ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σύνοδοι και «ευρωκόμματα»

Οι συναντήσεις των πρωθυπουργών (σοσιαλιστών ή χριστιανοδημοκρατών),
συνήθως πριν από τις συνόδους κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, απασχολούν
συχνά τα μέσα ενημέρωσης των ευρωπαϊκών χωρών. Ποιες είναι όμως οι επιπτώσεις
της συνόδου ηγετών στη δομή και στον ρόλο των «ευρωκομμάτων»;

Είναι γνωστό ότι το Συμβούλιο αποτελεί, στο εσωτερικό του θεσμικού κοινοτικού
τριγώνου (Συμβούλιο, Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), την κύρια συνιστώσα της
νομοθετικής και κρίσιμο παράγοντα της εκτελεστικής εξουσίας. Παρά λοιπόν την
πρόσφατη ενίσχυση του Ευρωκοινοβουλίου (κυρίως: αρμοδιότητα συναπόφασης), το
Συμβούλιο παραμένει ο κεντρικός θεσμικός τόπος λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή
Ένωση. Δεν είναι, συνεπώς, καθόλου παράξενο που τα ευρωπαϊκά κόμματα
επιδιώκουν να τον επηρεάσουν. «Τα κόμματα πηγαίνουν εκεί που βρίσκεται η
εξουσία!», έγραψε ο Simon Hix. «Και στην Ε.Ε. η εξουσία απόφασης βρίσκεται στα
χέρια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και όχι του Κοινοβουλίου».

Πράγματι, οι κομματικές σύνοδοι ηγετών αποσκοπούν ακριβώς στο να ασκήσουν
επιρροή επί των αποφάσεων που αφορούν την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Μέσω των
συνόδων αυτών, τα ευρωκόμματα συμβάλλουν πλέον στη διαμόρφωση της ατζέντας
αλλά ­ σε κάποιο βαθμό ­ και των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το
Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΕΣΚ) και το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ)
ενισχύουν έτσι την ευρωπαϊκή τους ικανότητα και αναδεικνύονται για πρώτη φορά
σε εταίρους και συνομιλητές στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Οι σύνοδοι αυτές συγκαλούνται με μεγάλη συχνότητα τα τελευταία χρόνια (κάτι
που δεν συνέβαινε στο παρελθόν). Η εν λόγω συχνότητα, ενδεικτική της απόστασης
που διήνυσαν οι ευρωπαϊκές κομματικές συνομοσπονδίες σε σχέση με τη δεκαετία
του ’70, λειτουργεί ως παράγων ανανέωσής τους και συμβάλλει στην ενίσχυση της
συνεργασίας και της κοινής δράσης ανάμεσα στα εθνικά κόμματα που τις
συναποτελούν. Μέσω των συνόδων, το τείχος της στασιμότητας σπάει και ένα νέο
«συνεργατικό ήθος» διαμορφώνεται μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών. Συγχρόνως, οι
σύνοδοι, που συνήθως ακολουθούνται από συνεντεύξεις τύπου, αυξάνουν την
αναγνωρισιμότητα των ευρωκομμάτων και ενισχύσουν την παρουσία τους στα μέσα
μαζικής ενημέρωσης.

Ωστόσο η επίδραση των συνόδων αυτών στη διαμόρφωση μιας υπερεθνικής ευρωπαϊκής
κομματικής ταυτότητας δεν είναι τόσο σημαντική όσο εκ πρώτης όψεως φαίνεται.

Οι ηγέτες των εθνικών κομμάτων που συμμετέχουν σε αυτές τις συνόδους δρουν ως
φορείς εθνικών συμφερόντων και όχι ως φορείς ή διαμορφωτές μιας ευρωπαϊκής
λογικής ή ταυτότητας. Η νομιμοποίησή τους δεν προέρχεται ούτε από τη συμμετοχή
τους (που είναι ανύπαρκτη) στην οργανωτική ζωή του ευρωκόμματος ούτε από την
ευρωπαϊκή τους δράση αλλά ­ αποκλειστικά ­ από τον ρόλο τους στην εθνική
πολιτική σκηνή. Βέβαια, η παρουσία στις συνόδους του προέδρου του ΕΣΚ ή του
ΕΛΚ και του προέδρου της αντίστοιχης Κοινοβουλευτικής Ομάδας προσδίδει ένα
ευρωπαϊκό υπερεθνικό χρώμα σε αυτές τις συναντήσεις κορυφής. Η παρουσία όμως
αυτή δεν είναι σε θέση να αντισταθμίσει το πλεονέκτημα κύρους και
νομιμοποίησης που διαθέτουν οι εθνικοί ηγέτες (που είναι συχνά και
πρωθυπουργοί των χωρών που εκπροσωπούν).

Επιπρόσθετα, οι αρχές λειτουργίας των συνόδων κορυφής (ίση εκπροσώπηση,
κανόνας της συναίνεσης) εισάγουν ­ ή επανεισάγουν ­ το κλασικό
«διακυβερνητικό» μοντέλο λήψης αποφάσεων στο εσωτερικό των ευρωκομμάτων.
Ενισχύουν τη νοοτροπία της ομοφωνίας και της μη σύγκρουσης. Όμως, όπως εύστοχα
έγραψε ο Andy Smith, τα θεσμικά συστήματα που αποφεύγουν και αποδιώχνουν την
εσωτερική σύγκρουση είναι «συστήματα ανώριμα».

Κατά παράδοξο τρόπο, η σύνοδος ηγετών τη στιγμή που συμβάλλει στην ενίσχυση
της επιρροής και της δημόσιας παρουσίας των ευρωπαϊκών κομμάτων την ίδια
στιγμή συμβάλλει στην εξασθένηση του ευρωπαϊκού χαρακτήρα τους, διότι
ενδυναμώνει το ρόλο των εθνικών κομμάτων και τη διακυβερνητική λογική
λειτουργίας. Οι εθνικοί ηγέτες, πλαισιώνοντας άνωθεν και ­ σχεδόν ­ έξωθεν το
οικοδόμημα «ευρωπαϊκό κόμμα», το υποβαθμίζουν ως δομή παραγωγής ευρωπαϊκής
ταυτότητας αλλά και ως δομή συλλογικής δράσης.

Οι σύνοδοι κορυφής, με τη σπουδαιότητα που έχουν σταδιακά προσλάβει, μας
θυμίζουν ότι υπάρχουν ευρωπαϊκά κόμματα (κάτι που συχνά ξεχνάμε) και ότι αυτά
τα κόμματα συγκροτούνται ως «συστήματα ανώριμα» (γεγονός που εξηγεί το γιατί
τα ξεχνάμε).

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.