Αλλαγές σε αγορά, ασφαλιστικό μετά την ένταξη

Διαρθρωτικές παρεμβάσεις σε επτά τουλάχιστον σημεία προβλέπεται να γίνουν μετά
την ένταξη της Ελλάδας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Ανεξάρτητα από
το ποια κυβέρνηση θα εκλεγεί, οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Ελλάδα έναντι
της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­ και αυτές που θα αναλάβει στο προσεχές τρίμηνο των
διαπραγματεύσεων για την ένταξη ­, οι επισημάνσεις των άλλων διεθνών
οργανισμών, όπως ο ΟΟΣΑ, αλλά και οι πραγματικές ανάγκες της ελληνικής
οικονομίας προκειμένου να επιβιώσει στο περιβάλλον της ΟΝΕ, προεξοφλούν
ριζικές αλλαγές σε πολλούς τομείς.

Τηλεπικοινωνίες

Είναι ο χώρος στον οποίο αναμένεται να γίνουν οι σημαντικότερες αλλαγές, γι’
αυτό άλλωστε και συγκεντρώνει ήδη έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον, με τις μετοχές
των εταιρειών τηλεπικοινωνιών να είναι από τις πλέον ευνοημένες της Σοφοκλέους
το τελευταίο δύσκολο διάστημα.

Οι αλλαγές που θα γίνουν στον χώρο έχουν ως αφετηρία την απελευθέρωση της
σταθερής τηλεφωνίας, σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, από 1/1/2001. Αυτό
σημαίνει ότι ο ΟΤΕ θα αποκτήσει ανταγωνιστή, με τη χορήγηση μιας δεύτερης ή
και μιας τρίτης άδειας.

Για την άδεια αυτή, που μπορεί να αποβεί χρυσοφόρος, έχουν αρχίσει ήδη να
προετοιμάζονται οι εταιρείες, όπως η ΔΕΗ, με υφιστάμενα δίκτυα τα οποία
μπορούν να μετατρέψουν σε τηλεπικοινωνιακά. Φυσικά, η απόκτηση άδειας θα
προϋποθέτει να συνάψουν συμφωνία συνεργασίας με άλλη εταιρεία ειδική στις
τηλεπικοινωνίες.

Μία δεύτερη εξέλιξη θα αφορά τον ίδιο τον ΟΤΕ και συγκεκριμένα το κατά πόσον
θα αποκτήσει ή όχι έναν ξένο ιδιώτη μάνατζερ, τον λεγόμενο «στρατηγικό
επενδυτή». Η σημερινή τουλάχιστον κυβέρνηση δεν έχει καταλήξει στο θέμα, το
οποίο συνδέεται και με το ενδεχόμενο εκχώρησης ποσοστού πάνω από 51% των
μετοχών μεγάλων ΔΕΚΟ σε ιδιώτες.

Αναλυτές της αγοράς σημειώνουν ότι εκτός από την άδεια για τον δεύτερο ΟΤΕ
μπορεί να δοθούν και άλλες για παροχή υπηρεσιών σε τοπική κλίμακα. Για
παράδειγμα, να δοθεί σε εταιρεία άδεια για την εξυπηρέτηση μόνο της Αθήνας.

Επίσης, σημειώνουν ότι οι εταιρείες αυτές θα ενδιαφερθούν κατά κύριο λόγο για
τις υπεραστικές τηλεπικοινωνίες και οι πελάτες τους προβλέπεται να είναι σε
μεγάλο βαθμό οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες.

Ενέργεια

Η δεύτερη αγορά, στην οποία πρόκειται να καταργηθεί το υφιστάμενο μονοπωλιακό
καθεστώς, είναι αυτή της ενέργειας, από 16/2/2001.

