Πρωταθλητές οι Έλληνες στα βάρη από τόκους

«Το 1984 αποφάσισε να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Ο Απόστολος
Καρδατσάκης απευθύνθηκε σε μεγάλη επενδυτική τράπεζα για να πάρει το δάνειο
που του ήταν απαραίτητο για την ανέγερση ενός ξενοδοχείου 72 κλινών στην Κω.
Δεν μπορούσε να φανταστεί όμως ότι ύστερα από δώδεκα χρόνια το ξενοδοχείο του
θα «έβγαινε στο σφυρί» και ο ίδιος θα καταστρεφόταν οικονομικά, λόγω ακριβώς
των δυσβάσταχτων όρων του δανείου. Τη χαρακτηριστική αυτή περίπτωση περιγράφει
ο κ. Ευάγγελος Κρητικός, πρόεδρος της Αττικής Ένωσης Προστασίας Δανειοληπτών –
Καταναλωτών, κι όπως λέει δεν είναι δυστυχώς η μοναδική.

«Η δανειοδότηση, εν γένει καταναλωτών, εμπόρων και βιομηχάνων, συνεχίζει να
γίνεται με υψηλό κόστος» τονίζει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών
Βιομηχανιών κ. Ιάσων Στράτος. Για την ακρίβεια, με το υψηλότερο σε όλη την
Ευρώπη, κι αυτό το υπέρογκο κόστος είναι που οδηγεί σε μαρασμό νοικοκυριά κι
επιχειρήσεις. Το κακό ξεκινάει από το γεγονός ότι επιβαρυνόμαστε με τα
υψηλότερα τραπεζικά επιτόκια στην Ευρωπαϊκή Ένωση κι απ’ ό,τι φαίνεται θα
συνεχίσουμε να δανειζόμαστε πανάκριβα για πολύν καιρό ακόμα.

Κι αν ο πρόεδρος του ΣΕΒ προτιμά να χρησιμοποιεί την κομψή γλώσσα της
διπλωματίας, οι αριθμοί είναι αδιάψευστοι μάρτυρες της θλιβερής κατάστασης που
επικρατεί στην Ελλάδα. Αυτό το υψηλό κόστος έχει οδηγήσει πολλούς δανειολήπτες
στο παρελθόν, αλλά και σήμερα, να μιλούν για «ληστεία» με τα επιτόκια, αλλά
ταυτόχρονα φρενάρει ουσιαστικά την οικονομική ανάπτυξη, αφού δυσκολεύει τη
δανειοδότηση των επιχειρήσεων. Τα υψηλά επιτόκια στρέφονται επίσης και κατά
του ελληνικού Χρηματιστηρίου, αφού υψηλά επιτόκια και καλό Χρηματιστήριο δεν
μπορεί να συμβαδίσουν. Όμως, σε κάθε περίπτωση, τα μεγαλύτερα δράματα είναι
αυτά που έχουν να κάνουν με την καθημερινή ζωή του Έλληνα.

Όπως συμβαίνει με την περίπτωση του κ. Απόστολου Καρδατσάκη, ο οποίος ­
όπως λέει ο κ. Κρητικός ­ δανείστηκε το 1984 16,2 εκατ. δραχμές για να κτίσει
ξενοδοχείο στην Κω, πλήρωσε μέχρι το 1991 57 εκατ. δραχμές, χωρίς παρ’ όλ’
αυτά να καταφέρει να ξεπληρώσει το δάνειο, λόγω των συνεχών ανατοκισμών, και
χωρίς τελικώς να καταφέρει να σώσει το ξενοδοχείο του, το οποίο «βγήκε στο
σφυρί» το 1996 έναντι του ποσού των 180 εκατ. δραχμών. Το «κερασάκι» στην
τούρτα ήταν το να πάρει στις αρχές του 1997 ένα εξώδικο, με το οποίο η τράπεζα
τον ειδοποιούσε ότι χρωστούσε άλλα 80 εκατ. δραχμές, τα οποία στις αρχές του
1999 είχαν φτάσει τα 180 εκατ. δραχμές. Το αποτέλεσμα ήταν ο κ. Καρδατσάκης να
καταστραφεί οικονομικά. Ανάλογες περιπτώσεις υπάρχουν πάμπολλες κι όχι μόνο
από τον χώρο του δανεισμού των επιχειρήσεων.

Στην Ελλάδα, σήμερα, όποιος θέλει να δανειστεί για να αγοράσει σπίτι, να πάρει
ένα καταναλωτικό ή ένα προσωπικό δάνειο για να καλύψει μια έκτακτη ανάγκη του
ή, τέλος, να πάρει ένα δάνειο για να ενισχύσει την επιχείρησή του πρέπει να το
σκεφτεί καλά. Θα το πληρώσει πανάκριβα, αφού τα επιτόκια με τα οποία θα
δανειστεί θα είναι τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Είναι πολύ υψηλότερα ακόμα κι από
χώρες με τις οποίες τα βασικά οικονομικά μεγέθη μοιάζουν. Για παράδειγμα, ο
Έλληνας για ένα στεγαστικό δάνειο πληρώνει επιτόκιο 12%, κυμαινόμενο, και 7,5%
με 8%, σταθερό. Την ίδια ώρα ο Ισπανός θα πληρώσει το στεγαστικό του δάνειο με
τρεις μονάδες χαμηλότερο επιτόκιο. Αν ο Έλληνας θέλει να πάρει καταναλωτικό
δάνειο για να αγοράσει, για παράδειγμα, ηλεκτρικές συσκευές, θα το πληρώσει με
επιτόκιο 17,50%. Ο Γερμανός θα το πάρει φτηνότερα εφτάμισι μονάδες. Οι ίδιες
τεράστιες διαφορές ισχύουν και για εκείνους που πληρώνουν στην Ελλάδα με
«πλαστικό χρήμα» όπου το επιτόκιο φτάνει στο 21%, ενώ ίδια είναι η μοίρα για
τον Έλληνα έμπορο, βιομήχανο ή βιοτέχνη που πληρώνει για κεφάλαια κίνησης της
επιχείρησής του επιτόκιο 15%. Κι όμως ο Πορτογάλος συνάδελφός του θα δανειστεί
με δέκα ολόκληρες μονάδες μικρότερο επιτόκιο, όπως και ο Ιταλός ή ακόμα κι ο
Αμερικανός. Ύστερα από όλα αυτά όμως πώς θα κληθεί να αντεπεξέλθει στον ολοένα
κι εντεινόμενο ανταγωνισμό; «Θέλουμε να πιστεύουμε ότι το φαινόμενο αυτό θα
βελτιωθεί προοδευτικά» θα πει ο κ. Στράτος, ο οποίος τονίζει ότι «σε ό,τι
αφορά τα κεφάλαια κίνησης εμπόρων και βιομηχάνων, είναι υψηλά, αλλά
ελέγχονται» όμως «το μεγαλύτερο πρόβλημα δημιουργείται από την προεξόφληση των
επιταγών, με κόστος που ανέρχεται πάνω από το 22%».

Μύθος ότι φταίει ο πληθωρισμός

Τα ίδια όμως ισχύουν και με τα πραγματικά επιτόκια. Οι Έλληνες «απολαμβάνουν»
τα υψηλότερα στην Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός ­ που μέχρι πριν
από λίγον καιρό προβαλλόταν ως η αιτία του κακού ­ μειώνεται με γρήγορους
ρυθμούς τα τελευταία χρόνια. Με δεδομένο ότι ο συγκεκριμένος ­ εναρμονισμένος
­ δείκτης βρίσκεται στο 2,2%, στην Ελλάδα ο αγοραστής κατοικίας επιβαρύνεται
με πραγματικό επιτόκιο 5,3% με 5,5%, όταν στην Ισπανία, όπου ο πληθωρισμός
είναι 2,40%, το αντίστοιχο πραγματικό επιτόκιο ήταν τον Οκτώβριο 2,31%. Δηλαδή
σε μια χώρα με πληθωρισμό υψηλότερο της Ελλάδας, το πραγματικό επιτόκιο ήταν
τρεις μονάδες χαμηλότερο. Άρα δεν είναι ο πληθωρισμός το πρόβλημα. Το ίδιο
ισχύει και με τα πραγματικά επιτόκια στα υπόλοιπα δάνεια, όπου οι διαφορές
είναι επίσης τεράστιες.

