ΑΦΙΕΡΩΜΑ ­ ΟΔΗΓΟΣ Για βελτίωση του εισοδήματος

Οι κυοφορούμενες αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα θα αλλάξουν για μία ακόμη
φορά όλο το τοπίο της ασφάλισης και για τον λόγο αυτό χιλιάδες ασφαλισμένοι
που πλησιάζουν προς τη σύνταξη βρίσκονται σε καθεστώς ανασφάλειας.

Παρά τις δηλώσεις των αρμοδίων υπουργών για εξαίρεση από τα μέτρα όλων όσοι
βρίσκονται κοντά στην ηλικία συνταξιοδότησης, οι περισσότεροι ανησυχούν, καθώς
οι μελέτες διεθνών οργανισμών, όπως π.χ. του ΟΟΣΑ, προτείνουν μέτρα που
σίγουρα καθιστούν δυσμενέστερους τόσο τους όρους συνταξιοδότησης όσο και το
ύψος των συντάξεων.

Συγκεκριμένα, οι διεθνείς οργανισμοί έχουν προτείνει:

* Αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και των όρων.

* Αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξεων ώστε να περιοριστεί το ύψος
τους.

* Αλλαγές σε εφάπαξ και επικουρικά.

* Ενοποίηση ομοειδών Ταμείων.

* Αναμόρφωση του ισχύοντος πλαισίου για τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.

Με άλλα λόγια, έστω και αν ισχύσει ένα μέρος των αλλαγών, εκατομμύρια
εργαζομένων θα βρεθούν αντιμέτωποι μ’ ένα καθεστώς συνταξιοδότησης εντελώς
διαφορετικό από αυτό που ίσχυε όταν άρχισαν να εργάζονται. Στο πρόβλημα αυτό,
που δεν είναι μόνο ελληνικό, πολλοί εργαζόμενοι απαντούν με την άμεση
συνταξιοδότηση.

Όμως, αυτή η εναλλακτική λύση προσφέρεται μόνο σε όσους έχουν θεμελιώσει
συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

Οι υπόλοιποι θα πρέπει να αναζητήσουν λύσεις που θα τους εξασφαλίζουν το
επιθυμητό επίπεδο εισοδήματος όταν συνταξιοδοτηθούν και ενδεχομένως τη
συνταξιοδότησή τους σε επιθυμητό χρόνο χωρίς να θίγεται το εισόδημά τους.

Το ισχύον σύστημα κοινωνικής ασφάλισης δεν εξασφαλίζει τη δυνατότητα αυτή,
αφού οι όροι και οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης ουσιαστικά είναι ανελαστικοί.

Την ανάγκη αυτή έρχεται να καλύψει η ιδιωτική ασφάλιση, καθώς τα προγράμματα
που προσφέρει χαρακτηρίζονται από προσαρμοστικότητα στις απαιτήσεις κάθε
εργαζομένου (χρόνος συνταξιοδότησης, διαθέσιμο ποσό επένδυσης κ.ά.).

Στόχος των επενδυτικών -συνταξιοδοτικών προγραμμάτων

Τα κεφάλαια που συγκεντρώνουν οι ασφαλιστικές εταιρείες από τα ασφάλιστρα που
τους πληρώνουν οι πελάτες επενδύονται σε μετοχές, ομόλογα, ετήσια γραμμάτια
του Δημοσίου, repos και swaps, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Τα συγκεκριμένα ασφαλιστικά προϊόντα παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές σε σχέση
με τα δημόσια συνταξιοδοτικά προγράμματα.

Οι διαφορές αυτές εντοπίζονται κατά κύριο λόγο στην περιοδικότητα καταβολής
των προβλεπομένων ασφαλίστρων (ανά μήνα, τρίμηνο κ.λπ.), καθώς και στο ύψος
τους. Σημαντικές διαφορές υπάρχουν και στον τρόπο πληρωμής των δικαιουμένων
παροχών στον ασφαλισμένο.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι, προς το παρόν, τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά
προγράμματα στοχεύουν στην εξασφάλιση σύνταξης στον ασφαλιζόμενο και είναι
εντελώς ανεξάρτητα από τις παροχές που έχει από το κύριο Ταμείο ασφάλισής του.

