Οι… ρυθμίσεις για τη μεταρρύθμιση

Η περαιτέρω μείωση της ύλης και η διεξαγωγή των εξετάσεων των μαθητών της
Β’ και Γ’ Λυκείου μέρα παρά μέρα θα είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, οι
κυριότερες βελτιωτικές παρεμβάσεις που θα αποδεχθεί να γίνουν επί της
εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, ο αρμόδιος υπουργός κ. Γερ. Αρσένης.

Οι παρεμβάσεις αυτές βασίζονται στις προτάσεις που του υπέβαλε την περασμένη
εβδομάδα η επιτροπή για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης. Ο κ. Αρσένης αναμένεται να κάνει δεκτές στο σύνολό τους τις
προτάσεις της επιτροπής.

Ωστόσο, ορισμένες από αυτές ενδέχεται να τις παραπέμψει για εφαρμογή την
ερχόμενη σχολική χρονιά, ώστε να δοθεί χρόνος να μελετηθούν ακόμη περισσότερο.
Πρόκειται, κυρίως, για τις προτάσεις που αφορούν τους εκπαιδευτικούς, την
επιμόρφωση και την αξιολόγηση.

Τις αποφάσεις του αναμένεται να ανακοινώσει ο κ. Αρσένης μέσα στην εβδομάδα.

Χθες, πάντως, ο κ. Αρσένης δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι «αυτό το οποίο θέλουμε,
είναι να γίνει ουσιαστική δουλειά μέσα στην τάξη. Θέλουμε μάθηση και όχι
παπαγαλία και για να γίνει αυτό σωστά δεν πρέπει να υπάρχει άγχος στα παιδιά.
Αυτό θέλουμε να καταπολεμήσουμε».

Σε απεργιακές κινητοποιήσεις προχωρούν μετά τους καθηγητές και οι δάσκαλοι και
οι νηπιαγωγοί. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας
(ΔΟΕ) αποφάσισε χθες και εξήγγειλε δύο απεργίες. Η πρώτη είναι εικοσιτετράωρη
και προσδιορίστηκε για τις 3 Φεβρουαρίου. Η δεύτερη είναι σαρανταοκτάωρη και η
ημερομηνία πραγματοποίησης της θα προσδιορισθεί αργότερα. Ως διεκδικητικό
πλαίσιο προβάλλεται από τη ΔΟΕ «η ποιοτική αναβάθμιση της Δημόσιας
Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, η επαγγελματική και οικονομική αναβάθμιση των
εκπαιδευτικών».

Υπενθυμίζεται ότι η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) έχει
εξαγγείλει μία σαρανταοκτάωρη απεργία για τις 3 και 4 Φεβρουαρίου.

Ανάγκη και για «εσωτερικές» βελτιώσεις

Εκτός από τις «εξωτερικές» μεταρρυθμίσεις, αναγκαίο είναι να γίνουν βελτιώσεις και σε ό,τι αναφέρεται στον τρόπο και τις μορφές οργάνωσης της διδασκαλίας και της μάθησης

Όπως είναι γνωστό, η επιτροπή που συγκροτήθηκε για τη μελέτη της εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης κατέθεσε τις προτάσεις της, οι οποίες έγιναν γνωστές από τον
ημερήσιο Τύπο. Επί των προτάσεων αυτών θα επιχειρήσουμε μερικά σχόλια, με
πρόθεση να συμβάλουμε στον διάλογο για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης.

Αρχικά θα πρέπει να τονιστεί ότι εδώ, στο κείμενο αυτό, γίνεται διάκριση
ανάμεσα στην εσωτερική και την εξωτερική μεταρρύθμιση. Με τον όρο εξωτερική
μεταρρύθμιση νοείται ο τρόπος συγκρότησης του εκπαιδευτικού συστήματος, τα
οργανωτικά μέτρα και το περίβλημα της λειτουργίας του. Ως εσωτερική
μεταρρύθμιση νοείται ό,τι αναφέρεται στον εσωτερικό χώρο του σχολείου, τα
αντικείμενα μάθησης, τον τρόπο και τις μορφές οργάνωσης της διδασκαλίας και
της μάθησης. Είναι προφανές ότι οι δύο όψεις της μεταρρύθμισης βρίσκονται σε
αμοιβαία συμπληρωματική σχέση και η μία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την
άλλη.

Μελετώντας κανείς όσα δημοσιεύθηκαν στον ημερήσιο Τύπο, διαπιστώνει με την
πρώτη κιόλας ματιά ότι η επιτροπή έμεινε περισσότερο στα εξωτερικά
χαρακτηριστικά της μεταρρύθμισης, χωρίς να εισχωρήσει στα ενδότερα και να
εμβαθύνει στην εσωτερική της πλευρά. Σε ό,τι αφορά το Λύκειο, οι προτάσεις της
επιτροπής είναι κυρίως τεχνικής φύσεως. Τα μέλη της, ώριμοι εκπαιδευτικοί της
πράξης οι περισσότεροι, γνωρίζουν ότι η παρούσα εξεταστική διαδικασία είναι
ψυχοφθόρα και επίπονη. Γι’ αυτό, το κύριο μέλημα και διαρκής αγωνία της
επιτροπής φαίνεται να υπήρξε η αναζήτηση του τρόπου με τον οποίο θα
προσαρμοστούν οι μαθητές στο εξεταστικό σύστημα, χωρίς μεγάλες ψυχικές
απώλειες και χωρίς να τους ζητηθούν περισσότερες δυνάμεις από αυτές που
διαθέτουν.

