Εισέρχονται ελεύθεροι, εξέρχονται με… συνοδεία

Η κρίση του Εφετείου είναι πάντα πιο ορθή. Αυτό οφείλεται στο γεγονός
ότι οι δικαστές είναι εμπειρότεροι. Η διαδρομή που έχουν διανύσει, όχι μόνο
στα δικαστήρια, αλλά και στην κοινωνία γενικότερα ­ σε σχέση με εκείνη των
πρωτοδικών που είναι νεώτεροι ­ διευρύνει τους ορίζοντές τους. Προσωπικά,
ύστερα από 25 έτη υπηρεσίας, πιστεύω ότι μπορώ να ζυγίσω καλύτερα, ακόμη και
ένα μάρτυρα. Άλλωστε το Εφετείο, λόγω τού ότι είναι ο τελευταίος βαθμός κρίσης
μιας υπόθεσης επί της ουσίας, οφείλει να είναι και είναι πιο προσεκτικό. Στα
Μεικτά Ορκωτά Εφετεία, όπου ανεβαίνουν στην έδρα και ένορκοι, οι τελευταίοι
έχουν περισσότερα προσόντα σε σύγκριση με τους ενόρκους των Μεικτών Ορκωτών
του πρώτου βαθμού. Πρέπει απαραιτήτως να έχουν πτυχίο Πανεπιστημίου, κάτι που
δεν απαιτείται στα πρωτοβάθμια δικαστήρια. Η μόρφωση, όπως είναι ευνόητο,
υποβοηθεί τη σωστότερη κρίση και ίσως και την ευθυκρισία. Διότι, είναι γνωστό
σε όλους, πως οι ένορκοι είναι συνήθως ευάλωτοι. Πείθονται πιο εύκολα,
λυπούνται ή, πολύ συχνά, δειλιάζουν να ψηφίσουν υπέρ της καταδίκης του
κατηγορουμένου. Ιδιαιτέρως όταν πρόκειται για υποθέσεις σχετικές με
τρομοκρατία, όπλα, ναρκωτικά, όπου δηλαδή νιώθουν ότι μπορεί και να απειλείται
η ζωή τους. Στη διάσκεψη του δικαστηρίου τους ακούς να ερωτούν τον πρόεδρο
πόση είναι η ελάχιστη ποινή που έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν, όταν
διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να ψηφίσουν υπέρ της αθώωσης. Αυτός είναι και ο
λόγος για τον οποίο ασκούνται εφέσεις από την Εισαγγελία κατά των αθωωτικών
αποφάσεων όπου υπερισχύει η άποψη των ενόρκων. Για να επανεξεταστεί η υπόθεση
σε δεύτερο βαθμό και να εξαχθεί ένα ασφαλέστερο συμπέρασμα. Όσον αφορά τα
πλημμελήματα και εδώ η κρίση του Εφετείου είναι πιο σωστή, τόσο για τους
λόγους που προαναφέραμε, αλλά και γιατί τα πινάκια του Εφετείου περιλαμβάνουν
πολύ λιγότερες υποθέσεις. Έτσι υπάρχει η ευχέρεια να κριθεί η υπόθεση με
άνεση, χωρίς καμιά πίεση χρόνου. Και μόνον η αίσθηση ότι αυτή είναι η
τελευταία ευκαιρία των διαδίκων και, κυρίως, του κατηγορουμένου, αρκεί για να
μας υπαγορεύσει να κάνουμε το καθήκον μας σωστά, χωρίς εξάρσεις αυστηρότητας ή επιείκειας.

Μια δεύτερη ματιά, σε οποιοδήποτε έργο, έχει πάντα καλά αποτελέσματα. Είτε
πρόκειται για σχολική εργασία είτε για δημοσιογραφικό χειρόγραφο είτε για
πίνακα ζωγραφικής, η επανεξέταση ­ ας πούμε ­ συμβάλλει στη διόρθωση τυχόν
λαθών. Λαθών που και αν δεν διορθωθούν δεν «χαλάει ο κόσμος». Αν όμως δεν
διορθωθεί μια δικαστική απόφαση τα αποτελέσματα του λάθους μπορεί να είναι
ολέθρια.

Το καθήκον αυτό, της επανεξέτασης πρωτόδικων αποφάσεων, ανήκει στο Εφετείο.
Στα δευτεροβάθμια δικαστήρια δηλαδή, όπου προσφεύγουν πάντα οι
καταδικασθέντες, με την ελπίδα να μειωθεί η ποινή τους ή και να αθωωθούν.
Ενίοτε προσφεύγουν και οι πολιτικώς ενάγοντες, οι παθόντες που δεν
ικανοποιούνται από την απόφαση. Προσδοκώντας σε μεγαλύτερη αυστηρότητα,
υποβάλλουν αίτηση στην Εισαγγελία Εφετών ζητώντας να ασκηθεί έφεση υπέρ του
νόμου.

