Η φυλακή είναι τιμωρία, τρόπος εκδίκησης ή μέσο σωφρονισμού

«Η εμπειρία μου από τους κρατούμενους χρονολογείται από την περίοδο
1979-81, που ήμουν εισαγγελέας στις φυλακές Κέρκυρας. Εκεί είθισται να
στέλνουν τους πιο σκληρούς, ας πούμε, κρατούμενους. Βεβαίως, ως εισαγγελέας,
πάντα έχω να κάνω με κρατούμενους ή τουλάχιστον κατηγορούμενους και αυτό που
έχω συμπεράνει ­ κυρίως για όσους παραμένουν επί πολλά χρόνια στη φυλακή ­
είναι ότι αναπτύσσουν μια τάση μυθομανίας. Πολλοί είναι εκείνοι που ζητούν
επιμόνως να επικοινωνήσουν με τον εισαγγελέα προκειμένου να καταγγείλουν κάτι
συνταρακτικό. Θυμάμαι έναν κρατούμενο στις φυλακές της Κέρκυρας που ήθελε να
μου αποκαλύψει πώς έπεσε το αεροπλάνο του Αλέξανδρου Ωνάση. Ως όφειλα, τον
άκουσα. Αλλά γρήγορα κατάλαβα πως επρόκειτο για επινοήσεις του κρατούμενου,
που έτσι, ίσως, αισθανόταν πως ερχόταν σε επαφή με τον έξω κόσμο. Άλλωστε, ας
μην ξεχνάμε, πως ο αείμνηστος αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου, όταν
διενεργούσε την έρευνα για την τρομοκρατία, εκτός όλων των άλλων καταθέσεων
που είχε πάρει, είχε δεχτεί να ακούσει αρκετούς κρατούμενους που, δήθεν,
γνώριζαν πολλά για τη 17 Νοέμβρη και γενικότερα για το τεράστιο ζήτημα που
ερευνούσε. Τελικά αποδείχθηκε ότι όλοι αυτοί ενέπαιζαν τον εισαγγελέα, ο
οποίος δεν μπορούσε να αρνηθεί να τους εξετάσει εφόσον εκείνοι το ζητούσαν.
Ποτέ δεν ξέρει κανείς αν πράγματι έχουν κάτι σοβαρό να καταγγείλουν. Αλλά και
η υπόθεση του μεγάλου ριφιφί στην Τράπεζα Εργασίας σε κατάθεση κρατουμένου
στηρίχθηκε. Ας μην ξεχνάμε πόσοι άνθρωποι ταλαιπωρήθηκαν εξαιτίας του και πόσο
εύκολα ο κρατούμενος ανακάλεσε εκ των υστέρων όσα είχε “αποκαλύψει” αρχικά.
Πάντως, το μόνο μέτρο που μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην επανένταξη των
κρατουμένων στην κοινωνία είναι η εργασία. Να γεμίζει δηλαδή ο κρατούμενος την
ημέρα του δημιουργικά. Αν προσπαθήσω να θυμηθώ έναν κρατούμενο που θα μπορούσε
να είναι υπόδειγμα, αυτός είναι ο Νίκος Κοεμτζής. Πειθαρχημένος, σωστός.
Άριστος. Ο επανεγκλεισμός του ίσως οφείλεται στο ότι, κατά μία άποψη,
προκάλεσε όταν εμφανίστηκε στην τηλεόραση να χορεύει εκείνο τον μοιραίο σκοπό…».

Αρκεί μια φευγαλέα σκέψη για να μας πιάσει δέος. Φυλακή… κελί… πανύψηλα
κάγκελα. Στέρηση της ελευθερίας ακόμη και τις λίγες στιγμές του επισκεπτηρίου.
Και δεν είναι μόνο αυτά. Είναι η υποχρεωτική συμβίωση με ανθρώπους κάθε
είδους, η αναγκαστική συγκατοίκηση, η αίσθηση ότι η ζωή περνάει απ’ έξω κι εσύ
δεν μπορείς καν να τη δεις.

Οι ευεργετικές διατάξεις που θεσπίστηκαν πριν από μερικά χρόνια και είχαν ως
στόχο την αποσυμφόρηση των φυλακών συνέβαλαν στη συντομότερη αποφυλάκιση των
κρατουμένων. Αυτό δημιούργησε στην κοινή γνώμη την πεποίθηση ότι τελικά κανείς
δεν μένει στη φυλακή. Ότι οι ποινές επιβάλλονται έτσι «για τα μάτια», στους
περισσότερους κατηγορουμένους. Η εντύπωση είναι μάλλον εσφαλμένη. Κρατούμενοι
για κάποιες κατηγορίες εγκλημάτων παραμένουν στις φυλακές χρόνια και χρόνια,
έστω και αν ο σκοπός τού εγκλεισμού έχει αποδεδειγμένα επιτευχθεί.

