Κόστος και νομοθετικό κενό φρέναραν την ανακύκλωση

Το “πείραμα” της ανακύκλωσης στην Ελλάδα απέτυχε. Παρέμεινε “όνειρο”
ορισμένων “ρομαντικών” ή “οικολόγων”. Το κόστος θεωρήθηκε δυσβάσταχτο. Κι ο
ενθουσιασμός με τον οποίο ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια πολύ γρήγορα
εξανεμίστηκε. Το “γιατί” ήταν συνάρτηση πολλών παραγόντων, με σημείο αναφοράς
όλων την έλλειψη της απαιτούμενης υποδομής. Η ανακύκλωση ποτέ δεν
θεσμοθετήθηκε επίσημα ως τρόπος διαχείρισης των απορριμμάτων.

Κι έτσι, ενώ η ποσότητα των σκουπιδιών που παράγουμε αυξάνεται ραγδαία κάθε
χρόνο, το ποσοστό εκείνων που ανακυκλώνονται μειώνεται συνεχώς. Η συνολική
ποσότητα των απορριμμάτων που ανακυκλώνονται στην Ελλάδα κατατάσσει τη χώρα
μας τελευταία στις σχετικές λίστες για την Ευρώπη. Το κόστος για την
ανακύκλωση θεωρήθηκε υψηλό, ενώ η νομοθεσία που θα την καθιέρωνε ως
εναλλακτική λύση διαχείρισης των απορριμμάτων παραμένει στα χαρτιά εδώ και
τουλάχιστον τρία χρόνια. Το αν θα κατατεθεί κάποτε στη Βουλή ή όχι παραμένει
άγνωστο.

Στη χώρα μας η ανακύκλωση εμφανίστηκε πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του
’90. Τότε τοποθετήθηκαν πρώτη φορά ειδικοί κάδοι για χαρτιά σε κεντρικά σημεία
της Αθήνας και των άλλων πόλεων. Συνέχεια δεν υπήρξε. Η όλη οργάνωση ήταν
μάλλον αποθαρρυντική.

“Ο κυριότερος λόγος ήταν οικονομικός” εξηγεί ο πρόεδρος του Ενιαίου Συνδέσμου
Δήμων και Κοινοτήτων Νομού Αττικής Γιώργος Λατζουράκης. “Το κόστος της
διαδικασίας της ανακύκλωσης παραμένει πολύ υψηλό. Ας το δούμε απλά. Ας
υποθέσουμε πως το κόστος (το λειτουργικό κόστος, η αγορά μηχανημάτων, η
συντήρησή τους, οι μισθοί των εργαζομένων κ.λπ.) είναι 10 δραχμές για κάθε
κιλό ανακυκλωμένου χαρτιού. Όμως τα μετρημένα στα δάχτυλα εργοστάσια που
αγοράζουν αυτό το ανακυκλωμένο χαρτί δεν δίνουν πάνω από 5 δραχμές το κιλό.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα έλλειμμα 5 δραχμών, άρα όχι μόνο δεν υπάρχει
κέδρος αλλά, αντίθετα, ζημία”.

Κίτρινοι και γκρι είναι οι κάδοι ανακύκλωσης στον Δήμο της Αθήνας. Έχουν διαφορετικό χρώμα, αφού οι μεν προορίζονται για χαρτί, οι δε, για αλουμίνιο

Στις περιπτώσεις των απορριμμάτων που ανακυκλώνονται το “έλλειμμα” καλύπτεται
με χρήματα από τους δήμους. Όπως αναφέρει ο κ. Λατζουράκης, η κατάσταση θα
ήταν καλύτερη, αν βρίσκαμε τρόπο να καλύπτουμε το ποσό αυτό. “Και δεν εννοώ
κρατική επιχορήγηση” τονίζει ο ίδιος. “Μια ιδέα που ισχύει στο εξωτερικό ­ και
που θα μπορούσε κάλλιστα να βρει εφαρμογή και στη χώρα μας ­ είναι η εταιρεία
που παράγει ένα προϊόν που ανακυκλώνεται (π.χ. κουτάκια αναψυκτικού) να
επιβαρύνει την τιμή πώλησης του προϊόντος με ένα μικρό, ελάχιστο ποσό. Ας
πούμε 0,5 δρχ. Αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να καλύψουν το κόστος της
ανακύκλωσης. Η απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου
είναι η ύπαρξη ενός μηχανισμού είσπραξης και απόδοσης αυτού του ποσού».

Από τους 1.300.000 τόνους σκουπιδιών που παράγονται ετησίως στο Λεκανοπέδιο το
22% είναι χαρτί. Αυτό σημαίνει 300.000 τόνοι χαρτιού καταλήγουν στις χωματερές
της Αττικής.