Οι Έλληνες βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη

Όλα αυτά σκιαγραφούν, ανάγλυφα, το πόσο βαθιά βάζουν το χέρι στην τσέπη οι
Έλληνες καταναλωτές, οι ελληνικές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, όταν
προσφεύγουν στα γκισέ των τραπεζών για να χρηματοδοτήσουν βασικές τους
ανάγκες. Η κατανάλωση με δανεικά είναι στην Ελλάδα η ακριβότερη στην Ευρώπη, η
ανάπτυξη μιας επιχείρησης δεν βοηθείται σε καμία περίπτωση από το κόστος
δανεισμού, ενώ η ελληνική οικογένεια που θέλει να κάνει πραγματικότητα το
όνειρό της και να αποκτήσει δικό της «κεραμίδι» το πληρώνει πανάκριβα.

Στην πραγματικότητα όμως το κόστος δανεισμού είναι ακόμα μεγαλύτερο, αν
συνυπολογιστούν τα διάφορα τρικ ­ άγνωστα στους περισσότερους καταναλωτές ­
που χρησιμοποιούν οι τράπεζες στον υπολογισμό της τοκοφορίας. Ενδεικτικά
αναφέρονται τα διαφορετικά ημερολογιακά έτη που χρησιμοποιούν τα περισσότερα
πιστωτικά ιδρύματα, υπολογίζοντας τους τόκους καταθέσεων και τους τόκους
χορηγήσεων (365 ημέρες για την πρώτη περίπτωση και 360 ημέρες για τη δεύτερη),
τον υπολογισμό που γίνεται κατά τη μεταβολή του επιτοκίου, από σταθερό σε
κυμαινόμενο ή κι από κυμαινόμενο σε κυμαινόμενο, όταν μειώνεται, τους
περίφημους ανατοκισμούς και του τρόπου υπολογισμού τους στην υπερημερία και,
τέλος, τα περίφημα «ψιλά γράμματα», που περιλαμβάνονται στα συμβόλαια για τη
λήψη ενός καταναλωτικού, ενός προσωπικού ή ενός στεγαστικού δανείου. Η
κατάσταση αυτή παίρνει μια εντελώς διαφορετική διάσταση, αν γίνει μια σύγκριση
της συμπεριφοράς των τραπεζών στους καταθέτες και στους δανειολήπτες. Έτσι, αν
κάποιος προσφύγει σε μια τράπεζα για στεγαστικό δανεισμό, ενώ ταυτόχρονα είναι
και καταθέτης, θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα πραγματικό οξύμωρο σχήμα. Για τα
λεφτά που καταθέτει παίρνει επιτόκιο 7,5% κατά μέσο όρο (επιτόκιο
ταμιευτηρίου), ενώ για τα λεφτά που δανείζεται του ζητείται επιτόκιο 12% κατά
μέσο όρο (κυμαινόμενο, για στεγαστικό δάνειο).

Η «ψαλίδα» που σχεδόν ποτέ δεν κλείνει

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στην Ελλάδα η «ψαλίδα» μεταξύ των
επιτοκίων καταθέσεων και των επιτοκίων χορηγήσεων (spread) ήταν και παραμένει
μεγάλη, παρά τη μικρή μείωση που παρατηρείται το τελευταίο διάστημα. Σύμφωνα
με στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η διαφορά αυτή ­ λαμβάνοντας
υπόψη το μέσο επιτόκιο καταθέσεων και το μέσο επιτόκιο χορηγήσεων ­ στη χώρα
μας ήταν στο 6,30% (στοιχεία Ιουνίου), όταν στην Πορτογαλία τον περασμένο Μάιο
δεν έφτανε καν στο 3% (με το μέσο επιτόκιο καταθέσεων να βρίσκεται στο 2,28%
και το μέσο επιτόκιο χορηγήσεων στο 5,26%).