Για την ενέργεια, όμως, το τοπίο είναι ακόμη αρκετά ασαφές, παρά το γεγονός
ότι έχει ήδη ψηφιστεί το θεσμικό πλαίσιο απελευθέρωσης. Και αυτό γιατί οι
διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΟΣΑ, σχολιάζουν αρνητικά τον τρόπο με τον οποίο η
κυβέρνηση επέλεξε να προχωρήσει στην απελευθέρωση και θεωρούν ότι στην
πραγματικότητα η ΔΕΗ θα διατηρήσει το μονοπωλιακό της καθεστώς και οι
καταναλωτές δεν θα μπορέσουν να επωφεληθούν από τις ευεργετικές συνέπειες της
απελευθέρωσης, δηλαδή τα μειωμένα τιμολόγια και τις καλύτερες υπηρεσίες.

Έτσι, στο τραπέζι έχουν πέσει προτάσεις, όπως το σπάσιμο της ΔΕΗ σε πολλές
επιμέρους εταιρείες, για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη συνθηκών ανταγωνισμού.
Πάντως, όλοι αναγνωρίζουν ότι η ενέργεια είναι ένας τομέας στον οποίο πολύ πιο
δύσκολα αναπτύσσονται συνθήκες ανταγωνισμού απ’ ό,τι στις τηλεπικοινωνίες.

Επίσης, όλοι συμφωνούν ότι όπως και στον ΟΤΕ, η ΔΕΗ θα χρειαστεί ­ και θα
υποχρεωθεί ­ να αλλάξει πρόσωπο από πλευράς τρόπου λειτουργίας και διοίκησης,
αν θέλει να ανταπεξέλθει στις συνθήκες ανταγωνισμού που θα δημιουργηθούν από
το επόμενο έτος.

Τιμολόγια

Σχετική με τις απελευθερώσεις των αγορών αυτών είναι φυσικά και η πολιτική
τιμολογίων, που θα ακολουθηθεί στον χώρο των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας. Τα
προηγούμενα χρόνια, η κυβέρνηση χρησιμοποίησε τα τιμολόγια των ΔΕΚΟ για να
συγκρατήσει τον πληθωρισμό, αλλά η καθήλωσή τους σε χαμηλά επίπεδα δεν
εξυπηρέτησε την πολιτική εκσυγχρονισμού των ίδιων των επιχειρήσεων.

Είναι προφανές ότι οι απώλειες των προηγούμενων ετών πρέπει με κάποιο τρόπο να
αντισταθμιστούν στο μέλλον, ώστε να μπορέσουν οι ΔΕΚΟ να εφαρμόσουν μία
αναπτυξιακή πολιτική.

Ωστόσο, οι ΔΕΚΟ που θα εκτεθούν στον ανταγωνισμό δεν θα έχουν μεγάλα περιθώρια
να αυξήσουν τις τιμές των υπηρεσιών που θα προσφέρουν και οι ανταγωνιστές
τους. Οι οποίοι, βεβαίως, θα ξεκινήσουν χωρίς τα βάρη τού παρελθόντος που οι
ίδιες κουβαλούν και αποφασισμένοι να επικρατήσουν στην αγορά. Έτσι, για
παράδειγμα, στον χώρο των τηλεπικοινωνιών αναμένεται να μειωθούν τα τιμολόγια
των υπεραστικών συνδιαλέξεων. Αυτό, άλλωστε, έχει δείξει και η εμπειρία τής
απελευθέρωσης στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ίδιο δεν προβλέπεται
να ισχύσει, πάντως, σε ό,τι αφορά τις αστικές κλήσεις.

Ναυτιλία

Στην αγορά αυτή θα υπάρξουν, επίσης, σημαντικές αλλαγές τα επόμενα χρόνια.
Καταρχάς, επίκειται, το 2004, η κατάργηση του καμποτάζ, δηλαδή του
αποκλειστικού δικαιώματος των ελληνικών εταιρειών να εκτελούν ακτοπλοϊκά
δρομολόγια στην Ελλάδα. Αυτό το γεγονός θα αλλάξει, φυσικά, την εικόνα στη
συγκεκριμένη αγορά, στην οποία σήμερα κυριαρχούν 2-3 ελληνικές εταιρείες.