«Διακρίσεις» βεβαίως πάντα γίνονται. Τίποτε δεν είναι απόλυτο. Και γίνονται
συνήθως υπέρ των κρατουμένων εκείνων με τους οποίους δεν έχει ασχοληθεί ποτέ
κανείς. Ποιος θα ενδιαφερθεί να μάθει το αποτέλεσμα της αίτησης αποφυλάκισης
ενός εμπόρου ναρκωτικών, για παράδειγμα, που ποτέ η υπόθεσή του δεν είδε το
φως της δημοσιότητας; Έτσι, ακόμη και αν τύχει μιας κραυγαλέας ευνοϊκής
μεταχείρισης, το πιθανότερο είναι να μη γίνει ποτέ γνωστό. Ενώ όταν υποβάλει
αίτηση αποφυλάκισης ο Ρωχάμης, ας πούμε, η κοινή γνώμη ενημερώνεται σε κάθε
στάδιο της διαδικασίας. Οι δικαστές, λοιπόν, για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο
­ εν όψει ενδεχόμενων αντιδράσεων ­ του αρνούνται και αυτό το νόμιμο δικαίωμά
του.

Είναι η φυλακή τιμωρία; Τρόπος εκδίκησης; Ή μέσο σωφρονισμού; Μάλλον λίγο απ’
όλα. Τα δύο πρώτα είναι βέβαιο ότι επιτυγχάνονται, έστω και με έναν ολιγοήμερο
εγκλεισμό. Για το τρίτο, που είναι και το πιο ουσιαστικό, τα αποτελέσματα
ερευνώνται… Όσο για την προσπάθεια βελτίωσης του χαρακτήρα τους με στόχο την
επανένταξή τους στην κοινωνία, καλύτερα να μη μιλήσουμε. Αν οι ίδιοι δεν
κατορθώσουν να διατηρήσουν κάποια καλά στοιχεία που είχαν προ του εγκλεισμού,
κανείς άλλος δεν θα φροντίσει γι’ αυτό. Και μόνο το… ανακάτεμα
μεγαλοεγκληματιών με ανθρώπους που κατά τύχη βρέθηκαν εκεί (για μια ακάλυπτη
επιταγή ή για μια συκοφαντική δυσφήμηση) αρκεί για να συμπεράνει κανείς ποιος
θα επικρατήσει.

Όλα τα παραπάνω αφορούν τους ενήλικους κρατουμένους. Για τους ανηλίκους, των
οποίων ο εγκλεισμός πρέπει να έχει ως μοναδικό στόχο τον σωφρονισμό, τα
πράγματα είναι όντως απογοητευτικά. Ας δεχτούμε ότι τα σωφρονιστικά
καταστήματα παρέχουν τροφή και στέγη σε εγκαταλελειμμένους και άστεγους
παραβάτες του νόμου. Έως εκεί όμως. Γιατί η ομαλή επανένταξη στην κοινωνία, σε
όσες περιπτώσεις επιτυγχάνεται, οφείλεται σίγουρα σε… σύμπτωση!

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΑΠΑΧΡΟΝΗΣ

Του χρόνου συμπληρώνει 20 χρόνια στη φυλακή. Είναι ίσως ένας από τους
παλαιότερους κρατούμενους αυτήν τη στιγμή. Τουλάχιστον από τα γνωστά ονόματα
του «σταρ σύστεμ» του εγκλήματος. Συνελήφθη το 1981 και του αποδόθηκε ο
χαρακτηρισμός του «δράκου». Έδρασε από το 1979 στις περιοχές Δράμας,
Θεσσαλονίκης και Ξάνθης, όπου, παρασυρμένος από τον ήχο τακουνιών στην
άσφαλτο, ακολουθούσε τις γυναίκες που τα φορούσαν. Ο έφεδρος υπολοχαγός, με
την εντυπωσιακή σωματική διάπλαση, που του… απαγόρευε να συνάπτει
φυσιολογικές σχέσεις με το άλλο φύλο, τυφλωνόταν από ένα αρρωστημένο πάθος. Το
κατηγορητήριο που συντάχθηκε εις βάρος του, του απέδιδε δύο δολοφονίες
γυναικών, πολλές απόπειρες, βιασμούς, σωματικές βλάβες. Το 1982 δικάστηκε από
το Στρατοδικείο σε θάνατο. Συν… κάθειρξη 20 χρόνων. Σε δεύτερο βαθμό η ποινή
μετετράπη σε ισόβια. Τώρα είναι έγκλειστος στις Φυλακές της Λάρισας, όπου
επιδεικνύει μια συμπεριφορά που δεν θυμίζει σε τίποτε τον παλιό του εαυτό.
Υιοθετημένος από τον ιερέα θείο του, που του συμπαραστάθηκε από την πρώτη
στιγμή, έχει αφοσιωθεί στην εκκλησία, στολίζει τον επιτάφιο των φυλακών,
βοηθάει συγκρατουμένους του να επανέλθουν στον ίσιο δρόμο. Ο Κυριάκος
Παπαχρόνης, ακόμη και όταν συνελήφθη για τα αποτρόπαια εγκλήματά του, αλλά και
σήμερα, λάμβανε και λαμβάνει επιστολές από γυναίκες που δεν παύουν να του
εκδηλώνουν τον έρωτά τους. Πάντως, στα δικαστήρια θρυλείται πως όταν οδηγήθηκε
στον ανακριτή, αμέσως μετά τη σύλληψή του, «έσπασε» και τα ομολόγησε όλα, όταν
η γραμματέας σηκώθηκε από τη θέση της και περπάτησε. Ο ήχος των τακουνιών της
τού στέρησε την ψυχραιμία, με την οποία είχε οπλιστεί προκειμένου να πείσει
για την αθωότητά του. Έχοντας περιέλθει σε κατάσταση ίδια με εκείνη που τον
οδηγούσε στα εγκλήματά του, δεν είχε τη δύναμη να αρνηθεί.