Τα μέτρα που προτείνονται συνοψίζονται σε περικοπή της εξεταστέας ύλης, στην
παράταση του χρόνου των εξετάσεων, ώστε οι μαθητές να γράφουν μέρα παρά μέρα,
και στην απαλλαγή από το τεστ δεξιοτήτων. Η επιτροπή παραθέτει επίσης πλήρες
χρονοδιάγραμμα για την ημέρα ανακοίνωσης της εξεταστέας ύλης, την έναρξη και
τη λήξη των εξετάσεων κ.ο.κ. Τα μέτρα αυτά έχουν μεγάλη χρηστική σημασία και
είναι βέβαιο ότι η υιοθέτησή τους από την πλευρά του υπουργείου θα ανακουφίσει
τους μαθητές. Πρέπει μάλιστα να γίνει το συντομότερο δυνατό, ώστε να καταστούν
έγκαιρα γνωστοί οι όροι του παιχνιδιού.

Ωστόσο η επιτροπή μοιάζει να θεωρεί δεδομένο και αναμφισβήτητο ότι τα μαθήματα
π.χ. της Γ’ Λυκείου είναι και πρέπει να παραμείνουν 14 και ότι οι μαθητές
πρέπει να εξετάζονται αναγκαστικά και στα 14. Δεν εξέτασε αν κάποια από αυτά
μπορούν να συμπτυχθούν μεταξύ τους ή αν κάποια πρέπει να αφαιρεθούν εντελώς.
Γιατί, π.χ., οι μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης πρέπει να διδάσκονται τρεις
ιστορίες, Ιστορία γενικής παιδείας, Ιστορία κατεύθυνσης και Ιστορία των
Επιστημών; Η Ιστορία γενικής παιδείας και Ιστορία κατεύθυνσης δεν μπορούν να
ενσωματωθούν σε ένα μάθημα; Ποια η σκοπιμότητα του καινοφανούς μαθήματος
«Ιστορία των Επιστημών»; Προς τι η εισαγωγή του στο σχολικό πρόγραμμα; Και αν
ήταν αναγκαίο, δεν θα μπορούσε να ενσωματωθεί στη Φιλοσοφία ή εν μέρει στη
Φιλοσοφία και εν μέρει στην Ιστορία;

Στο ίδιο πνεύμα είναι ανάγκη να γίνει συστηματική επισκόπηση των βιβλίων και
να αποφευχθούν επικαλύψεις. Σε πολλά βιβλία επίσης πρέπει να αποφευχθούν
νεολογισμοί ή περίπλοκες διατυπώσεις εντυπωσιασμού. Συχνά μάλιστα η προσπάθεια
του υπουργείου να αντιταχθεί στη στείρα απομνημόνευση υπονομεύεται από τέτοιες
καταστάσεις. Από τη μια πλευρά δηλ. οι καθηγητές καλούνται να διδάξουν
πράγματα που δεν έχουν διδαχθεί και δεν τα ξέρουν οι ίδιοι. Από την άλλη πάλι,
πολλά βιβλία προσπαθώντας να δώσουν επιστημονικό επίχρισμα στα νοήματά τους,
χρησιμοποιούν πολύ εξειδικευμένη και συχνά αδόκιμη ορολογία και καταντούν
δυσνόητα. Έτσι οι καθηγητές, αυτοδίδακτοι καθώς είναι, αισθάνονται οι ίδιοι
ανασφαλείς σε οποιαδήποτε ελεύθερη απόδοση των νοημάτων και για να μην
περιπέσουν σε γκάφες προσκολλούνται στην κατά λέξη αποστήθιση του βιβλίου, με
αποτέλεσμα να υπονομεύονται οι προθέσεις της μεταρρύθμισης. Με τέτοια
ερωτήματα δεν φαίνεται να καταπιάστηκε η επιτροπή.

Είναι ωστόσο καιρός να στραφούμε από την εξωτερική στην εσωτερική μεταρρύθμιση
και να εντρυφήσουμε σ’ αυτήν περισσότερο. Γι’ αυτό πρέπει να συσταθούν μέσω
των ΕΠΕΑΕΚ αποκεντρωμένες ομάδες εργασίας, από έμπειρους καθηγητές των
σχολείων και πανεπιστημιακούς δασκάλους και να επιδιωχθεί η διαρκής
ανατροφοδότηση της εσωτερικής λειτουργίας των σχολείων, που αποτελεί την
πεμπτουσία του ζητήματος.

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής της Κοινωνιολογίας της
Εκπαίδευσης και τ. αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης.