).
Αντίθετα, χαμηλά είναι τα αντίστοιχα ποσοστά για τον Δομικό τομέα (10%), τον
Χημικό – Μεταλλουργικό τομέα (6,7%) και τον Γεωτεχνικό τομέα (6,6%), ενώ τα
ποσοστά για τους υπόλοιπους τομείς βρίσκονται σε ενδιάμεσο επίπεδο.

Οι απόφοιτοι με επιπρόσθετη εκπαίδευση – κατάρτιση φοίτησαν κυρίως σε κέντρα
ιδιωτικής μεταλυκειακής εκπαίδευσης – κατάρτισης και κυρίως Κέντρα Ελευθέρων
Σπουδών (33%) και Ιδιωτικά ΙΕΚ (12,8%). Επισημαίνεται, πάντως, ότι οι
απόφοιτοι αυτοί δεν συνάντησαν τον θεσμό των δημοσίων ΙΕΚ στην ανάπτυξη που
έχει στις μέρες μας. Μόλις το 18,8% των αποφοίτων ΤΕΛ δηλώνουν ότι έχουν
πιστοποιημένη γνώση ξένης γλώσσας.

Η πρώτη εργασία

Όσον αφορά την πρώτη εργασία μετά την αποφοίτηση από το ΤΕΛ, μόλις το 17,3%
των αποφοίτων είχε, κατά δήλωσή τους, σχέση με την ειδικότητα που
παρακολούθησαν στο σχολείο. Το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 25% σχεδόν, όταν
γίνεται λόγος γενικότερα για την εργασία τους στο διάστημα των 9 χρόνων από
την αποφοίτηση μέχρι τη συνέντευξη. Εκείνοι οι απόφοιτοι οι οποίοι δεν
εργάστηκαν ποτέ σε εργασία σχετική με την ειδικότητα που πήραν στο ΤΕΛ,
δηλώνουν, κατά πλειονότητα, ότι δεν βρήκαν θέση εργασίας στην ειδικότητά τους
(65,4%).

Περίπου 9 χρόνια μετά την αποφοίτηση από το ΤΕΛ, οι απόφοιτοι δηλώνουν στην
πλειονότητά τους (80%) ότι εργάζονται, αλλά οι περισσότεροι (64,6%)
απασχολούνται σε εργασίες μη σχετικές με την ειδικότητα που πήραν στο σχολείο
(59,2% με πλήρη απασχόληση και 5,4% με μερική απασχόληση) και μόνο 15,2% σε
σχετικές εργασίες (14,2% με πλήρη απασχόληση και 1% με μερική απασχόληση).

Ιδιαίτερα χαμηλά παρουσιάζονται τα επίπεδα σταθεροποίησης (δηλαδή σε εργασία
σχετική με τις σπουδές) για τους αποφοίτους του Γεωτεχνικού και του Χημικού –
Μεταλλουργικού τομέα (λίγο πάνω από το 6%). Αντίθετα, υψηλά επίπεδα
σταθεροποίησης παρουσιάζονται για τους αποφοίτους των τομέων: Πληροφορικής
(πάνω από 30%), Μηχανολογικού και Ηλεκτρονικού (μεταξύ 20%-30%). Τα επίπεδα
σταθεροποίησης για τους υπόλοιπους τομείς βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση (μεταξύ
10%-20%). Οι απόφοιτοι κλήθηκαν να απαντήσουν και στη γενική ερώτηση «Σε ποιο
βαθμό εκτιμάς ότι οι σπουδές σου στο ΤΕΛ αντιστοιχούν στις απαιτήσεις του
επαγγέλματος που ασκείς/-ούσες». Από τις απαντήσεις τους φαίνεται ότι μόνο σε
ποσοστό 24,7% διαπιστώνουν «Μεγάλη αντιστοιχία», ενώ οι υπόλοιποι διαπιστώνουν
μέτρια (55,2%) και μικρή (20,1%) αντιστοιχία…

ΤΑ ΠΟΛΥΚΛΑΔΙΚΑ

Επίσης θεωρητικά, το πολυκλαδικό Λύκειο (ΕΠΛ) είχε πολύ συγκεκριμένη επιδίωξη:
«Δίνοντας ένα πλατύτερο περιεχόμενο στον όρο “γενική παιδεία”, να την
εκσυγχρονίσει και να τη συνδέσει οργανικά με την επαγγελματική εκπαίδευση και
την ειδική γνώση», αναφέρεται στον σκοπό δημιουργίας του. Ναι; Και όμως, όσον
αφορά την πρώτη εργασία μετά την αποφοίτηση από το ΕΠΛ, μόνο στο 15,1% των
αποφοίτων είχε, κατά δήλωσή τους, σχέση με την ειδικότητα του σχολείου. Το
ποσοστό αυτό «ανεβαίνει» σχεδόν στο 20%, όταν γίνεται λόγος γενικότερα για την
εργασία τους στο διάστημα των 9 χρόνων από την αποφοίτηση μέχρι τη συνέντευξη.
Εκείνοι οι απόφοιτοι οι οποίοι δεν εργάστηκαν ποτέ σε εργασία σχετική με την
ειδικότητα που πήραν στο ΕΠΛ, δηλώνουν, κατά πλειονότητα, ότι δεν βρήκαν θέση
εργασίας στην ειδικότητά τους (55,7%).