Η αντίστοιχη διαφορά στη Μεγάλη Βρετανία ήταν 3,35%, τον Ιανουάριο, στη Γαλλία
3,55% τον Ιούλιο, και στη Γερμανία 6,50% επίσης τον Ιούλιο. Στην τελευταία
όμως το μέσο επιτόκιο χορηγήσεων ήταν 8,75%, ενώ στη χώρα μας έφτανε στο
14,80%, μόλις ένα μήνα πριν.

Εις βάρος των Ελλήνων δανειοληπτών

Κι από το «μέτωπο» των πραγματικών επιτοκίων ­ δηλαδή των επιτοκίων που
προκύπτουν από την αφαίρεση του πληθωρισμού ­ όμως τα μηνύματα που λαμβάνονται
είναι αποκαλυπτικά. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία των ελληνικών εμπορικών
τραπεζών και των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών, η σύγκριση μεταξύ της
ελληνικής και της ευρωπαϊκής πραγματικότητας είναι ξεκάθαρα εις βάρος των
Ελλήνων δανειοληπτών. Ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση των σταθερών επιτοκίων
στη στεγαστική πίστη. Με στοιχεία Οκτωβρίου αποδεικνύεται ότι η Ελλάδα έχει το
«προνόμιο» να διατηρεί μακράν το υψηλότερο πραγματικό επιτόκιο σε ολόκληρη την
Ευρώπη. Για την ακρίβεια, υπολογίζεται σε 6,30%, όταν το αμέσως επόμενο, της
Γαλλίας, είναι 1,61%. Σε χώρες με παραπλήσια της Ελλάδας θεμελιώδη οικονομικά
μεγέθη, όπως για παράδειγμα στην Πορτογαλία, το πραγματικό επιτόκιο μόλις που
φτάνει στο 0,51%.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Ελλάδα δεν αντέχει σε καμία απολύτως σύγκριση,
σε κανένα απολύτως «μέτωπο», με καμία απολύτως χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Έλληνας δανειολήπτης πληρώνει με δυσβάσταχτα επιτόκια την απόκτηση αγαθών,
ακόμη και πρώτης – άμεσης ανάγκης, την ίδια ώρα που το κόστος χρήματος, για
την απόκτηση σπιτιού, μέσω τραπεζικού δανεισμού είναι υψηλό, και η
χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, από την ίδια πηγή δανεισμού, σχεδόν
απαγορευτική.

Το πραγματικό επιτόκιο για προσωπικά – καταναλωτικά δάνεια είναι το
υψηλότερο της Ευρώπης

Στην πιο δυσάρεστη θέση, μεταξύ των Ευρωπαίων καταναλωτών, βρίσκεται ο Έλληνας
όταν αποφασίσει να πάρει ένα προσωπικό δάνειο. Αν και τα ονομαστικά επιτόκια
με τα οποία δανείζεται για να καλύψει καταναλωτικές του ανάγκες, παρουσίασαν
τα τελευταία χρόνια αργή άλλα σταθερή μείωση, το πραγματικό γι’ αυτόν κόστος,
δηλαδή το πραγματικό επιτόκιο (το ονομαστικό επιτόκιο μείον τον πληθωρισμό)
παραμένει σε πολύ ψηλά επίπεδα. Για την ακρίβεια, στα υψηλότερα της Ευρώπης ­
19,20%, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας,
που αφορούν στο επιτόκιο καταναλωτικής πίστης.

Μπορεί ο πληθωρισμός (εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή) να σημείωσε
ταχεία αποκλιμάκωση, από 7,9%, το 1996, στο 1,9% τον Οκτώβριο του 1999, όμως
στο ίδιο διάστημα δεν σημειώθηκε η ίδια εντυπωσιακή μείωση του κόστους
δανεισμού για προσωπικά δάνεια. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το μέσο ονομαστικό
επιτόκιο χορηγήσεων από τις εμπορικές τράπεζες ήταν το 1996 στο 24%, ενώ το
1999 διατηρείται ακόμα πάνω από τα επίπεδα του 20%. Για την ακρίβεια είναι
21,10%.

