Το μέλλον στο πιάτο

Σήμερα είναι η έβδομη ημέρα της καινούργιας χιλιετίας, του καινούργιου
αιώνα, της καινούργιας χρονιάς και, πλην ολίγων εξαιρέσεων, τα πάντα
λειτουργούν. Δεν έγινε καμιά μεγάλη καταστροφή, όλα πήγαν καλά και κάθε
κατεργάρης βρίσκεται ήδη στον πάγκο του. Εδώ που τα λέμε, τα πάντα είναι
σχετικά. Για κάποιους πολιτισμούς, τους οποίους ο Δυτικός έχει παραγκωνίσει,
βρισκόμαστε ήδη σε πολύ μεγαλύτερες χρονολογίες από το 2000.

Όπως και να έχει το πράγμα, όμως, ο 20ός αιώνας ήταν ο αιώνας των μεγάλων
αλλαγών. Οι αλλαγές που συνέβησαν στον πλανήτη ήταν πρωτοφανείς και τα
αποτελέσματα όλων αυτών σίγουρα δεν ξέρουμε πού θα οδηγήσουν. Μέσα στον 20ό
αιώνα η έννοια της διατροφής άλλαξε ριζικά. Διατροφικές συνήθειες αιώνων
εξαφανίστηκαν, όπως και οι μέθοδοι παραδοσιακής καλλιέργειας. Η μαζικότητα της
τεχνολογίας ήταν ο μοχλός που ανέτρεψε τα πάντα.

Το πρώτο πάντρεμα τεχνολογίας και τροφής ήταν η κονσέρβα: έτοιμο φαγητό, που
μπορούσε να διατηρηθεί για πολύ καιρό και να ταξιδέψει εύκολα και μακριά. Αν
και υπήρχαν ήδη από το 19ο αιώνα, ο 20ός ήταν σίγουρα ο αιώνας της κονσέρβας
και κρατά γερά μέχρι και σήμερα. Κατόπιν, το δεύτερο μεγάλο βήμα ήταν τα
συντηρητικά τροφίμων. Το πρώτο εμπορικό προϊόν σε βάζο μακράς διαρκείας ήταν
το κέτσαπ του Heinz, τον οποίον πολλοί μιμήθηκαν και μέσα από τον ανταγωνισμό
τους άρχισαν να χρησιμοποιούν διάφορα χημικά πρόσθετα για να αυξήσουν τη
διάρκεια ζωής των προϊόντων τους στο ράφι του μπακάλη. Το αποτέλεσμα ήταν ότι
τότε δημιουργήθηκαν μερικά από τα πρώτα στάνταρτ για το τι μπορεί και τι δεν
μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συντηρητικό τροφίμων, ανοίγοντας έτσι έναν
καινούργιο κλάδο της τεχνολογίας τροφίμων.

Ο Λίντε είχε εφεύρει την κατάψυξη στα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Παρ’ όλα
αυτά, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο μόνο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο άρχισαν
τα ψυγεία να μπαίνουν σε κάθε νοικοκυριό. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ’30,
κάποιος Αμερικανός έμπορος ονόματι Birdseye, ψαρεύοντας στα παγωμένα νερά του
Κόλπου του Hudson στον Καναδά, διαπίστωσε ότι οι ιθαγενείς της περιοχής κάθε
ημέρα μετά το ψάρεμα αποθήκευαν την ψαριά τους στον πάγο. Γυρίζοντας από την
εκδρομή του, άνοιξε το μεγάλο κεφάλαιο της ιστορίας της διατροφής, το οποίο
λέγεται κατεψυγμένα τρόφιμα.

Η διαστημική τεχνολογία έδωσε πολλές ιδέες στις βιομηχανίες τροφίμων, με
αποτέλεσμα να εμφανιστούν προϊόντα όπως τυρί σε σπρέι, τυρί από μη
γαλακτοκομική πρώτη ύλη, προϊόντα αφυδατωμένα από απότομη ψύξη (freeze-dried).
Μαζί με αυτά και εφαρμογές όπως οι φούρνοι μικροκυμάτων.

Όλες αυτές οι εφευρέσεις, αλλά κυρίως η κατάψυξη, είχαν αποτέλεσμα την
ανατροπή της έννοιας της διατροφής. Στο μεταξύ, ο πληθυσμός της Γης έχει
σχεδόν τριπλασιαστεί από τις αρχές του αιώνα, με αποτέλεσμα η αγροτική
παραγωγή να αλλάξει ριζικά, ώστε να μπορέσει να αντεπεξέλθει στη ζήτηση. Η
έννοια της μαζικής καλλιέργειας ήρθε μαζί με πρωτόγνωρες αρρώστιες, ζιζάνια,
έντομα, αλλά και την καταπόνηση της ίδιας της γης, που για την
αντιμετώπιση όλων αυτών αναπτύχθηκαν τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα, τα οποία
όπως είναι γνωστό μολύνουν ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.

Την τελευταία δεκαετία είδαμε και την εισχώρηση της βιοτεχνολογίας στη
διατροφή, κάτι που θα δούμε να αλλάζει τον τρόπο που ζούμε. Μεγάλες εταιρείες
με το πρόσχημα της πρακτικότητας επεμβαίνουν, μεταλλάσσοντας γενετικά διάφορα
φυτά, βασικά και μη για την ανθρώπινη διατροφή, για να είναι πιο ανθεκτικά
στις ασθένειες, να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από την παραγωγή έως τον
καταναλωτή και, τέλος, να δείχνουν όμορφα και ελκυστικά. Όλα αυτά δεν
προοιωνίζονται τίποτε το καλό.