Αποτελεί κανόνα πλέον να ασκούνται εφέσεις κατά αθωωτικών αποφάσεων των
Μεικτών Ορκωτών Δικαστηρίων, όπου με την ψήφο των ενόρκων ­ λόγω αριθμητικής
υπεροχής έναντι των τακτικών δικαστών ­ κηρύσσεται αθώος ο κατηγορούμενος.
Γνώμονα για την άσκηση της έφεσης από τον εισαγγελέα αποτελεί η καταδικαστική
στάση των τακτικών δικαστών, αλλά και η περί ενοχής εισήγηση του εισαγγελέα
της έδρας.

Πολύ συχνά οι υποθέσεις που εκδικάζονται σε δεύτερο βαθμό ύστερα από έφεση
υπέρ του νόμου, έχουν την ίδια έκβαση και στο Εφετείο. Πρόκειται για
υποθέσεις, όπου οι ένορκοι ευαισθητοποιούνται ιδιαιτέρως (στην καλύτερη
περίπτωση) ή, από φόβο, δειλία, ανευθυνότητα τάσσονται υπέρ της αθώωσης για
«να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο».

Έτσι, το αποτέλεσμα ανατρέπεται σπανίως. Αν όμως ανατραπεί, τότε, για τον
άνθρωπο που κάθεται στο εδώλιο του κατηγορουμένου, η εμπειρία είναι οδυνηρή.
Από την ημέρα της σύλληψής του, της απαγγελίας κατηγορίας εναντίον του, της
προφυλάκισής του ενδεχομένως και της παραπομπής σε δίκη από την οποία
παραδόθηκε «λευκός» στην κοινωνία, έχουν περάσει χρόνια. Φυσικά έχει απωθήσει
από τη μνήμη του τις κακές εκείνες ημέρες και απολαμβάνει τις καλές. Τις μετά
τη δίκη που του χάρισε την ελευθερία, ανεξαρτήτως τού αν την εδικαιούτο ή όχι.

Οι αντιρρήσεις κάποιων τον οδηγούν και πάλι στο εδώλιο. Ελπίζει πως θα φύγει
όπως ήρθε. Τηρεί την ίδια στάση, επαναλαμβάνει τους αυτούς ισχυρισμούς, αλλά
οι αμφιβολίες που πλανώνται στην ατμόσφαιρα δεν λειτουργούν υπέρ του, όπως την
προηγούμενη φορά. Έως τη στιγμή που το ακούει, δεν θέλει να το πιστέψει. Η
καταδίκη του, ωστόσο, είναι γεγονός. Με αποτέλεσμα να μη φύγει από το
δικαστήριο όπως ήρθε…

ΟΛΓΑ ΤΡΑΝΑΚΟΥ-ΤΣΑΟΥΣΗ

Οκτώ χρόνια και τρεις μήνες λόγω προτέρου εντίμου βίου

Όλγα Τρανάκου. Έως την τελευταία στιγμή δεν μπορούσε να το πιστέψει. Ύστερα από τέσσερα χρόνια ελευθερίας, βρέθηκε στη φυλακή

«Καταραμένοι…». Η κραυγή αντηχεί σε όλο το κτίριο που, λόγω της ώρας, είναι
σχεδόν άδειο. Η Όλγα Τρανάκου-Τσαούση μεταμορφώνεται ξαφνικά σε θηρίο ανήμερο.
Οι αστυνομικοί, οι οποίοι έως εκείνη τη στιγμή έσερναν με δυσκολία την
ημιλιπόθυμη γυναίκα, αιφνιδιάζονται από τη δύναμη που της δίνει η οργή. Τη
συγκρατούν με δυσκολία και την οδηγούν στην κλούβα. Μόλις που προλαβαίνουν την
πύλη των φυλακών ανοιχτή…

«Τηρήσατε στάση που δεν έπρεπε», της είχε πει λίγο νωρίτερα ο πρόεδρος του
Μεικτού Ορκωτού Εφετείου της Αθήνας, προαναγγέλλοντας τη δυσάρεστη εξέλιξη. Η
καταδίκη της, σε κάθειρξη 8 ετών και τριών μηνών, ήταν κάτι που μάλλον δεν
περίμενε. Σε όλη τη διάρκεια της δίκης είχε επιμείνει στην αθωότητά της, όπως
άλλωστε είχε κάνει και στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο. Τότε, τέσσερα χρόνια πριν,
είχε πείσει τους τέσσερις ενόρκους, με αποτέλεσμα να αθωωθεί λόγω της
αριθμητικής υπεροχής τους έναντι των τακτικών δικαστών.

Έτσι, ύστερα από τη 17μηνη προφυλάκισή της, της είχε επιστραφεί η ελευθερία
που στερήθηκε, όταν, τον Φεβρουάριο του 1992, είχε συλληφθεί ως υπαίτια για τη
δολοφονία τού εν διαστάσει συζύγου της.

Ξημερώματα της 19ης Φεβρουαρίου 1992 περαστικοί βρίσκουν ένα πτώμα σε οικοδομή
της περιοχής Αγίων Αναργύρων. Ανήκει στον μάγειρα Παναγιώτη Τσαούση, πατέρα
δύο αγοριών. Αμέσως ειδοποιείται η μητέρα τής εν διαστάσει συζύγου του, η
οποία ενημερώνει την κόρη της στη βιοτεχνία όπου εργάζεται. Στο άκουσμα της
είδησης η κοπέλα χάνει τις αισθήσεις της και μεταφέρεται στο νοσοκομείο.

Λίγες ώρες αργότερα, η Όλγα Τρανάκου-Τσαούση, 27 ετών τότε, βρίσκεται
κρατουμένη στην Ασφάλεια με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από πρόθεση,
πράξη που ή ίδια έχει ομολογήσει. Έχει περιγράψει πώς χτύπησε τον άτυχο άνδρα
με σιδηρόβεργα, εξοργισμένη επειδή ­ παρά τον χωρισμό τους ­ παρακολουθούσε
διαρκώς τις κινήσεις της. Την επομένη όμως, που οδηγείται στον ανακριτή,
ανακαλεί τα πάντα. Υποστηρίζει ότι η ομολογία της ήταν προϊόν ψυχολογικής και
σωματικής βίας που της ασκήθηκε στην Ασφάλεια. Παρ’ όλα αυτά προφυλακίζεται.

Κατά της πρωτόδικης αθωωτικής απόφασης ασκήθηκε ­ ως είθισται όταν επικρατεί η
άποψη των ενόρκων ­ έφεση υπέρ του νόμου. Τέσσερα χρόνια αργότερα κάθησε και
πάλι στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Αυτήν τη φορά έπεισε μόνο δύο ενόρκους. Τα
πέντε μέλη του δικαστηρίου ψήφισαν υπέρ της μετατροπής του κατηγορητηρίου, από
ανθρωποκτονία από πρόθεση σε βαριά σκοπούμενη σωματική βλάβη. Με την ομόφωνη
αναγνώριση του ελαφρυντικού του προτέρου εντίμου βίου τής επιβλήθηκε κάθειρξη
8 ετών και τριών μηνών.

Στο άκουσμα της απόφασης, αν και είχαν διαφανεί οι προθέσεις των δικαστών, η
κατηγορουμένη ξέσπασε σε λυγμούς. Το ίδιο και οι αδελφές της. Από την άλλη
πλευρά, τα αδέλφια του θύματος εκδήλωναν την ικανοποίησή τους που, έστω για
λίγα χρόνια, η άλλοτε νύφη τους θα «πλήρωνε» με φυλάκιση την πράξη της.«Τα
παιδιά μου…», φώναξε η Όλγα και έχασε τις αισθήσεις της. Η αίθουσα
εκκενώθηκε για να πάρει αέρα, ενώ οι δικαστές είχαν ήδη αποσυρθεί. Και καθώς
οι αστυνομικοί την απομάκρυναν με προορισμό την κλούβα, η 32χρονη κοπέλα είδε
μπροστά της τα ικανοποιημένα πρόσωπα των συγγενών του Παναγιώτη Τσαούση.
Θεωρώντας τους υπεύθυνους για την τύχη που της επιφύλαξε το Εφετείο, τέσσερα
χρόνια μετά την αθώωσή της, επιχείρησε να ξεφύγει από τα χέρια των αστυνομικών
για να τους επιτεθεί. «Καταραμένοι…», ούρλιαξε. «Σου άξιζαν ισόβια…», της
απάντησαν.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΖΗΛΑΚΟΥ

Την αλήθεια χωρίς αυτόπτες μάρτυρες, την ξέρει μόνον η ίδια

Ευαγγελία Ζηλάκου. Αυτό που φοβόταν στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, συνέβη στο Εφετείο. Πήγε μόνη της και έφυγε συνοδευόμενη από αστυνομικούς

«Είμαι αθώα…», ούρλιαξε και σωριάστηκε. Το 5-2 είχε ανατραπεί. Αν στο
πρωτοβάθμιο δικαστήριο τα πέντε από τα επτά μέλη που κάθονταν στην έδρα
ψήφισαν υπέρ της αθώωσής της, στο Εφετείο συνέβη το αντίστροφο. Η πλειοψηφία
τη θεώρησε ένοχη και την καταδίκασε σε κάθειρξη 12 ετών.

Το έγκλημα είχε γίνει μέσα στο αυτοκίνητο που οδηγούσε το θύμα. Ο Θεόδωρος
Ζηλάκος είχε πυροβοληθεί στο κεφάλι. Από τους πρώτους που εξετάστηκαν στην
Ασφάλεια, ήταν η γυναίκα του Ευαγγελία, υπάλληλος τότε της Πολιτικής
Αεροπορίας. Η οποία πήρε πάνω της όλη την ευθύνη. Κι όμως, το δικαστήριο
έκρινε πως η γυναίκα ήταν αμέτοχη. Πως η αρχική ομολογία της, την οποία στη
συνέχεια ανακάλεσε, υπήρξε προϊόν της κακοποίησης που υπέστη στην Αστυνομία.

Στην αθώωσή της συνέβαλε κυρίως η μαρτυρία του ιατροδικαστή που ασχολήθηκε με
την υπόθεση, ο οποίος κατέληξε στο συμπέρασμα πως το θύμα είχε πυροβολήθεί από
άτομο που καθόταν πίσω αριστερά και όχι στη θέση του συνοδηγού, όπως αρχικά
είχε διαπιστωθεί. Έτσι το δικαστήριο συνήγαγε πως το έγκλημα διαπράχθηκε από
δύο τουλάχιστον άγνωστα άτομα, επισημαίνοντας τις παραλείψεις της Αστυνομίας
«που δεν συνέλαβε τον πραγματικό δράστη».

Ελεύθερη η Ευαγγελία Ζηλάκου, προσπαθούσε να ξεχάσει τον εφιάλτη που, καλώς ή
κακώς, έζησε, όταν, ύστερα από αίτηση των συγγενών του άνδρα της, η Εισαγγελία
Εφετών άσκησε έφεση κατά της απόφασης. Οκτώ χρόνια μετά το έγκλημα, που έγινε
τον Φεβρουάριο του 1988, κατηγορουμένη πάλι για το ίδιο αδίκημα, κάθησε στο
εδώλιο του Μεικτού Ορκωτού Εφετείου. Η υπόθεση ήταν πράγματι «σκοτεινή», όπως
επισήμανε και ο εισαγγελέας της έδρας. Ο οποίος, ωστόσο, τόνισε πως το
πρωτοβάθμιο δικαστήριο παραπλανήθηκε και κατέληξε στην αθώωσή της.

Τα πράγματα μπερδεύτηκαν ακόμη περισσότερο όταν η Ευαγγελία Ζηλάκου, για πρώτη
φορά ύστερα από τόσα χρόνια, κατονόμασε ως δράστες της δολοφονίας του συζύγου
της δύο άτομα, των οποίων τα ονόματα ουδέποτε είχαν αναφερθεί στο παρελθόν.
Απέδωσε μάλιστα το έγκλημα στο γεγονός ότι ο άνδρας της «δούλευε σε νυχτερινά
κέντρα και γνώριζε πολλά για διακίνηση ναρκωτικών».

«Γιατί η κατηγορουμένη, αφού ήταν αθώα, δεν κατονόμασε τους δράστες από την
αρχή;» αναρωτήθηκε ο εισαγγελέας, υπογραμμίζοντας πως τις κρίσιμες ώρες η ίδια
δεν ήταν στο σπίτι της, ενώ ήταν εκείνη που υπέδειξε στην Αστυνομία πού
βρίσκονταν τα ματωμένα καλύμματα του αυτοκινήτου.

Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο πείστηκε για την ενοχή της. Όχι σύμφωνα με το
κατηγορητήριο με το οποίο είχε παραπεμφθεί, αλλά για άμεση συνέργεια στην
ανθρωποκτονία. Ο κυρίως δράστης παρέμεινε άγνωστος για τους
δικαστές.«Αποδόθηκε Δικαιοσύνη», φώναζαν οι συγγενείς του θύματος που τη
θεωρούσαν ένοχη από την αρχή. Την ίδια στιγμή η Ευαγγελία Ζηλάκου,
ουρλιάζοντας, προσπαθούσε να μεταστρέψει το αρνητικό κλίμα που είχε
δημιουργηθεί.

Η διαδικασία όμως είχε ολοκληρωθεί. Τα μέλη του δικαστηρίου αποχωρούσαν από
την αίθουσα με την πεποίθηση ότι είχαν κρίνει σωστά. Η ασταθής στάση της
κατηγορουμένης, στις διάφορες φάσεις της υπόθεσης, συνέβαλε κατά πολύ στην
αρνητική τους κρίση. Την αλήθεια, για ένα έγκλημα που δεν έχει αυτόπτες
μάρτυρες, γνωρίζει μόνον η ίδια.