Μάλιστα, περίπου 9 χρόνια μετά την αποφοίτηση από το ΕΠΛ, οι απόφοιτοι
δηλώνουν, στην πλειονότητά τους (61,4%) ότι απασχολούνται σε εργασίες μη
σχετικές με την ειδικότητα που πήραν στο σχολείο (52,3% με πλήρη και 9,1% με
μερική απασχόληση) και μόνο 14% σε σχετικές εργασίες (12,4% με πλήρη και 1,6%
με μερική απασχόληση).

11,5% άνεργοι

Οι υπόλοιποι απόφοιτοι δηλώνουν άνεργοι (11,5%) και απασχολούμενοι με τα
οικιακά (11,7%). Ελάχιστοι, τέλος, δηλώνουν ότι βρίσκονται σε εκπαίδευση –
κατάρτιση ή σε στρατιωτική θητεία. Μάλιστα, διαφοροποιήσεις καταγράφονται ως
προς το φύλο αλλά και ως προς τον κλάδο. Συγκεκριμένα, ενώ το 91,5% των ανδρών
απασχολούνται σε κάποια εργασία (εκτός ή εντός ειδικότητας ΕΠΛ), το αντίστοιχο
ποσοστό για τις γυναίκες πέφτει στο 60,6%. Οι γυναίκες που δεν εργάζονται
δηλώνουν είτε άνεργες (16,2%) είτε απασχολούμενες με τα οικιακά (22,3%). Ως
προς τον κλάδο, υψηλά, σχετικά, ποσοστά ενασχόλησης σε εργασία παρεμφερή με
τις σπουδές (αθροιστικά: πλήρης και μερική απασχόληση στην ειδικότητα ΕΠΛ)
παρουσιάζουν οι απόφοιτοι των κλάδων: Ηλεκτρονικής (34,6%), Μηχανολογίας (20%)
και Πληροφορικής (19,3%). Αντίθετα, χαμηλότατα είναι τα αντίστοιχα ποσοστά για
τους κλάδους: Κοινωνικής Πρόνοιας (6%) και Γεωπονίας (4%), ενώ τα ποσοστά για
τους υπόλοιπους κλάδους βρίσκονται σε ενδιάμεσο επίπεδο, μεταξύ 13%-18%.

Έτσι, όταν οι απόφοιτοι κλήθηκαν να απαντήσουν στην ερώτηση «Σε ποιο βαθμό
εκτιμάς ότι οι σπουδές σου στο ΕΠΛ αντιστοιχούν στις απαιτήσεις του
επαγγέλματος που ασκείς», μόνο σε ποσοστό 37% διαπιστώνουν «Μεγάλη
αντιστοιχία», ενώ οι υπόλοιποι διαπιστώνουν «Μέτρια αντιστοιχία» (53,4%) και
«Μικρή αντιστοιχία» (9,5%).

ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ

Μετά το τέλος των σπουδών στην ΤΕΣ, η πλειονότητα των αποφοίτων (76,5%)
πορεύθηκε στην αγορά εργασίας χωρίς καμία επιπρόσθετη εκπαίδευση – κατάρτιση.
Μόλις το 14,7% των αποφοίτων ΤΕΣ δηλώνουν ότι έχουν πιστοποιημένη γνώση ξένης
γλώσσας. Οι περισσότεροι απόφοιτοι δηλώνουν ότι βρήκαν την πρώτη τους εργασία
μέσω γνωριμιών (62,9%). Ακολουθούν εκείνοι οι οποίοι είχαν έτοιμη θέση στην
οικογενειακή επιχείρηση (17,8%) και εκείνοι που βρήκαν εργασία απευθυνόμενοι
προσωπικά σε εργοδότη (11,2%). Όσον αφορά την πρώτη εργασία μετά την
αποφοίτηση από την ΤΕΣ, τα πράγματα εδώ φαίνονται καλύτερα συγκριτικά με τους
άλλους τύπους σχολείων, καθώς το 52,1% των αποφοίτων είχε, κατά δήλωσή τους,
σχέση με την ειδικότητα που παρακολούθησαν στο σχολείο. Παρ’ όλα αυτά, 9
χρόνια μετά την αποφοίτηση, οι περισσότεροι (62,1%) δηλώνουν ότι απασχολούνται
σε εργασίες μη σχετικές με την ειδικότητα που πήραν στο σχολείο (57,8% με
πλήρη απασχόληση και 4,3% με μερική απασχόληση) και μόνο 32,7% σε σχετικές
εργασίες (31,3% με πλήρη απασχόληση και 1,4% με μερική απασχόληση), ποσοστό
πάντως υψηλότερο από τους άλλους τύπους σχολείων. Και όμως, όταν οι απόφοιτοι
ερωτώνται πόση αντιστοιχία είχαν οι σπουδές τους με το επάγγελμα, μόνο σε
ποσοστό 30,5% διαπιστώνουν «Μεγάλη αντιστοιχία», ενώ οι υπόλοιποι διαπιστώνουν
«Μέτρια αντιστοιχία» (46,5%) και «Μικρή αντιστοιχία» (23%). Το πιο χαμηλό
επίπεδο σταθεροποίησης (εργασία σε συναφές με τις σπουδές επάγγελμα)
παρουσιάζει η ηλεκτρολογική ειδικότητα (γύρω στο 28%) και το υψηλότερο η
μηχανολογική και η ηλεκτρονική (γύρω στο 35%). Εκτός από την κύρια απασχόληση,
το 11% περίπου των εργαζόμενων αποφοίτων ΤΕΣ έχουν και δευτερεύουσα
απασχόληση, κυρίως ως «Ειδικευμένοι τεχνίτες» ή «Γεωργοί, κτηνοτρόφοι,
αλιείς».