ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημοκρατικές πόλεις

Ο πρόωρος (;) εορτασμός του νέου αιώνα και της νέας χιλιετίας είναι ήδη
παρελθόν. Μερικές στιγμές θεαματικών γεγονότων διακινήθηκαν ως «μοναδικές»
εικόνες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι μητροπόλεις ανταγωνίστηκαν στην «κατασκευή» αυτών των εικόνων, προβάλλοντας
τη θετική διάσταση της ιστορίας τους: την εικόνα της προόδου, την ανάπτυξη,
την ευημερία, τα επιτεύγματα κάθε πολιτισμού. Ταυτόχρονα «ξεχνούσαν» την άλλη
πλευρά αυτής της ιστορίας: τη φτώχεια, τις ανισότητες, την εγκληματικότητα,
την ανεργία, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Η Νέα Υόρκη, μάλιστα, ως
«παγκόσμια» πρωτεύουσα γιόρτασε πολλές φορές, υπενθυμίζοντας ότι αποτελεί το
ηγεμονικό κέντρο του σύγχρονου πολιτισμού.

Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης η εικόνα της αισιοδοξίας συνδέεται με την
επικράτηση των ιδεών του νεοφιλελευθερισμού, της πλήρους απελευθέρωσης των
αγορών, της ευελιξίας και της επιχειρηματικότητας. Σε προηγούμενο άρθρο («ΤΑ
ΝΕΑ» 7/12/99) είδαμε ότι οι τάσεις αυτές οδηγούν σε όξυνση των ανισοτήτων, σε
ανταγωνισμό ανάμεσα στις πόλεις, σε «άγρια» εμπορευματοποίηση, σε συρρίκνωση
των δημοσίων υπηρεσιών και κοινωνικών παροχών.

Μπορούμε άραγε να οραματιστούμε εφικτές εναλλακτικές στρατηγικές, οι οποίες
υπερβαίνοντας «τις πόλεις-επιχειρηματίες» θα μας οδηγήσουν σύντομα σε πόλεις
δημοκρατικές και βιώσιμες; Στρατηγικές που να στηρίζονται στις αξίες της
κοινωνικής δικαιοσύνης, της αναδιανομής του εισοδήματος, της συμμετοχής των
πολιτών και της προστασίας του περιβάλλοντος;

Σε ένα τέτοιο επιθυμητό μέλλον, η απελευθέρωση δημιουργικών πρωτοβουλιών, η
δημιουργική αντιπαράθεση και η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μη
κυβερνητικών οργανώσεων, κοινωνικών κινημάτων, ερευνητικών κέντρων και
Πανεπιστημίων μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα γόνιμη. Οι νέες δημοκρατικές και
βιώσιμες πόλεις θέλουν τον κάτοικο ενεργό πολίτη με πλήρη κοινωνικά και
πολιτικά δικαιώματα και όχι παθητικό καταναλωτή προϊόντων και υπηρεσιών. Οι
πόλεις αυτές στηρίζουν το μέλλον τους στη δημιουργική συμμετοχή όλων των
πολιτών χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις στη βάση του φύλου, της θρησκείας,
της εθνικότητας, της κοινωνικής τάξης, και όχι σε διαφημιστές και μάνατζερ που
ενεργούν για λογαριασμό επιμέρους πολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων.

Στις δημοκρατικές πόλεις οι ανισότητες, η περιθωριοποίηση, η ανεργία δεν
μπορούν να κρύβονται πίσω από την εικόνα της προόδου. Αντίθετα, τίθενται στο
κέντρο της συζήτησης για τη διαμόρφωση των παρεμβάσεων και των πολιτικών της
αστικής ανάπτυξης. Στις βιώσιμες πόλεις, το ζήτημα της οικολογικής ισορροπίας
δεν μπορεί να αποτελεί απλά τεχνικό θέμα διαπίστωσης των επιπτώσεων της
οικονομικής δραστηριότητας στο περιβάλλον. Αντίθετα αυτό αποτελεί το κέντρο
της αναζήτησης για μια νέα σχέση του ανθρώπου με τη φύση ως καθοριστικό
παράγοντα της εξέλιξης του πολιτισμού.

Παραδείγματα, ακόμα μεμονωμένα, εναλλακτικών στρατηγικών έχουμε ήδη σε
ορισμένες πόλεις της Ευρώπης. Το πείραμα της Φρανκφούρτης, που ήδη στη
δεκαετία του ’80 επεδίωξε και πέτυχε σε μεγάλο βαθμό την ουσιαστική
εκπροσώπηση στα όργανα διοίκησης του δήμου των αλλοδαπών κατοίκων (οι οποίοι
ενώ εκπροσωπούσαν το 30% των κατοίκων της πόλης, παρέμεναν αποκλεισμένοι),
αποτελεί ένα σημαντικό εγχείρημα που θα πρέπει να απασχολήσει άμεσα και τις
ελληνικές πόλεις. Σημαντικές είναι επίσης οι προσπάθειες δημιουργίας forum
διαλόγου σε ολλανδικές (Άμστερνταμ) και γερμανικές πόλεις (Βερολίνο,
Αμβούργο), με τη συμμετοχή δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, μη κυβερνητικών
οργανώσεων, κοινωνικών κινημάτων και Πανεπιστημίων. Η σημασία αυτών των
προσπαθειών δεν έγκειται στην αναζήτηση τρόπων ενσωμάτωσης και νέων πηγών
κερδοφορίας, αλλά αντίθετα στην αναβάθμιση της ικανότητας επίλυσης των μεγάλων
προβλημάτων της πόλης μέσα από τη δημιουργική συμμετοχή και συνεργασία των
πολιτών.

Ας συνοδεύσουμε τις ευχές και τις επιθυμίες μας για το νέο ξεκίνημα που
συμβολίζει το 2000 με ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση και υλοποίηση νέων
πολιτικών για πόλεις δημοκρατικές και βιώσιμες, επαναφέροντας τις σταθερές
αξίες που προσωρινά σκεπάστηκαν από τα πυροτεχνήματα.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.