ΣΠΥΡΟΣ ΜΠΕΣΚΟΣ

Ο φυσιοθεραπευτής με τα μαγικά χέρια κρατείται στη φυλακή από το 1983.
Παντρεμένος και πατέρας μιας κόρης, εργατικός και σωστός οικογενειάρχης,
συγκλόνισε την κοινή γνώμη όταν συνελήφθη. Με δόλωμα μια αστυνομικίνα δεν
άργησε να διαπιστωθεί πως ο Σπύρος Μπέσκος ήταν ο δράστης των μυστηριωδών
στραγγαλισμών δύο γυναικών, των οποίων τα πτώματα είχαν βρεθεί στην περιοχή
της Πάρνηθας. Τόσο οι στραγγαλισμοί όσο και οι 14 απόπειρες που είχαν
καταγγελθεί εις βάρος του, συνέβαιναν αργά το βράδυ, όταν μετά την πολύωρη
δουλειά στο εργαστήριό του, έπαιρνε το αυτοκίνητο να πάει μια βόλτα. Καθ’
οδόν, αν συναντούσε κάποια κοπέλα πεζή, προσφερόταν να την μεταφέρει στον
προορισμό της. Αντί αυτού, σταματούσε σε ερημικά σημεία και, αφού κατόρθωνε,
με ειδικές μαλάξεις στον αυχένα, να της προκαλέσει μια ημιλιποθυμική
κατάσταση, τη βίαζε, στη συνέχεια την έπνιγε μ’ ένα σκοινάκι και πετούσε το
πτώμα της. Πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση ατόμου με διχασμένη
προσωπικότητα, αφού ποτέ, την ώρα της δουλειάς του, δεν είχε διανοηθεί να
επιτεθεί σε γυναίκα πελάτισσα. Ο Μπέσκος έχει καταδικαστεί σε δις ισόβια
κάθειρξη, που εκτίει στις Φυλακές Κορυδαλλού. Η φήμη του ως θαυματουργού
φυσιοθεραπευτή οδήγησε πολλούς ­ εκτός των κρατουμένων που ζητούσαν συχνά τη
βοήθειά του ­ στο κελί του. Ήταν άνθρωποι που είχαν τη δυνατότητα να μπουν στη
φυλακή και να απολαύσουν τις υπηρεσίες του. Λέγεται μάλιστα πως ο Σπύρος
Μπέσκος έσωσε παιδί φύλακα που ήταν καταδικασμένο να μην περπατήσει ποτέ.
Τελευταία τού χορηγούνται 8ήμερες άδειες και είναι πάντα άψογος στην τήρηση
των όρων επιστροφής στη φυλακή.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΩΧΑΜΗΣ

Έχει την τύχη ή την ατυχία να είναι πασίγνωστος στο ευρύ κοινό. Από τις πρώτες
δοσοληψίες του με τις διωκτικές αρχές τράβηξε το ενδιαφέρον του Τύπου, που δεν
τον… παραμέλησε ποτέ. Η δράση του, και κατά συνέπεια η είσοδός του στις
φυλακές, χρονολογείται από το 1980. Τα αδικήματα που έχει διαπράξει
ποικίλλουν. Από ληστείες και κλοπές έως φθορές ξένης ιδιοκτησίας, οπλοφορίες
και οπλοχρησίες, καθώς και διάφορα άλλα. Ποτέ όμως για έγκλημα κατά της
ανθρώπινης ζωής. Ο τομέας όπου έχει επιδοθεί με ιδιαίτερη επιτυχία είναι αυτός
των αποδράσεων, ικανότητα που τώρα πληρώνει πολύ ακριβά. Γιατί παρά το γεγονός
ότι έχει όλες τις προϋποθέσεις για να αποφυλακιστεί, παρά το γεγονός ότι οι
φύλακες βεβαιώνουν πως η συμπεριφορά του στη φυλακή είναι άριστη και ότι,
ύστερα από τόσα χρόνια, δεν κινδυνεύει να «ξανακυλήσει», όλα τα Δικαστικά
Συμβούλια απορρίπτουν τις αιτήσεις για αποφυλάκιση με όρους.«Μάλλον με κρατάνε
για αντίκα», φέρεται να έχει πει ο ίδιος, αγανακτισμένος γι’ αυτή την άνιση
μεταχείριση. Επί μια εικοσαετία, πάντως, ο Ρωχάμης δεν αποφυλακίστηκε ποτέ
με… την άδεια των αρχών. Παρέμεινε ελεύθερος επί δυόμισι περίπου χρόνια, με
δική του πρωτοβουλία και μόνο. Κατά γενική ομολογία είναι ένα από τα πλέον
συζητημένα πρόσωπα των τελευταίων ετών. Αν υπάρχουν Έλληνες που δεν γνωρίζουν
επιφανείς συμπατριώτες μας, είναι βέβαιο πως ξέρουν ποιος είναι ο Ρωχάμης.
Πάντως, ο ίδιος δηλώνει σε όλους τους τόνους, πως όταν αποφυλακιστεί θέλει να
ζήσει ήσυχα στο χωριό του, το Βασιλικό της Εύβοιας, όπου όλοι τον αγαπούν και
τον περιμένουν.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΕΜΤΖΗΣ

Πρέπει να είναι ο πιο παλιός. Μπήκε για πρώτη φορά στη φυλακή τον Φεβρουάριο
του 1973. Μια παραγγελιά του αδελφού του, Δημοσθένη, που κάποιοι δεν…
σεβάστηκαν, στάθηκε αφορμή για το μακελειό. Ο Νίκος Κοεμτζής, ένας έως τότε
φιλήσυχος άνθρωπος, έγινε σε μια στιγμή δολοφόνος. Η πίστα του κέντρου
«Νεράιδα της Αθήνας» γέμισε αίμα. Τρεις νέοι άνθρωποι, που διασκέδαζαν με τις
παρέες τους, έπεσαν νεκροί. Ανάλογη ήταν και η ποινή τού Νίκου Κοεμτζή, που
τραυμάτισε με το μαχαίρι του άλλους επτά. Τρις εις θάνατον. Ο δράστης έμεινε
στη φυλακή αδιαμαρτύρητα επί 23 χρόνια. Στις 31 Μαρτίου 1996, το Δικαστικό
Συμβούλιο της Πάτρας τον αποφυλάκισε με όρους. Στα 58 του χρόνια έπρεπε να
μάθει τη ζωή από την αρχή. Έτσι επέστρεψε στον τόπο καταγωγής του, το Αιγίνειο
Πιερίας, στο Αστυνομικό Τμήμα του οποίου έπρεπε να δίνει το «παρών». Ένας
ερωτικός δεσμός που αναπτύχθηκε με παντρεμένη συντοπίτισσά του, αλλά και η
ανάγκη να προωθήσει το βιβλίο που έβγαλε, τον έφεραν στην Αθήνα. Η αίτησή του
για την αλλαγή του τόπου κατοικίας απορρίφθηκε χωρίς ο ίδιος να το ξέρει, αφού
η απόφαση θυροκολλήθηκε στο σπίτι του, στο Αιγίνειο. Έτσι, ύστερα από τρία
χρόνια ελευθερίας, οι αρχές, ενεργώντας με ιδιαίτερη σκληρότητα, τον οδήγησαν
και πάλι στη φυλακή, όπου και παραμένει. Ο Νίκος Κοεμτζής έζησε επί δύο χρόνια
περιμένοντας μέρα με τη μέρα την εκτέλεσή του. Και όχι μόνον άντεξε, αλλά όταν
αποφυλακίστηκε κατόρθωσε να επανενταχθεί στην κοινωνία πλήρως. Στα τρία χρόνια
ελευθερίας δικαίωσε εκείνους που του έδωσαν την ευκαιρία να ζήσει. Κι όμως,
ένα εντελώς τυπικό παράπτωμα, που εν γνώσει των αρχών διέπραξε, τον «έστειλε»
και πάλι στη φυλακή.