ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα παιχνίδια της οδού Αιόλου

Το 3ο μάτι ήταν μια «έκδοση πνευματικής καλλιέργειας και τέχνης», που ο
τίτλος του οφείλεται στο ότι: «Όταν πρόκειται για τέχνη και, γενικότερα, όταν
πρόκειται να βγει κανείς απ’ το τετριμμένο, τους κοινούς τόπους της
καθημερινής ζωής, χρειάζεται μια δυνατότερη, νέα, δραματικότερη όραση,
χρειάζεται ένα τρίτο μάτι»

Στο πρώτο τεύχος του 1935 ο Δημήτρης Πικιώνης γράφει για «Τα παιχνίδια της
οδού Αιόλου» και επεξηγεί στην υποσημείωση: «”Οδός Αιόλου”» είναι
συμβολικός όρος, σημαίνει όλες εκείνες τις περιοχές, όπου το
αίσθημα της λαϊκής παράδοσης έρχεται σε δημιουργική αντίθεση
προς σύγχρονους όρους της ζωής, αντίθεση από την οποία
γεννιούνται νέες, γνήσιες, λαϊκές μορφές».

Αυτές τις μέρες, που τα παιχνίδια έχουν την πρώτη θέση ανάμεσα στα δώρα,
θυμήθηκα τα έξυπνα, τα πολύχρωμα, τα χειροποίητα παιχνίδια που για μας, τα
παιδιά της Κατοχής και του Εμφυλίου, ανοίγανε τις πόρτες στον μαγικό κόσμο του
παραμυθιού ­ μας παρηγορούσανε.

Η μυρωδιά της κόλλας μπερδεύεται στη μνήμη μου με τα χρώματα και την υφή των
υλικών: χαρτιά, χαρτόνια, ντενεκές, σύρμα, πούπουλα, πανάκια πολύχρωμα,
ξυλαράκια, χάντρες, σπάγκος, λάστιχο, καλάμι ταιριασμένα «με
ευρηματικότητα, με μια ιδιαίτερη πνευματικότητα που αναδύεται
από τη σατιρική τους διάθεση, από τον έξυπνο μηχανισμό
τους, που θέλγει όχι μόνο το πνεύμα του παιδιού μα
και του καλλιτέχνη…»

Ένας κόσμος γνήσια ποιητικός, γεμάτος ευρηματικές κατασκευές.

Θυμάμαι ακόμα τις κούκλες μου, γι’ αυτές σκαρώναμε αμαξάκια από κούτες
τσιγάρων με ρόδες από κουβαρίστρες. Τις ντύναμε σαν πριγκιπέσες, με
μπομπονιέρες από τούλι, οργαντίνα και λαμέ γυαλιστερές κορδέλες, που βρίσκαμε
στον μπόγο με τα κουρελάκια στη σκοτεινή ντουλάπα.

Εκεί, τα υπόλοιπα της μοδιστρικής, βελούδο, ταφτάς, βατίστα, αλατζάς, τσόχα,
πολύχρωμα κομματάκια από φορέματα, που φυλάσσονταν επιμελώς, μήπως
χρησιμοποιηθούν σε μεταποιήσεις ή προσαρμογές της μόδας στις δύσκολες εκείνες εποχές.

Θυμάμαι, ακόμα, τη μόδα της προσθήκης στον ποδόγυρο μιας χρωματιστής φάσας
αναλόγου πλάτους με το επιθυμητό μάκρος της φούστας.