Η ποσότητα του χαρτιού που καταλήγει στις χωματερές σε όλη την Ελλάδα αποτελεί
το 60% της ετήσιας ποσότητας παραγωγής χαρτιού. Δηλαδή αν παράγονται 100 κιλά
χαρτιού τον χρόνο, άλλα 60 πετιούνται, χωρίς να ανακυκλώνονται.

Αν αυτή η ποσότητα χαρτιού ανακυκλωνόταν, θα είχαμε μείωση του όγκου των
απορριμμάτων κατά 20%, και παράλληλα μεγάλη εξοικονόμηση ενέργειας αλλά και
συναλλάγματος. Αντ’ αυτού, αυτή τη στιγμή έχουμε κατασπατάληση πόρων.

Η εικόνα είναι η ίδια και στο θέμα της ανακύκλωσης αλουμινίου. Από τα
900.000.000 αλουμινένια κουτιά που καταναλώνονται ετησίως ανακυκλώνονται μόλις
τα 270.000.000 κουτιά. Αυτό σημαίνει ότι από τους 13.500 τόνους αλουμινίου
ανακτώνται μόλις 4.725. Οι υπόλοιποι καταλήγουν στις χωματερές.

Τροχοπέδη και η έλλειψη συντονισμού

Μια ακόμη σημαντική αιτία για την οποία απέτυχε η ανακύκλωση, είναι η έλλειψη
συντονισμού μεταξύ των αρμοδίων υπηρεσιών. Άλλο πρόγραμμα εφαρμόζουν οι Δήμοι
της Αττικής, άλλο ο Δήμος της Αθήνας, άλλο ο Δήμος του Πειραιά, άλλο κάποιοι
μεμονωμένοι Δήμοι της χώρας. Και κανείς δεν υπάρχει να παίξει το ρόλο του
“τροχονόμου”. «Στον Δήμο της Αθήνας εφαρμόζουμε το δικό μας πιλοτικό
πρόγραμμα» εξηγεί ο διευθυντής Καθαριότητας του Δήμου Σταμάτης Ζλατούδης.
«Υπάρχουν κάδοι ανακύκλωσης τοποθετημένοι σε κεντρικά σημεία της πόλης. Οι 100
κίτρινοι προορίζονται για το χαρτί και οι 50 γκρι για αλουμίνιο. Στόχος μας
είναι να εξαπλώσουμε το δίκτυο που είναι πράγματι μικρό και να βαδίσουμε με
πιο γρήγορους ρυθμούς σε αυτόν τον τομέα» συμπληρώνει.

Δεν ευθύνονται οι πολίτες

Οι μοναδικοί τους οποίους δεν βαρύνουν ευθύνες είναι οι πολίτες. Εκείνοι
έδειξαν από την αρχή μεγάλη διάθεση να συμμετάσχουν σε προγράμματα
ανακύκλωσης, αλλά δεν είχαν ποτέ στη διάθεσή τους τα απαιτούμενα μέσα. «Οι
πολίτες αγκάλιασαν από την αρχή την υπόθεση της ανακύκλωσης. Πιστεύω ότι έχουν
μεγαλύτερες ευαισθησίες από πολλούς άλλους ευρωπαϊκούς λαούς. Την αγάπησαν και
την προώθησαν όσο μπορούν. Όμως δεν υπάρχουν οι υποδομές εκείνες, δεν υπάρχει
το υποστηρικτικό δίκτυο που να επιτρέψει τη συνεχή και καθολική λειτουργία της
ανακύκλωσης» τονίζει ο κ. Λαντζουράκης. «Ας πούμε ότι ο πολίτης ξεχωρίζει τα
απορρίμματά του σε διαφορετικές σακούλες. Αλλού πετάει τα μπουκάλια, αλλού τα
κουτάκια από αλουμίνιο, αλλού τα χαρτιά. Πού θα πετάξει τις σακούλες όμως;
Λείπουν οι κάδοι που θα έπρεπε να βρίσκονται σε κάθε γωνία, κάτω από κάθε
σπίτι. Λείπουν τα απορριμματοφόρα, ο μηχανισμός, το δίκτυο εκείνο που θα
επιτρέψει στον μηχανισμό να λειτουργήσει ικανοποιητικά. Λείπουν τα εργοστάσια
που θα αγοράσουν τα υλικό προκειμένου να το ανακυκλώσουν». Στις υπόλοιπες
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η ανακύκλωση
αποτελεί πολιτική επιλογή και καθημερινή συνήθεια των ανθρώπων.

Δεν υπάρχει, τέλος, ούτε το απαραίτητο νομοθετικό πλαίσιο για τη λειτουργία
της ανακύκλωσης. «Από το 1998 εκκρεμεί η ψήφιση του νομοσχεδίου για την
εναλλακτική διαχείριση των απορριμμάτων. Δίνεται προτεραιότητα στην κατασκευή
χώρων ταφής και δεν έχει καθόλου προωθηθεί η κομποστοποίηση και ανακύκλωση των
απορριμμάτων» υποστηρίζει η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης.