ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ιμαλάια

Το λυκαυγές του 2000 βρήκε την ανθρωπότητα να έχει κατακυριεύσει τον
πλανήτη. Η κινητικότητα των ανθρώπων, χάρις στην τεχνολογία, έχει καταργήσει
τους φυσικούς φραγμούς και η παγκόσμια οικονομία φαίνεται να ενσωματώνει και
τους τελευταίους θύλακους αυτονομίας που αντιστάθηκαν στο χρόνο, στις πιο
«καθυστερημένες» περιοχές.

Το φιλμ του Ερίκ Βαλί τα «Ιμαλάια» ήρθε ακριβώς τη στιγμή που τα
δισεκατομμύρια των κατοίκων της Γης είδαν τη νέα χιλιετία να ανατέλλει ως
πολυθέαμα προς τηλεοπτική κατανάλωση. Ήρθε να μας θυμίσει την καταγωγή του
ανθρώπινου πολιτισμού και να μας ξεναγήσει στις πηγές ενός παρελθόντος που
δείγματά του επιβιώνουν ακόμα σε μερικές πολύ απομακρυσμένες κοινότητες,
κυρίως λόγω της γεωγραφικής τους απομόνωσης.

Η επαρχία του Ντόλπο βρίσκεται κάπου στα σύνορα ανάμεσα στο Θιβέτ και το
Νεπάλ, στην αλπική ζώνη των 2-3.000 μέτρων όπου τίποτα δεν φυτρώνει παρά μόνο
χαμηλό χορτάρι για τη βοσκή των ζώων και κάποιες ανθεκτικές ποικιλίες
δημητριακών, που αποτελούν και τη βασική γεωργική δραστηριότητα. Όμως το
κριθάρι δεν φτάνει παρά για τρεις με τέσσερις μήνες, όπως εξηγεί στον εγγονό
του ο πατριάρχης της φυλής, στις πρώτες κιόλας εικόνες του έργου. Το έλλειμμα
τροφής αναγκάζει τους κατοίκους του Ντόλπο να γίνουν έμποροι εκμεταλλευόμενοι
τη διαφορική πρόσοδο που τους προσφέρει η διακίνηση αγαθών μεταξύ των συνόρων.
Με τα καραβάνια τους, νεαροί άνδρες που συνοδεύουν τα σκληροτράχηλα υποζύγια
(γιακ) φορτωμένα με το λιγοστό κριθάρι της ετήσιας σοδειάς, ξεκινούν το μακρύ
ταξίδι τους για τα υψίπεδα του Θιβέτ, στις αλμυρές λίμνες των Ιμαλαΐων. Εκεί
θα πουλήσουν την πραμάτεια τους και θα «αγοράσουν» αλάτι το οποίο θα
αποθηκεύσουν μέχρις ότου ο καιρός τούς επιτρέψει να ταξιδέψουν και πάλι προς
νότο, στη «χώρα του σταριού». Η νέα αποστολή, κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες
και στην κόψη του καιρού, θα κάνει δυο περίπου βδομάδες να φτάσει στον
προορισμό της. Στις χαμηλότερες επαρχίες του Νεπάλ δεν υπάρχει αλάτι, αλλά το
στάρι είναι άφθονο. Τόσο, που αν το ανταλλάξουν με το αλάτι που προμηθεύθηκαν
από το Θιβέτ (πουλώντας το λιγοστό τους κριθάρι) είναι αρκετό για να
εξασφαλίσει την διατροφή της κοινότητας για ένα ολόκληρο χρόνο.

Μια οικονομία στοιχειώδης και ένας απλός μηχανισμός ανταλλαγής (χωρίς τη
μεσολάβηση χρήματος) που επιβιώνει χάρις στη γνώση των πολύ λεπτών ισορροπιών
ανάμεσα στη φύση και τον άνθρωπο εδώ και πάμπολλους αιώνες. Χαρακτηριστικό του
ιδιότυπου αυτού πολιτισμού των βουνών η ακινησία, η προσαρμογή σε ένα φτωχό
και δύσκολο περιβάλλον, όπου η ζωή και ο θάνατος αποτελούν στοιχεία ενός
θαύματος που επιβεβαιώνεται μέρα με τη μέρα χάρις στα σταθερά κοινωνικά
πρότυπα και μια οργάνωση που αν και εξαιρετικά απλή, κουβαλάει μέσα της όλη τη
σοφία της ανθρωπότητας. Ο αρχηγός θα προκύψει μέσα από έναν σκληρό και
ανελέητο ανταγωνισμό, στον οποίο όμως ο συμβιβασμός αποτελεί το τελευταίο και
σωτήριο καταφύγιο. Η πρόβλεψη των καιρικών συνθηκών, παράγοντας απαραίτητος
για την ασφαλή μετακίνηση στις ακραίες συνθήκες των αφιλόξενων βουνών, είναι
έργο των γερόντων που μπορούν να μεταφράζουν τα σημάδια των οιωνών, χωρίς να
μπορούν και να τα ερμηνεύσουν, τουλάχιστον με βάση τον δικό μας ορθολογισμό. Η
γνώση, μεταφυτευμένη στα χρωμοσώματα των γενεών μέσα από την επανάληψη και τη
δοκιμασία, γίνεται δοξασία και μεσολαβείται από δαίμονες και θεούς. Ο Βούδας
και ο ανιμισμός δεν αποτελούν κατασκευές ενός αφηρημένου διαλογισμού, αλλά
εργαλεία στη μάχη για την επιβίωση.

Το Ντόλπο είναι ένα από τα τελευταία δείγματα ενός τρόπου ζωής που βρίσκεται
στα όρια της εξαφάνισης. Μικρές αλλαγές μπορούν να επιφέρουν σε σύντομο
χρονικό διάστημα την ανατροπή του. Όπως έγινε στα γειτονικά κρατίδια του
Λαντάκ και του Μουστάγκ, ευθύς μόλις απέκτησαν αεροδρόμιο. Οι κάτοικοί τους
δεν μεταφέρουν πια αλάτι και σιτηρά, αλλά καλοθρεμμένους τουρίστες που
αναζητούν το φολκλόρ και την περιπέτεια. Ακόμα και το φιλμ του Βαλί μπορεί να
έχει ανάλογες επιπτώσεις. Η κάμερα, από αναμεταδότης αυτής της ανεπανάληπτης
εικόνας που παρακολουθήσαμε εκστατικοί στα κλιματιζόμενα σινεμά, μπορεί να
γίνει ο κρίσιμος συντελεστής της κατάργησής της.