Ας σημειωθεί ότι σε χώρες με δείκτη τιμών καταναλωτή ανάλογο με αυτόν της
Ελλάδας, όπως για παράδειγμα η Φινλανδία (όπου ο αντίστοιχος δείκτης ήταν τον
Οκτώβριο στο 1,60%), οι εμπορικές τράπεζες δανείζουν τους καταναλωτές τους με
ονομαστικό επιτόκιο 5,83%. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η πηγή του κακού δεν
είναι τελικά ο πληθωρισμός.

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που αφορούν στο άνοιγμα
της ψαλίδας μεταξύ του επιτοκίου που δανείζονται οι τράπεζες (επιτόκιο
ταμιευτηρίου) και του επιτοκίου που δανείζουν στον Έλληνα καταναλωτή.
Ειδικότερα, η διαφορά επιτοκίου χορηγήσεων προσωπικών δανείων και επιτοκίων
ταμιευτηρίου ανέρχεται στο 13,20%. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι το άνοιγμα
της ψαλίδας αυτής δεν κλείνει με την πάροδο του χρόνου, αλλά, αντιθέτως,
δείχνει ισχυρά σημεία αντίστασης. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 1996 η διαφορά
έφθανε στο 12,07% και σήμερα, όπως προαναφέρθηκε, έχει «σκαρφαλώσει» στο
13,20%.

Την ίδια ώρα στην Αυστρία, η ψαλίδα μεταξύ ονομαστικών επιτοκίων και επιτοκίων
ταμιευτηρίου παρουσιάζει από το 1996 μία σταθερή πτωτική πορεία, με τη
διαφορά, το 1996, να βρίσκεται στο επίπεδο του 5,26%, το 1997 να πέφτει στο
5,11%, το 1998 να συνεχίζει την πτωτική πορεία του κλείνοντας στο 4,97% και
τον περασμένο Οκτώβριο να βρίσκεται στο 4,23%.

Τέλος, η ίδια εικόνα παρατηρείται και στα πραγματικά επιτόκια. Με εξαίρεση τη
Μεγάλη Βρετανία, η οποία είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με διψήφιο
ποσοστό, εκτός της Ελλάδας, όλες οι άλλες χώρες έχουν μονοψήφια και πολύ
χαμηλά επιτόκια προσωπικού δανεισμού.

«Ναι» από τον Άρειο Πάγο στην κατάσχεση τραπεζικών καταθέσεων για χρέη

Μια Τράπεζα μπορεί να προχωρεί σε κατάσχεση τραπεζικών καταθέσεων πελατών της,
από τη στιγμή που οι καταθέσεις αυτές είχαν μπει ενέχυρο για την χορήγηση
δανείου από την Τράπεζα. Αυτό κρίνει ο Άρειος Πάγος, τονίζοντας ότι είναι
νόμιμος ο συμψηφισμός των τραπεζικών απαιτήσεων με την κατάσχεση ποσών που
υπάρχουν στον τραπεζικό λογαριασμό του πελάτη και από αυτή την ενέργεια του
πιστωτικού ιδρύματος δεν παραβιάζεται η νομοθεσία περί τραπεζικού απορρήτου
και ακατάσχετου των τραπεζικών καταθέσεων (νομοθετικό διάταγμα 1059/71).

Το πολιτικό τμήμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου αναίρεσε αντίθετη απόφαση του
Εφετείου Αθήνας, το οποίο είχε αποφανθεί αρνητικά για το δικαίωμα της
Τράπεζας. Κατά τον Άρειο Πάγο, ωστόσο, λόγω της σύμβασης ενεχυριάσεως επί του
λογαριασμού που είχαν υπογράψει τα δύο μέρη (Τράπεζα και δανειολήπτης), η
Τράπεζα είχε δικαίωμα να προχωρήσει σε συμψηφισμό των απαιτήσεών της, χωρίς να
επηρεάζεται το τραπεζικό απόρρητο.