ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1971

Την Τρίτη 21 Σεπτεμβρίου στις 6 το απόγευμα, την ώρα που ο ήλιος πήρε να
γέρνει στο βουνό του Αιγάλεω, ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης άφησε την τελευταία
του πνοή στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός». Ο θάνατος του πρώτου Έλληνα ποιητή που
πήρε το βραβείο Νόμπελ συγκίνησε και ξεσήκωσε τον λαό και τη νεολαία. Η κηδεία
του την άλλη μέρα έγινε αφορμή για εκδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας και της
ελευθερίας. Δεν ήταν η πρώτη φορά, εξάλλου. Το ίδιο είχε γίνει με την κηδεία
του Γεωργίου Παπανδρέου στις 3 Νοεμβρίου 1968. Αλλά και με τον θάνατο και την
κηδεία του Κωστή Παλαμά, στις 28 Φεβρουαρίου 1943, που συνέπεσε μάλιστα με την
εξέγερση των Ελλήνων κατά της πολιτικής επιστράτευσης την οποία πήγαν να
επιβάλουν οι Γερμανοί. Η χούντα περνούσε ακόμη μια δύσκολη ημέρα.

* Στις 14 Ιουλίου η επιτροπή εξωτερικών υποθέσεων της Βουλής των ΗΠΑ
αποφάσισε με ψήφους 17 έναντι 12 τη διακοπή της βοήθειας των ΗΠΑ προς το
καθεστώς των συναγματαρχών. Η απόφαση υπήρξε ράπισμα όχι μόνο για τη χούντα,
αλλά και για τη φιλοχουντική πολιτική του τότε προέδρου των ΗΠΑ, Ρ. Νίξον.

* Στις 4 Αυγούστου, εξάλλου, ο δικτάτορας Γ. Παπαδόπουλος λάβαινε επιστολή
από τον Μακάριο, τον οποίο πίεζε να δεχθεί τη διχοτόμηση της Κύπρου, όπου ο
ηγέτης του κυπριακού λαού του έγραφε μεταξύ άλλων: «… ως μείζον επιθυμούμε
την συμπαράστασιν της Ελλάδος και ως έλαττον ζητούμεν όπως η Ελλάς μη συμβάλλη
εις την δημιουργίαν ψευδαισθήσεων εν Τουρκία, ότι είναι δυνατόν να συνεργήσουν
αι Αθήναι εις την επιβολήν λύσεως διά τον κυπριακόν ελληνισμόν».

Η σορός του Σεφέρη μεταφέρθηκε στον ιερό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
στην οδό Κυδαθηναίων στην Πλάκα. Αμέσως εγκαταστάθηκε εκεί τιμητική φρουρά από
εκροσώπους των Γραμμάτων και της Τέχνης, ενώ άρχισε δημόσιο προσκύνημα από τον
λαό και τη νεολαία.

Η εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» (22.9.71, σελ. 1 και 2) κάτω από τον τίτλο «Οι Αθηναίοι
συνοδεύουν τον υμνητή της ελευθερίας», γράφει:

Το προσκήνυμα

«Το δημόσιο προσκύνημα, που άρχισε χθες, συνεχίσθηκε και σήμερα το πρωί. Εκτός
από τον κόσμο της Τέχνης και πλήθος άλλοι Αθηναίοι θεώρησαν καθήκον τους να
αποτίσουν φόρο τιμής στον νεκρό ποιητή, του οποίου τα έργα διαλάλησαν το
Πνεύμα της Ελευθερίας. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία της νεολαίας:
Νέοι και νέες, κυρίως φοιτητές του Πανεπιστημίου και σπουδαστές άλλων Ανωτάτων
Σχολών, πέρασαν με κατάνυξη μπροστά από το σκήνωμα του Σεφέρη. Πολλοί έφερναν
λίγα λουλούδια της Αττικής γης και τ’ απόθεταν πάνω στο φέρετρο, ενώ άλλοι
είχαν μαζί τους βιβλία με έργα Σεφέρη και κάθονταν έξω από τον Ναό για να
διαβάσουν στίχους του.

Ανάμεσα στα δάφνινα στεφάνια που είχαν κατατεθή στη σορό υπήρχαν και δύο των
οποίων οι ταινίες έγραφαν:

“Λίγο ακόμη να ιδούμε τις αμυγδαλιές ν’ ανθίζουν. Στον ποιητή Γ. Σεφέρη οι
πολιτικοί κρατούμενοι της φυλακής Τρικάλων”.

