ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επανάσταση δεν θα ‘ρθει

Ο νέος καπιταλισμός; Δημιουργεί απάθεια στην εργατική τάξη. Και απειλεί να
καταστρέψει την οικογενειακή και κοινωνική μας ζωή.

Ρίτσαρντ Σένετ: «Ο νέος καπιταλισμός στερεί από τους εργαζομένους μια ηθική ταυτότητα»

Είναι Αμερικανός, αλλά κατάγεται από τη Ρωσία. Έχει έδρα στο Πανεπιστήμιο της
Νέας Υόρκης, αλλά προτιμά να διδάσκει στο London School of Economics. Μοιάζει
στον Ναμπόκωφ, αλλά αφιερώνει το τελευταίο του βιβλίο στον Αϊζάια Μπερλίν.
Όπως και στους Ευρωπαίους αναγνώστες, προς τους οποίους απευθύνει σοβαρή
προειδοποίηση: μη δεχθείτε τις νεοφιλελεύθερες συνταγές που εφαρμόζονται στις
Ηνωμένες Πολιτείες. Μην ξεγελαστείτε από την περίφημη ελαστικότητα της
εργασίας και τις νέες τεχνολογίες που επιτρέπουν τη δουλειά στο σπίτι. Όλα
αυτά δεν προσφέρουν παρά μια ψευδαίσθηση ελευθερίας. Στην πράξη, οδηγούν στην
απώλεια της γραμμικής διαδρομής μιας σταδιοδρομίας και των σχέσεων αλληλεγγύης
που γεννά η συλλογική εργασία. Και όταν οι παλιές αξίες της πίστης, της
εμπιστοσύνης και της συνοχής εξαφανίζονται από την εργασία, παύουν να
αποτελούν και πρότυπο για την οικογένεια. Πώς θα εξηγήσουμε στα παιδιά μας τη
σημασία αυτών των αξιών αν αυτό που τους δείχνουμε είναι μια επιφανειακή σχέση
με τα καθήκοντά μας και τους ανθρώπους;

Προετοιμάζοντας το βιβλίο του «Η διάβρωση του χαρακτήρα. Οι προσωπικές
επιπτώσεις της εργασίας στον νέο καπιταλισμό», που παρουσίασε αυτές τις μέρες
στο Μιλάνο και στη Βαρκελώνη, ο Ρίτσαρντ Σένετ μίλησε με μηχανικούς της ΙΒΜ
που απολύθηκαν για να αντικατασταθούν από τεχνικούς εξ Ινδίας. Με Έλληνες
αρτεργάτες που είδαν το επάγγελμά τους να αλώνεται από ανθρώπους χωρίς καμιά
σχέση μ’ αυτό. Με τον γιο ενός θυρωρού, που κατάφερε μεν να μπει στο
Πανεπιστήμιο χάρις στις θυσίες του πατέρα του, αλλά ντρέπεται για τις αξίες
που διδάσκει στα παιδιά του, αφού ο ίδιος δεν τις εφαρμόζει. Σ’ όλους αυτούς
τους ανθρώπους διέκρινε μια πίκρα και μια τάση να τα βάζουν με τον εαυτό τους.
Οι απολυμένοι αναγνώριζαν ότι οι άνθρωποι που τους πήραν τη δουλειά είναι
καλύτεροι απ’ αυτούς. Οι αρτεργάτες, ότι το ψωμί που φτιάχνεται τώρα είναι
καλύτερο από το δικό τους. Και όλοι αυτοί δεν στρέφονται βέβαια προς την
Αριστερά. Στις προκριματικές της Αμερικής ψηφίζουν ΜακΚέιν, όχι Γκορ. Και στην
Ευρώπη χαρίζουν την ψήφο τους σε πολιτικούς τύπου Χάιντερ. Η δυσαρέσκεια από
τον «ελαστικό καπιταλισμό» δεν προκαλεί έτσι μια κοινωνική αντίδραση ανάλογη
μ’ αυτές που είδαμε στο παρελθόν. Η επανάσταση δεν θά ‘ρθει. Αν υπάρξει κάποια
αντίδραση στο σύστημα, θα είναι χαώδης.

Όλα λοιπόν είναι χαμένα; Η Αριστερά δεν μπορεί να κάνει τίποτα; Κατά τον
57χρονο κοινωνιολόγο, που στον ελεύθερο χρόνο του παίζει βιολοντσέλο, η
Αριστερά πρέπει να επανεφευρεθεί, δίνοντας έμφαση σε ζητήματα ποιότητας ζωής.
Ο θεωρητικός μαρξισμός δεν λειτουργεί πλέον. Ούτε το παλιό κοινωνικό κράτος,
που λειτουργεί μόνο ως κατάπλασμα για εκείνους που έχουν πληγεί περισσότερο
από το καπιταλιστικό σύστημα. Ένα σύστημα που απαιτεί όλο και περισσότερο όχι
να δουλεύουμε για να ζούμε, αλλά ακριβώς το αντίστροφο.