Ίσως γι’ αυτόν τον λόγο υπήρξε τέτοια δυνατή και μαζική αντίδραση σε αυτήν τη
συνέλευση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου πριν από έναν μήνα. Πριν από τα
επεισόδια του Seattle, ήταν πολλοί αυτοί που προέβλεπαν ότι οι μεγάλες
πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Monsanto, με απολύτως διαβολικές μεθοδεύσεις, θα
ήλεγχαν την παγκόσμια παραγωγή αγροτικών προϊόντων. Θέλω να πιστεύω όμως ότι
τα γεγονότα του Seattle ήταν η «Γαλλική Επανάσταση» κατά της ολιγαρχίας του
Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου, το πρώτο μαζικό ξύπνημα κατά της
παγκοσμιοποίησης.

Στο μέλλον ναι μεν θα υπάρχουν τα τρόφιμα υψηλής και γενετικής τεχνολογίας,
αλλά πιστεύω ότι ο άνθρωπος θα χρησιμοποιήσει την τεχνολογία με σύνεση, για
την εξίσου προσεγμένη αναβίωση της βιολογικής καλλιέργειας. Το εμπόριο της
τροφής, βέβαια, ποτέ δεν θα σταματήσει. Αυτήν τη στιγμή, για παράδειγμα, δύο
από τα τελευταία τεχνολογικά προϊόντα γύρω από το φαγητό είναι η «κόλλα»
κρέατος, μια ουσία φτιαγμένη από αποξηραμένο βοδινό αίμα, το οποίο δίνει στον
«μάγειρα» την ικανότητα να κολλήσει κατώτερα κομμάτια, ώστε να μοιάζουν με
φιλέτο. Άλλο παλαβό βήμα είναι η ανάπτυξη των τροφοεμπλάστρων, ένα αυτοκόλλητο
δηλαδή με θρεπτικές ουσίες, το οποίο το κολλάμε στο δέρμα και από εκεί ο
οργανισμός «ταΐζεται». Είναι ό,τι πρέπει για τους πολύ βιαστικούς!

Όταν σκέφτεται κανείς όλα αυτά, το μέλλον φαίνεται να διαγράφεται μάλλον
σκοτεινό. Πιστεύω, όμως, ότι δεν μπορεί να υπάρξει κακό χωρίς να
αντισταθμίζεται από κάτι καλό. Ο κόσμος ξεπέρασε ανώδυνα το πρόβλημα «Υ2Κ»
και, ενώ κάποιοι περίμεναν ακόμα και το τέλος του κόσμου, όλα πήγαν καλά, κάτι
που πάει να πει ότι αρχίζουμε τον αιώνα μας θετικά. Θέλω να είμαι οπτιμίστρια
και να πιστεύω ότι σύντομα η τεχνολογία θα γίνει ο μοχλός της αναβίωσης της
παράδοσης, κάνοντας εύκολη και οικονομική την εφαρμογή, για παράδειγμα, της
βιολογικής καλλιέργειας, που θα είναι όμως έτσι προγραμματισμένη, ώστε να μην
υπάρχουν απώλειες ούτε καταπόνηση της γης. Ένα σύστημα καλλιέργειας που θα
έχει τοπικό χαρακτήρα. Ελπίζω να μην ονειρεύομαι.

Δεν ξέρω τι απόψεις έχετε εσείς για το μέλλον, αν ασπάζεστε τις δικές μου ή
όχι, αλλά νομίζω ότι μια μικρή δοκιμή θα μας πείσει όλους.

Χόρτα στον φούρνο με γάλα και τυρί

(μια παραδοσιακή ηπειρώτικη συνταγή)

Για 4 άτομα

4 κτσ πρόβειο βούτυρο

2 κρεμμύδια, ψιλοκομμένα

1 ματσάκι μαϊντανό, ψιλοκομμένο

1 κιλό χόρτα (λάπαθα, σπανάκι, γούλα)

Αλάτι και πιπέρι

1 κτσ αλεύρι

1/4 της κούπας νερό

2 κούπες γάλα

1 1/2 κούπα φέτα τριμμένη

1. Ζεσταίνουμε μία κουταλιά βούτυρο σε ένα μεγάλο τηγάνι και σοτάρουμε τα
κρεμμύδια και τον μαϊντανό. Προσθέτουμε τα χόρτα καθαρισμένα και χοντροκομμένα
και κατόπιν τα αλατοπιπερώνουμε.

2. Ανακατεύουμε το αλεύρι και το νερό και το ρίχνουμε στην κατσαρόλα.
Προσθέτουμε κατόπιν και το γάλα. Χαμηλώνουμε τη φωτιά και σιγοβράζουμε το
φαγητό μέχρι να πήξει. Ρίχνουμε το τυρί από πάνω και συνεχίζουμε το μαγείρεμα
για λίγα λεπτά ακόμα, μέχρι να αρχίσει να λιώνει η φέτα. Λιώνουμε το υπόλοιπο
βούτυρο και το ρίχνουμε μέσα. Σερβίρεται ζεστό.

Σαν δεύτερη συνταγή μπορείτε να απολαύσετε ένα επίτευγμα της τεχνολογίας
τροφίμων:

Χορτόσουπα κατευθείαν από τα εργαστήρια τροφίμων, αφυδατωμένη.

Το μόνο που θα έχετε να κάνετε είναι να ρίξετε 1 κύβο «σούπας» ανά 250 γραμμ. νερό.