Πιο σημαντική, όμως, από τη θεσμική αυτή εξέλιξη, η οποία είναι και
υποχρεωτική, θεωρούν παράγοντες της αγοράς την πιθανολογούμενη αλλαγή
πολιτικής στο καθεστώς λειτουργίας σήμερα της αγοράς και ειδικότερα στις
χορηγήσεις αδειών εκτέλεσης δρομολογίων. Ήδη, τα στελέχη του ΟΟΣΑ που
συζήτησαν πρόσφατα το θέμα των διαρθρωτικών αλλαγών με την κυβέρνηση έθεσαν το
ζήτημα, λέγοντας ότι οι συνθήκες που επικρατούν σήμερα κάθε άλλο παρά τον
ελεύθερο ανταγωνισμό ευνοούν. Αντίθετα, υποστήριξαν τα στελέχη αυτά, υπάρχουν
ευνοημένοι ­ με πολιτικά και άλλα κριτήρια ­ που μονοπωλούν ορισμένα
δρομολόγια, αποκλείοντας άλλες εταιρείες οι οποίες θα μπορούσαν να εκτελέσουν
τα ίδια δρομολόγια με το μισό ναύλο.

Άδειες επαγγελμάτων

Ανάλογο πρόβλημα με τον «ατελή» ανταγωνισμό στη ναυτιλία αντιμετωπίζουν και
άλλοι κλάδοι. Στελέχη της κυβέρνησης επισημαίνουν ότι το καθεστώς αδειοδότησης
γενικώς στην Ελλάδα πάσχει σοβαρά και πρέπει οπωσδήποτε να αλλάξει, αν θέλουμε
να δούμε την επικράτηση συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού. Χαρακτηριστικά
αναφέρονται στον τρόπο με τον οποίο χορηγούνται οι άδειες σε μία σειρά από
επαγγέλματα, από τους εισαγωγείς τροφίμων μέχρι τους μεταφορείς εμπορευμάτων.
Ειδικά προνομιακά καθεστώτα ισχύουν για τη χορήγηση αδειών σε όλα σχεδόν τα
επαγγέλματα, στα οποία απαιτείται η ύπαρξη σχετικών αδειών. Και όπου αυτό δεν
είναι επιβεβλημένο από τον νόμο, καθιερώνεται στην πράξη, μέσω διαφόρων
κυκλωμάτων που λειτουργούν στους διαδρόμους των αρμόδιων υπουργείων και
αγγίζουν τα ίδια τα υπουργικά γραφεία, επισημαίνουν στελέχη της ίδιας της
κυβέρνησης, τονίζοντας ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Ιδιωτικοποιήσεις

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις η δεξαμενή των ιδιωτικοποιήσεων έχει σχεδόν
εξαντληθεί. Η κυβέρνηση εξήγγειλε όσες ιδιωτικοποιήσεις ήταν εφικτό να γίνουν,
με τα δεδομένα που ισχύουν σήμερα για τις επιχειρήσεις. Έτσι, δεν είναι
δυνατόν να μιλήσει κανείς σήμερα για ιδιωτικοποίηση των αστικών συγκοινωνιών
με την κατάσταση που επικρατεί στις συγκοινωνίες, αλλά και με τις ειδικές
ανάγκες για άσκηση κοινωνικής πολιτικής μέσω των συγκοινωνιών. «Ποια κυβέρνηση
θα συμφωνούσε να αυξηθεί το εισιτήριο του Μετρό στις 1.000 δραχμές;»,
επισημαίνει αρμόδιο κυβερνητικό στέλεχος.