Πώς λειτουργούν οι συντάξεις των ασφαλιστικών εταιρειών

Πρώτη μέριμνα για τους ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν σε ιδιωτικά
επενδυτικά-συνταξιοδοτικά προγράμματα αποτελεί η επιλογή του ποσού που
επιθυμούν να καταβάλλουν, καθώς και η διάρκεια του ασφαλιστικού συμβολαίου
τους.

Στα περισσότερα προγράμματα αυτής της κατηγορίας οι εταιρείες του κλάδου
παρέχουν και κάλυψη ασφάλισης ζωής. Το κεφάλαιο ασφάλισης αποτελεί επιλογή των
ασφαλισμένων, αλλά επηρεάζει το ύψος των ασφαλίστρων. Οι ασφαλιστικές
εταιρείες με το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα δίνουν και τη δυνατότητα αγοράς
συμπληρωματικών ασφαλίσεων (προσαρτημάτων), που καλύπτουν υγεία-νοσηλεία,
μόνιμη μερική ή ολική επαγγελματική ανικανότητα κ.ά.

Μέρος του ασφαλίστρου που οι ασφαλιζόμενοι καταβάλλουν για τη συμμετοχή τους
σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα συνήθως επενδύεται σε μερίδια ειδικών
unit-linked αμοιβαίων κεφαλαίων.

Άλλα συνταξιοδοτικά προγράμματα ασφαλιστικών εταιρειών δημιουργούν υπεραξίες
στον ασφαλισμένο με την απόδοση σε αυτόν μερισμάτων, το ύψος των οποίων
εξαρτάται από την υπεραπόδοση των μαθηματικών αποθεμάτων της εταιρείας.
Εναλλακτικά προγράμματα προβλέπουν ότι το επενδυόμενο κεφάλαιο θα αυξάνεται
σταδιακά ανάλογα με την αξία του συμβολαίου. Για παράδειγμα, για επενδύσεις
μέχρι 5 εκατ. δρχ. επενδύεται το 100% της αξίας του καθαρού ασφαλίστρου, για
5-10 εκατ. δρχ. το 101% αυτού κ.λπ.

Πάντως, το μέρος του συνολικού ασφαλίστρου που δεν επενδύεται αντιστοιχεί στο
κόστος κάλυψης όλων των ασφαλιστικών κινδύνων που έχουν επιλεγεί, εκτός του
κεφαλαίου σύνταξης. Η απόδοση των παραπάνω επενδύσεων δεν είναι προβλέψιμη,
αλλά πολλές εταιρείες εγγυώνται την καταβολή ενός ελάχιστου κεφαλαίου κατά τη
λήξη του συνταξιοδοτικού συμβολαίου.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες συνήθως δίνουν τη δυνατότητα συμμετοχής στα
συνταξιοδοτικά τους προγράμματα σε άτομα ηλικίας μέχρι 65 ετών, αλλά μπορούν
να ασφαλιστούν συνταξιοδοτικά ακόμα και μωρά λίγων ημερών. Επισημαίνεται ότι
ορισμένες εταιρείες θέτουν συχνά μέγιστο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης που
μπορεί να φτάσει τα 75 έτη.

Πάντως, η διάρκεια των συμβολαίων είναι συνήθως κατ’ ελάχιστον δεκαετής, αλλά
οι ενδιαφερόμενοι αποκτούν δικαιώματα μερικής εξαγοράς (ποσοστιαίου τμήματος)
ακόμα και από το πρώτο έτος του συμβολαίου, ανάλογα με την εμπορική πολιτική
κάθε εταιρείας. Η μέγιστη διάρκεια των συνταξιοδοτικών συμβολαίων μπορεί να
ανέλθει μέχρι και τα 45 χρόνια.

«Εύπλαστα» τα συνταξιοδοτικά συμβόλαια

Σε κάθε στάδιο των ιδιωτικών επενδυτικών-συνταξιοδοτικών προϊόντων, οι
ασφαλισμένοι στις περισσότερες περιπτώσεις μπορούν να παρέμβουν στο
συνταξιοδοτικό τους πρόγραμμα αυξάνοντας, μειώνοντας ή μεταβάλλοντας τις
επενδύσεις τους (με χρέωση ή δωρεάν). Επίσης, μπορούν να αλλάξουν ή να
συμπληρώσουν τις ασφαλιστικές καλύψεις του συμβολαίου τους ή ακόμα και να
λάβουν δάνειο έναντι ποσοστού της εκάστοτε αξίας του επενδυτικού τους
λογαριασμού (συνήθως, περίπου το 70%-75% αυτού).

Τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα που προσφέρει η εγχώρια αγορά στους
ενδιαφερομένους διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους κυρίως όσον αφορά τον τρόπο
καταβολής της σύνταξης που προβλέπεται, καθώς και τη μέθοδο πληρωμής των
ασφαλίστρων.

Σε αυτά τα ασφαλιστικά προϊόντα οι ασφαλιζόμενοι μπορούν να συμμετάσχουν με
εφάπαξ καταβολή ασφαλίστρου που ξεκινάει από 500 χιλ. δρχ. και ξεπερνάει τα 2
εκατ. δρχ. Εναλλακτικά, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συμμετάσχουν σε διάφορα
επενδυτικά-συνταξιοδοτικά προγράμματα που προβλέπουν την περιοδική καταβολή
ασφαλίστρων (π.χ. ετήσια, εξαμηνιαία ή τριμηνιαία) και ξεκινούν από λίγες
δεκάδες χιλιάδες δραχμές τον χρόνο, ανάλογα με την αξία της ασφάλισης ζωής που
περιλαμβάνουν, τον τρόπο καταβολής της σύνταξης στο τέλος του προγράμματος,
την καταβολή σύνταξης ή άλλων παροχών σε δικαιούχους σε περίπτωση θανάτου του
ασφαλισμένου, την οικονομική κατάσταση αυτού κ.ά.

Πρόσθετες ασφαλιστικές καλύψεις των ιδιωτικών συντάξεων

Ακόμα και περιπτώσεις θανάτου του ασφαλισμένου κατά τη διάρκεια του συμβολαίου
του ή μετά τη λήξη αυτού προβλέπουν τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά-αποταμιευτικά
προγράμματα. Με πρόσθετη χρέωση, οι ασφαλιστικές εταιρείες παρέχουν τη
δυνατότητα στους ενδιαφερομένους να ασφαλιστούν για θάνατο από ατύχημα και
μόνιμη ολική ανικανότητα από ασθένεια ή ατύχημα (για την απαλλαγή πληρωμής
ασφαλίστρου), για απώλεια εισοδήματος, καθώς και να προσαρτήσουν στο
συνταξιοδοτικό τους πρόγραμμα ένα νοσηλευτικό προϊόν (υγείας). Η αξία αυτών
των καλύψεων άλλοτε συνδέεται με την αξία του επενδυτικού λογαριασμού και
άλλοτε με τις προβλεπόμενες χρηματικές καταβολές στη λήξη του συμβολαίου, ενώ
πάντοτε εξαρτάται από το τρόπο ασφάλισης που ο ενδιαφερόμενος έχει επιλέξει.

Η πληρωμή των συντάξεων από τις ασφαλιστικές εταιρείες

Οι ασφαλιζόμενοι σε ιδιωτικά προγράμματα συνταξιοδότησης καλούνται εξ αρχής να
επιλέξουν το πρόγραμμα εκείνο που πιστεύουν ότι θα εξυπηρετεί τις ανάγκες τους
κατά την έλευση του «συνταξιοδοτικού έτους». Έτσι, μπορούν να επιλέξουν την
εφάπαξ καταβολή της αξίας του επενδυτικού λογαριασμού του unit-linked
προϊόντος τους, το οποίο στη λήξη του σε πολλές περιπτώσεις προσαυξάνεται με
πρόσθετα μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων (bonus). Όμως, η παροχή αυτή σχετίζεται
με προϋποθέσεις που αφορούν τη (μη) διακοπή καταβολής των ασφαλίστρων, τη
μερική προεξόφληση του επενδυτικού λογαριασμού πριν από τη λήξη του κ.ά. Η
εφάπαξ καταβολή είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί και τμηματικά σε λίγες
δόσεις, σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, που μπορεί να απέχουν μεταξύ τους και
περισσότερο από ένα χρόνο.

Εναλλακτικά, οι ασφαλιζόμενοι συνήθως μπορούν να επιλέξουν τη μετατροπή της
αξίας του επενδυτικού τους λογαριασμού σε ισόβια σύνταξη (εγγυημένη για κάποια
χρόνια ή και όχι) ή να ρευστοποιήσουν ένα μέρος της αξίας του και να λάβουν
μικρότερη ισόβια σύνταξη κατά τον ίδιο τρόπο.