Και “Στον ποιητή Γ. Σεφέρη, οι πολιτικοί κρατούμενοι της φυλακής Αλικαρνασσού”».

Στο μεταξύ όλες οι εφημερίδες δημοσιεύουν κείμενα για τον θάνατο του Σεφέρη,
ρεπορτάζ από το προσκύνημα, αλλά και κείμενα του ίδιου του Σεφέρη που μιλάνε
για την ελευθερία.

Ζωντανό «παρών»

Στην κηδεία του ποιητή παραβρέθηκαν όχι μόνο πνευματικοί και πολιτικοί
άνθρωποι, αλλά και χιλιάδες λαού και κυρίως νεολαία. «ΤΑ ΝΕΑ» (23.9.71, σελ. 1
και 2) έγραφαν:

«Ζωντανό “παρών” έδωσε χθές στην κηδεία του ποιητή Γιώργου Σεφέρη η νεολαία
της Αθήνας. Παλλόμενοι από συγκίνηση και από την αγάπη για την ελευθερία που
ξεχειλίζει στην ποίηση του μεγάλου νεκρού, οι νέοι τίμησαν με την επιβλητική
παρουσία τους τον πνευματικό οδηγό τους. Χιλιάδες νεανικές φωνές ενώθηκαν σε
μία, που επανελάμβανε, όταν η πομπή προχωρούσε προς το Α’ Νεκροταφείο, τη λέξη “Αθάνατος”»

Και συνεχίζουν αμέσως παρακάτω:

«Τον Γιώργο Σεφέρη συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία προσωπικότητες του
πολιτικού, επιστημονικού, πνευματικού και καλλιτεχνικού κόσμου, αλλά και απλοί
άνθρωποι του λαού, με τη φόρμα της δουλειάς. Αλλά η μεγάλη η συντριπτική
πλειοψηφία αυτών που κατευόδωσαν τον Ποιητή στο μεγάλο του ταξίδι ήταν νέοι,
κυρίως φοιτηταί του Πανεπιστημίου, σπουδασταί άλλων Ανωτάτων Σχολών, αλλά και
εργαζόμενοι νέοι.

Οι νέοι έσπευσαν να σηκώσουν τον νεκρό στα χέρια τους, στο Νεκροταφείο, οι
νέοι έφεραν τα πολυάριθμα στεφάνια, οι νέοι άρχισαν να τραγουδούν τον Εθνικό
Ύμνο, το μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη ποιήμα του Σεφέρη “Άρνηση” και το
κρητικό δημοτικό τραγούδι “Πότε θα κάνη ξαστεριά”, οι νέοι άρχισαν να φωνάζουν
συνθήματα. Οι νέοι ήταν εκείνοι που κατέκλυσαν από πολύ νωρίς τον Ναό. Ήδη,
στις 3 μ.μ., ο Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στην Πλάκα, ήταν ασφυκτικά
γεμάτος, καθώς και όλοι οι γύρω δρόμοι και τα πλήθη εξακολουθούσαν να
προσέρχονται ολοένα πυκνότερα.

Η κηδεία

Η κηδεία έγινε στις 4 μ.μ. Στη νεκρώσιμη ακολουθία προέστη ο Αρχιεπίσκοπος
Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος ­ ο οποίος προσήλθε ενώ δεν αναμενόταν.
Μετά το πέρας της τελετής και κατά την έξοδο της σορού από τον Ναό, ο κόσμος
την υποδέχθηκε με ομαδικό χειροκρότημα και με κραυγές “Αθάνατος… Αθάνατος”.

Στην πομπή που σχηματίσθηκε προηγούντο τα στέφανα, ακολουθούσε η νεκροφόρος
και μετά από αυτήν ερχόταν, πεζός, όλος ο κόσμος. Γηραιοί πνευματικοί άνθρωποι
και προσωπικότητες του πολιτικού κόσμου συνόδευσαν, πεζοπορώντας, τον νεκρό ώς
τον τάφο της οικογενείας Σεφεριάδη.

Όταν το σκήνωμα του Γιώργου Σεφέρη μεταφέρθηκε ώς τον οικογενειακό τάφο, η
Άννα Συνοδινού ανέβηκε σ’ ένα πεζούλι και φώναξε: “Παρακαλώ ησυχία. Ένας νέος
θέλει ν’ αποχαιρετίση τον Γιώργο Σεφέρη, απ’ όλους μας”.

Όταν έγινε ησυχία, ένας νέος αποχαιρέτησε τον Μεγάλο Νεκρό λέγοντας:

“Σου δόθηκε η χάρη να μιλήσης απλά. Με τη δική σου χάρη θα σ’ αποχαιρετήσουμε
και εμείς σήμερα, χωρίς λόγους, χωρίς επισημότητες, όπως εσύ ήθελες. Είπες
κάποτε πως όποιος αγαπάει τους νέους, πως όποιος έχει την αγάπη των νέων αυτός
δεν γερνάει. Μιλώντας για λογαριασμό των νέων που σ’ αγάπησαν, έχω να πω πως
στάθηκες οξύς πνευματικός οδηγός και δάσκαλος στις κρίσιμες ώρες αυτού του
τόπου, που εσύ μας έδειξες, μας έμαθες ν’ αγαπάμε και να πονάμε. Σ’
ευχαριστούμε για ό,τι μας έδωσες, για ό,τι μας δίνεις, με το έργο σου και με
το ζωντανό σου παράδειγμα. Σ’ ευχαριστούμε, γιατί αύριο θα μπορούμε να λέμε
στα δικά μας παιδιά: Ήμασταν κοντά στον Σεφέρη όταν έφυγε. Χαίρε, αγαπημένε
δάσκαλε και φίλε”.

Ο ενταφιασμός έγινε την ώρα που έδυε ο αττικός ήλιος και ενώ ξεσπούσε ο θρήνος
και ο κοπετός των οικείων του Ποιητή. Η συγκίνηση μεταδόθηκε σ’ όλους εκείνους
που είχαν συνοδεύσει τον νεκρό ώς τον τάφο κι εθεάθησαν να κλαίνε τον χαμό του.

Τι μετέδωσαν τα ξένα πρακτορεία

Η εντύπωση που προκλήθηκε από τη συμμετοχή του λαού και της νεολαίας στην
κηδεία του Σεφέρη ήταν συγκλονιστική. Εκτός από τον ελληνικό Τύπο που είχε τις
εκδηλώσεις σε πρωτοσέλιδα ρεπορτάζ, αναφορά στο γεγονός έκαναν και τα ξένα
ειδησεογραφικά πρακτορεία, ραδιοσταθμοί και γενικότερα ο ξένος Τύπος.
Αντιγράφουμε από «ΤΑ ΝΕΑ»:

«Κατά το πρακτορείο Ασσόσιεϊτεντ Πρες περί τα 3.000 άτομα έξω από τον ναό όπου
κηδεύθηκε ο Σεφέρης, κραύγαζαν “Δημοκρατία – Ελευθερία” και τραγουδούσαν
γνωστό τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη.

Κατά το αυτό πρακτορείο, η κηδεία του ποιητή Σεφέρη ήταν η πρώτη ευκαιρία για
τους Έλληνες να εκφράσουν τα αισθήματά τους, από την εποχή της κηδείας του
Γεωργίου Παπανδρέου, την οποίαν είχαν παρακολουθήσει 250.000 άτομα,
κραυγάζοντας συνθήματα εναντίον τού καθεστώτος.

Κατά το πρακτορείο Γιουνάιτεντ Πρες, η Αστυνομία υπολόγισε ότι 10.000 άτομα
συνόδευσαν τον ποιητή Σεφέρη στην τελευταία του κατοικία, ενώ άλλοι αυτόπτες
μάρτυρες υπολόγισαν ότι το πλήθος που παρακολούθησε την κηδεία είχε
υπερδιπλάσιο αριθμό από αυτόν που ανέφερε η Αστυνομία.

Το ίδιο πρακτορείο μετέδωσε ότι, παρά το γεγονός ότι η χήρα του Σεφέρη ζήτησε
να κηδευθή ο νεκρός διακριτικά, τούτο δεν εμπόδισε τους ακολουθήσαντες την
κηδεία να κραυγάσουν “Ελευθερία – Δημοκρατία” και να τραγουδήσουν τραγούδια
του Μίκη Θεοδωράκη.

Ο ραδιοσταθμός του Λονδίνου μετέδωσε, εξ άλλου, ότι χιλιάδες πολιτών είχαν
παραταχθή στους δρόμους απ’ όπου πέρασε η πομπή, ότι σημειώθηκαν
μικροεπεισόδια και ότι ακούσθηκαν οι κραυγές “Ελευθερία – Δημοκρατία”».