Μηδένα προ του τέλους…

Πάνω από 220 συγγραφείς, διανοούμενοι και ερευνητές από τα τέσσερα σημεία του
πλανήτη, απάντησαν στην έρευνα της εφημερίδας «Λιμπερασιόν» για το τι
σκέφτονται για τη νέα χρονιά, αιώνα, χιλιετία.

Δημοσιευμένες οι απαντήσεις τους σ’ ένα ειδικό τεύχος που κυκλοφόρησε με το
πρωτοχρονιάτικο φύλλο (και πουλιόταν χωριστά μέχρι και τις 4 του Γενάρη στα
περίπτερα) «αποτελούν», κατά τον υπεύθυνο της έκδοσης Antoine de Gaudemar, ένα
καλειδοσκόπιο το οποίο με τις εναλλασσόμενες εικόνες του δείχνει τις
διαφορετικές γωνίες απ’ όπου ο καθένας πλησιάζει τον κόσμο και πώς ο κόσμος
αυτός εισχωρεί στον καθένα χωριστά.

Καμία υπερβολική αισιοδοξία, μάλλον το αίσθημα ενός κόσμου που αλλάζει ίσως
πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορεί κανείς να τον παρακολουθήσει κι έτσι υπάρχει μια
ανήσυχη έξαψη μπροστά σε αβύσσους που ανοίγουν η επιστήμη κι η τεχνολογία κι η
ανάγκη να διπλασιαστεί η προσπάθεια για να οριστούν τα όρια τού μέχρι πού,
αυτές οι δύο, μπορούν να φτάσουν.

Ανάμεσα σε αυτούς που απαντούν συναντάμε τα ονόματα της Beatrix Beck
(γεννημένης το 1914), του φωτογράφου Henri Cartier – Bresson (γ. 1908),
του Μισέλ Μπυτόρ, του Λε Κλεζιό, Οκρί, Κρίστεβα, Μισέλ Τουρνιέ, του Ζάο Βου –
Κι, του Χουάν – Τουάν, του Αμίν Ζαουί, Κλωντ Σιμόν, Ζωρζ Στάινερ, Ναγκίμπ
Μαμχούζ, Andre Scniffrin, Hubert Sheiby Jr κ.ο.κ.

Ας ακούσουμε μερικών τις σκέψεις, αρχίζοντας από τον Χάρολντ Πίντερ, που είναι
και από τις πιο σύντομες: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν πλέον, κατά τρόπο
φοβερά απτό, η δύναμη η πιο επικίνδυνη στον κόσμο. Περιφρονούν την κριτική και
τη διαφωνία. Είναι υπεύθυνες για τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων,
υπεύθυνες για τη φτώχεια δισεκατομμυρίων ανθρώπων, και σε τίποτα δεν φταίνε.
Βαράνε ό,τι κινείται. Το μόνο που επιζητούν είναι το δικό τους το συμφέρον. Η
εξωτερική πολιτική τους είναι μια συστηματική άσκηση εξουσίας, ψυχρή και
απροκάλυπτη, σε παγκόσμια κλίμακα. Η νέα χιλιετία εγκυμονεί ένα τέρας».

Ενώ η Κινέζα Φανγκ Φανγκ (γ. 1955) που κατά τη διάρκεια της «Πολιτιστικής
Επανάστασης» δούλευε σε λατομείο, ανησυχεί για το ιερό ποτάμι της Κίνας, το
Γιαγκ Τσε, τη «βασιλική φλέβα» της χώρας που μεταμορφώθηκε, όπως λέει, σε
κυλιόμενο σκουπιδοντενεκέ και εκδικήθηκε τους ανθρώπους τα δύο τελευταία
χρόνια με τις φονικές πλημμύρες του.

Θωρώντας το όμορφο ποτάμι μου, τον γαλάζιο ποταμό μου, χτυπημένο από την
αρρώστια, στ’ αυτιά μου έρχεται ο θόρυβος του νερού που κυλά σαν επιθανάτιος
ρόγχος. Η κατάσταση της υγείας του ποταμού επηρεάζει όλο τον πληθυσμό της
Κίνας. Μας ανησυχεί και μας κάνει να σκεφτόμαστε.

Στην αυγή του 21ου αιώνα, μπροστά σε μια καινούργια μεγάλη εποχή που
ξανοίγεται μπροστά μας, η πρώτη μου προσευχή θα είναι για τον Γιαγκ Τσε: να
αναστηθεί από τις στάχτες του, να ξαναλάμψει σε αλκή και ομορφιά, τα νερά του
να ξαναβρούν την παρθενιά τους και η ατέλειωτη χάρη του να προσφέρει ξανά στον
κόσμο ένα τοπίο αιώνιας διαφάνειας».

Κι ο Βραζιλιάνος Μπερνάρντο Carvaiho (γ. 1960): «Τι σκέφτομαι: Σκέφτομαι τη
γιαγιά μου που θα είναι 107 ετών το 2000. Κρυφά προσεύχομαι να το καβαντζάρει.
Είναι μια ευχή εγωιστική και μάταιη, βλακώδης επιπλέον όπως τα ρεκόρ στα
αγωνίσματα. Αν φτάσει το 2000 θα έχει διασχίσει τρεις αιώνες και δύο
χιλιετίες, κάτι που θα της προσδίδει μια θεϊκή θωριά. Αλλά η γιαγιά μου ούτε
μιλάει, ούτε κινείται, ούτε βγαίνει από το κρεβάτι της εδώ και δέκα χρόνια.
Ικανοποιείται με το να παρατηρεί αυτό που την περιτριγυρίζει. Και κάπου κάπου
προσπαθεί κάτι να πει. Κανείς μας δεν ξέρει ποια είναι η κατάσταση του μυαλού
της. Αν έχει συνείδηση ότι θα έχει διασχίσει τρεις αιώνες και δύο χιλιετίες,
όταν πάμε να της αναγγείλουμε το καλό το νέο. Ούτε ακόμα αν γνωρίζει τι είναι
αιώνας ή χιλιετία. Κανείς δεν ξέρει ούτε θα μάθει ποτέ αυτό που σκέφτεται σ’
αυτή τη στροφή της χιλιετίας». Ενώ ο γνωστός Γάλλος ιστορικός και
κοινωνιολόγος Jean Lacouture (γ. 1921) απαντά: «Αρνούμαι κάθε συμμετοχή σε
φάρσες του τύπου “τέλος της χιλιετίας” ένα χρόνο πριν από τη λήξη της. Ο
αιώνας μας είχε αρκετές δυστυχίες ώστε να του προστεθεί κι αυτή της στέρησης
της τελευταίας χρονιάς του. Θα τα πούμε αυτά όταν φτάσουμε στη στιγμή που θα
ολοκληρωθεί, δηλαδή τέλος του 2000 που μοιάζει με το δωδέκατο όστρακο –
στρείδι μιας ντουζίνας οστράκων – στρειδιών στο πιάτο. Γιατί να το
στερηθούμε;».

Η παρομοίωση δεν είναι κατανοητή παρά από τους Γάλλους. Τα όστρακα – στρείδια
σερβίρονται κατά εξάδες (το λιγότερο) ή δωδεκάδες. Αυτό βέβαια ίσχυε πριν από
την καταβύθιση του πετρελαιοφόρου «Έρικα», ανοικτά της Βρετάνης, λίγες ημέρες
πριν από τις γιορτές. Η καταιγίδα που ακολούθησε έριξε τη μαύρη κηλίδα στις
ακτές, όπου και τα εκτροφεία των οστράκων. Γι’ αυτό λέγανε κι οι σοφοί μας
πρόγονοι, μηδένα προ του τέλους…