Όμως, στον χώρο των ιδιωτικοποιήσεων απομένουν ακόμη πολλά να γίνουν, έστω και
στο πλαίσιο των ήδη εξαγγελθέντων. Πρώτο παράδειγμα είναι η Ολυμπιακή, για την
οποία προβλέπεται να δοθεί ένα ποσοστό της ­ 20% σε πρώτη φάση ­ σε ιδιωτική
εταιρεία, πιθανότατα την British Airways, που έχει προτεραιότητα αφού έχει
αναλάβει το μάνατζμεντ του εθνικού μας αερομεταφορέα. Για την Ολυμπιακή πρέπει
να θεωρείται μάλλον σίγουρο ότι δεν θα μείνει υπό κρατικό έλεγχο. Καμία
αεροπορική εταιρεία στην Ευρώπη δεν είναι υπό πλήρη κρατικό έλεγχο, εκτός από
την Air Lingus.

Επίσης, οι αμυντικές βιομηχανίες είναι μεταξύ αυτών που θα περάσουν στον
έλεγχο του ιδιωτικού τομέα, με την εκχώρηση τού μάνατζμεντ σε πρώτη φάση, αλλά
ενδεχομένως και πλειοψηφικού πακέτου σε δεύτερη φάση.

Η εκχώρηση του 51% των μετοχών δημοσίων επιχειρήσεων στον ιδιωτικό τομέα
αναμένεται να επεκταθεί σε περισσότερους τομείς. Το θέμα αυτό τού 51%
προβλέπεται ότι θα είναι από αυτά που θα κυριαρχήσουν μετά τις εκλογές.

Ασφαλιστικό

Από τις αλλαγές που προβλέπεται να προωθηθούν, με ταχείς ρυθμούς, μετά τις
εκλογές είναι και αυτή που αφορά το ασφαλιστικό. Ήδη χθες έληξε η προθεσμία
υποβολής προσφορών στο ΚΕΠΕ από τους υποψήφιους μελετητές των αλλαγών του
ασφαλιστικού.

Η παρούσα κυβέρνηση έχει θέσει ένα χρονοδιάγραμμα, το οποίο προβλέπει σύνταξη
της μελέτης από τον σύμβουλο που θα επιλεγεί έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Τότε θα
ξεκινήσει ο διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους προκειμένου να συμφωνηθούν
οι απαραίτητες αλλαγές, οι οποίες θα θίγουν, ασφαλώς, πολύ ευαίσθητα σημεία,
όπως το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης. Ο κ. Καραμανλής από την πλευρά του
αναφέρει ότι δεν χρειάζονται αλλαγές στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, υπό τον
όρο ότι θα τηρηθούν ορισμένες προϋποθέσεις, όπως η καταπολέμηση της
εισφοροδιαφυγής και η επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης. Προφανώς, αν οι
προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύσουν, οι αλλαγές θα γίνουν. Οι διαρθρωτικές αλλαγές
που αναμένεται να γίνουν δεν θα εξαντληθούν, πιθανώς, στα σημεία αυτά. Πολλά
άλλα μέτωπα είναι ανοικτά, όπως για παράδειγμα ο τρόπος λειτουργίας του
δημόσιου τομέα, για τον οποίο ο κ. Καραμανλής είπε την Τετάρτη ότι απαιτείται
επανίδρυση. Την άποψη αυτή συμμερίζονται και στελέχη της σημερινής κυβέρνησης,
αναγνωρίζοντας ότι μέχρι στιγμής δεν σημειώθηκε σημαντική πρόοδος σ’ αυτόν τον
τομέα.

Επίσης, αλλαγές και παρεμβάσεις προβλέπονται με στόχο την ενίσχυση τής
επιχειρηματικότητας, στο πλαίσιο και των αποφάσεων που θα λάβει στις 23-24
Μαρτίου η Σύνοδος Κορυφής της Λισαβώνας. Αυτές θα αφορούν την προώθηση νέων
μεθόδων χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, αλλά και την προώθηση τού
ηλεκτρονικού εμπορίου.

ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Πιο γρήγορα απελευθέρωση και ιδιωτικοποιήσεις

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος

Η προώθηση των διαρθρωτικών αλλαγών θα αποτελέσει βασικό επιχείρημα που θα
επικαλεσθεί η Ελλάδα για να πείσει την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι οι επιδόσεις της
στους επιμέρους δείκτες και ιδίως αυτές που αφορούν τον πληθωρισμό είναι
«διατηρήσιμες». Η «διατηρησιμότητα» του πληθωρισμού είναι ως γνωστόν ένα άτυπο
κριτήριο, το οποίο λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, προκειμένου να αποφασισθεί η
ένταξη μιας χώρας στη ζώνη ευρώ. Υποτίθεται ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές θα
άρουν τις διάφορες σημερινές αγκυλώσεις, θα καταργήσουν τα μονοπώλια εκεί όπου
υπάρχουν και θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό που θα ρίξει τις τιμές.

Υπό αυτή την έννοια, ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λ. Παπαδήμος
είναι ο άμεσα ενδιαφερόμενος, αφού η Τράπεζα έχει πάντα την ευθύνη της
αντιπληθωριστικής πολιτικής. Πλην όμως από 1-1-2001 δεν θα έχει αρκετά μέσα
για την επίτευξή της, αφού τα επιτόκια θα έχουν προσεγγίσει υποχρεωτικά τα
ευρωπαϊκά επίπεδα. Έτσι, οι παρεμβάσεις του υπέρ της προώθησης των
διαρθρωτικών αλλαγών, αλλά και υπέρ της συνέχισης μιας αυστηρής δημοσιονομικής
πολιτικής, την περασμένη Τετάρτη, κατά την κατάθεση της έκθεσης της Τραπέρζης
της Ελλάδος για τη νομισματική πολιτική στη Βουλή είναι αυτονόητες.

Οι τομείς στους οποίους εντοπίζει ο κ. Παπαδήμος τις ανάγκες παρέμβασης είναι
οι αγορές ενέργειας, τηλεπικοινωνιών και μεταφορών, αλλά και η αγορά εργασίας,
καθώς και ο δημόσιος τομέας. Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος υποστηρίζει
ακόμη ότι πρέπει να προχωρήσουν οι ιδιωτικοποιήσεις και οι μετοχοποιήσεις
δημόσιων επιχειρήσεων και τραπεζών.

Το σημαντικό, μάλιστα, είναι ότι ο κ. Παπαδήμος υποστηρίζει πως οι αλλαγές
αυτές πρέπει να γίνουν με ταχύτερους ρυθμούς.

Πάντως, ο κ. Παπαδήμος δεν εντοπίζει μόνο στον δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό
τομέα τις ανάγκες διαρθρωτικών παρεμβάσεων. Η έκθεση μιλά χαρακτηριστικά για
την ανάγκη να προχωρήσει η συγχώνευση ιδιωτικών επιχειρήσεων, ενώ αναφέρεται,
επίσης, στην ανάγκη να αναπτυχθεί περαιτέρω η αγορά κεφαλαίων και να
πραγματοποιηθούν οι επενδύσεις στα μεγάλα έργα υποδομής.

Όπως εξηγεί, οι αλλαγές αυτές θα οδηγήσουν σε αύξηση της παραγωγικότητας, κάτι
που σημαίνει, με τη σειρά του, ότι θα πέσει το κατά μονάδα προϊόντος κόστος
εργασίας.

Οι επισημάνσεις αυτές του κ. Παπαδήμου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς
προέρχονται από ανεξάρτητο παράγοντα, ο οποίος θα συνεχίσει να ασκεί τα
καθήκοντά του όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των εκλογών.

Συνεπώς οι διαρθρωτικές αλλαγές στην κατεύθυνση που υποστηρίζεται πρέπει να
αναμένεται ότι θα γίνουν οπωσδήποτε. Άλλωστε, κινούνται στο πνεύμα και της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την οποία θα διαπραγματευθεί η επόμενη κυβέρνηση την
ένταξη στην ΟΝΕ.