ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Απατηλός πόνος στο γυαλί

Το δράμα εκδικήθηκε. Έτσι όπως ευτελίζεται στα τηλεοπτικά δρώμενα κάποιων
ιδιωτικών καναλιών, το ανθρώπινο δράμα εν τέλει εκδικήθηκε. Ο λόγος για τη
νεαρή Γεωργία και τη μητέρα της. Εισέβαλαν στη μικρή οθόνη και μας κορόιδεψαν.

Όχι! Δεν ήταν αλήθεια ότι η πονόψυχη και άγνωστη, πλην όμως πτωχή, γυναίκα
συνάντησε τυχαία τη Γεωργία. Μια έρημη μάνα, ετοιμόγεννη, άστεγη και άγαμη, να
περιφέρει την απελπισία της στους αθηναϊκούς δρόμους. Δεν είναι αλήθεια ότι
την περιέθαλψε στο φτωχικό της σπίτι. Στημένο κόλπο μάνας και κόρης για να
βγάλουνε χρήματα ήτανε. Αποτάθηκαν στην ευαισθησία των τηλεθεατών, σπαράζοντας
με το κατασκευασμένο δράμα τις καρδιές τους και εισπράττοντας σε ειδικό
λογαριασμό κάμποσα εκατομμύρια.

Η αληθινή αυτή ιστορία που παρακολουθήσαμε πριν από λίγες ημέρες στους δέκτες
μας προσφέρεται για σειρά αληθινών περί της αληθείας συλλογισμών.

* Τι είναι αληθινό και τι όχι στην εξ ορισμού κατασκευασμένη τηλεοπτική
πραγματικότητα; Η αλήθεια ­ είναι αλήθεια! ­ επιμένει να είναι πάντα κάτι
περισσότερο από την ακρίβεια. Η αλήθεια δεν είναι η ύψιστη των γνωστικών αξιών
έλεγε ο Paul Veyne.

Η διαχείριση του τηλε-πόνου σήμερα μας διαμηνύει πως η ειρωνεία είναι τελικά η
ύψιστη των γνωστικών αξιών. Η ειρωνεία είναι εκείνη που αφηγείται την ιστορία
της ζωής μας.

Το πολιτισμικό προϊόν που ακούει στο όνομα ριάλιτι σόου δέχθηκε με τη Γεωργία
ένα ισχυρό ναρκισσιστικό πλήγμα.

Ως αδηφάγοι βουλιμικοί τηλεθεατές καταναλώνουμε τον ανθρώπινο πόνο.
Υποκύπτουμε στον οπτικό κανιβαλισμό. Στο άνευ όρων και ορίων προσφερόμενο
δράμα. Παραβιάζοντας έννοιες άλλοτε πολύτιμες, και τώρα φτωχές κι ανήμπορες,
όπως ιδιωτική ζωή, μυστικό, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ατομικότητα. Με ανομολόγητη
ηδονή απολαμβάνουμε το θέαμα του αλλότριου πόνου. «Δεν είμαι εγώ, εκείνος
είναι που υποφέρει». Όχι – εδώ, «εκεί» είναι το κακό, ο πόνος, η απελπισία.
Εκεί, εγκλωβισμένα στο προστατευτικό γυαλί. Όμως ψήγματα ενοχής ταράσσουν κατά
καιρούς την ησυχία μας. Και πάλι η μικρή οθόνη αναλαμβάνει να «καθαρίσει» για
λογαριασμό μας.

«Δεν θα είμαι ένας ανάλγητος θεατής. Παρεμβαίνω, βοηθώ, δείχνω κοινωνική
ευαισθησία». Πληρώνω κατά κάποιο τρόπο την κρυφή ηδονή που αντλώ από το θέαμα
του πόνου. Και συνεχίζω παροπλισμένος, ακόμα πιο ήσυχος και καθησυχασμένος.
«Έχω πράξει το σωστό».

Έτσι, από φιλο-θεάμον, το κοινό μετασχηματίζεται σε τηλεφιλάνθρωπο. Κι όλα
έχουν καλώς. Ευχαριστημένοι οι διαφημιστές, οι καναλάρχες, οι
τηλεπαρουσιαστές, οι παραγωγοί, οι τηλε-επαίτες. Προϋπόθεση βέβαια ρητή και
άρρητη. Η πονεμένη ιστορία της ζωής να είναι αληθινή. Κι εδώ είναι που παίρνει
και πάλι τον λόγο εκείνη που δεν τον έχασε ποτέ, η ειρωνεία!

Δεν υπάρχει αλήθεια στο αληθινό τηλεοπτικό δράμα! Η αλήθεια είναι μια αλήθεια
κλεμμένη! Κλέφτης είναι η μικρή οθόνη. Ένας κλέφτης που ποτέ κανείς δεν θα
καταδικάσει. Και στην ασυλία αυτή στηρίζεται όλη μας πλέον η ζωή! Κλέφτης
είναι οι όροι υπό τους οποίους στήνεται το τηλεοπτικό σκηνικό. Το δράμα
εξανεμίζεται. Η ένταση και το πάθος βραχυκυκλώνονται. Ανύπαρκτα πλάσματα του
νου!

Όταν το δράμα εμφανίζεται στη μικρή οθόνη, το δράμα έχει ήδη δραπετεύσει.
Γίνεται μια κενή νοήματος καρικατούρα θυμίζοντας την προσφιλή ρήση του Γούντι
Άλεν «Η κατάσταση είναι απελπιστική αλλά όχι σοβαρή».

Δεν υπάρχει πόνος, υπάρχει ομοίωμα πόνου. Δεν υπάρχει δυστυχία. Υπάρχει
αναπαράσταση δυστυχίας. Και σε αυτό το simulacrum, σε αυτό το είδωλο, όχι του
εαυτού, αλλά του ίδιου του ειδώλου παίζεται και χάνεται το παιχνίδι της
αλήθειας.

Δεν ξεγέλασαν λοιπόν το αφελές τηλεοπτικό κοινό οι φερόμενες ως δράστιδες
απάτης. Το κοινό ήταν ήδη, σαν έτοιμο από καιρό ­ ξεγελασμένο. Ένα κοινό
γαλουχημένο με το ψεύδος της εικόνας, με το ακυρωμένο πάθος, με την
υπονομευμένη πολυπλοκότητα, με το απολεσθέν επιχείρημα. «Πες μου με μια φράση
το πρόβλημά σου».

Και το πρόβλημα μιλά, κάτω από τα εκτυφλωτικά φώτα του στούντιο, μέσα στον
ελάχιστο τηλεοπτικό χρόνο που έχει στη διάθεσή του, λίγο πριν την τρομοκρατική
έλευση του διαφημιστικού σποτ και της ανέμελης μουσικής, το δράμα που σαν
κούριερ έχει μόλις φθάσει, μιλά και χάνει τη φωνή του. Το δράμα μιλά και μόνον
να ψελλίσει μπορεί. Το δράμα μιλά και γίνεται ψεύδος.

Μάνα και κόρη λοιπόν, ήλθαν αργά. Πολύ πριν από αυτές η απάτη ήταν ήδη εδώ. Η
μικρή οθόνη ως άλλη πονηρή μητέρα. Θυγατέρες, οι τηλεθεατές. Συνεργοί όλοι
στην απάτη του ανθρώπινου πόνου που είναι πάντα απατηλός όταν προσφέρεται ως θέαμα.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.