Σ’ ένα χρονογράφημα της εποχής, ο Δ. Ψαθάς έγραφε για ένα αλητάκι πειραχτήρι
που φώναξε σε μια περαστική: «Με γεια τη φάσα μανδάμ…»

Τα παιχνίδια ανασαίνανε στον μαγικό κόσμο της γειτονιάς, εκεί που ακόμα κι
όταν έφτανε η νύχτα, σκοτεινή και βελούδινη, κάτω από τον έναστρο ουρανό και
το φεγγάρι σε όλες τις φάσεις του, το παιχνίδι, με όλη τη γοητεία του και τις
μυστικές κρυφές γωνίτσες του, εκτυλισσότανε στα κατώφλια, τις σκάλες, τα
πεζοδρόμια, τις απέραντες αλάνες, τα άδεια οικόπεδα, τα κηπάκια των σπιτιών
και, κυρίως, στον δρόμο, παίζαμε, παίζαμε, παίζαμε, μέχρι τελικής πτώσεως.
Στον συναρπαστικό αυτόν κόσμο, με όλες τις δυσκολίες της καθημερινής ζωής, ένα
πνεύμα συντροφικότητας ένωνε παιδιά και μεγάλους, στις χαρές και τις λύπες,
στη στέρηση και τον φόβο, στην αγάπη και τον πόνο.

Στον κόσμο της γειτονιάς, το παιχνίδι είχε την πρώτη θέση, κρυφτό, τυφλόμυγα,
κουτσό, ένα λεπτό κρεμμύδι, η μικρή Ελένη, Πινακωτή, φωτιές του Άη Γιάννη, κλήδονας.

Τα παράξενα λόγια μιας γλώσσας ακατανόητης ολοκλήρωναν τις τελετουργικές
κινήσεις και τους σχηματισμούς των ομαδικών παιχνιδιών, εισαγωγή στον υπερρεαλισμό.

«Είπατε γιαλαμό για το βιρέ βιρεβώ ματμαζέλ Ελενίτσα ας περάσει από δω», «ένα
λεπτό κρεμμύδι γκαίο βαγκαίο, ένα λεπτό κρεμμύδι φράνξε βαγκαίο…».

Μέσα στο τσούρμο της γειτονιάς, υπήρχε μια κρυφή αλλά από όλους αποδεκτή
εσωτερική τάξη, απαραίτητη για να εξακολουθούμε να παίζουμε. Απαράβατοι οι
κανόνες του παιχνιδιού, οι παραβάσεις ­ προσαρμογές σε κάποιες ιδιαιτερότητες
που προέκυπταν συνήθως από τον τόπο ή από τον αριθμό των παικτών ­ απαιτούσαν
την εκ των προτέρων συμφωνία της ομάδας.

Η αίσθηση ελευθερίας και το προνόμιο της συμμετοχής μας στην ομαδική δράση
απαιτούσε σεβασμό σε μια εσωτερική τάξη, σε κάποιους κανόνες. Από τότε μάθαμε
τον ολέθριο ρόλο της ζαβολιάς. Όταν η ζαβολιά έκανε την εμφάνισή της, τη χαρά
διαδεχότανε η λύπη, τη συντροφικότητα ο αβάσταχτος αποχωρισμός. Εγκαταλείπαμε
τότε τα σχέδια και τις κατασκευές που είχαμε σκαρώσει στο πεζοδρόμιο ή τον
δρόμο, σχέδια με κιμωλία, διαχωριστικές γραμμέ, ή λακκάκια που σκάβαμε στο
χώμα και επιστρέφαμε στο σπίτι μας.

Τα θυμάμαι όλα αυτά περιπλανώμενη στο χρόνο και τον τόπο της παιδικής ηλικίας,
γιατί η αρχιτεκτονική, που διάλεξα ως ενήλικος, μου αποδεικνύει σε κάθε βήμα
τη σημασία της «δημιουργικής αντίθεσης», τη σημασία των κανόνων μέσα στην
ελευθερία του παιχνιδιού και την ανάγκη να κρατήσουμε μικροί και μεγάλοι το
παιχνίδι στο ύψος του νέου πολιτισμού που οφείλουμε να οικοδομήσουμε, όμως το
παιχνίδι, όπως και ο πολιτισμός, δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από την ευμάρεια
των ατόμων και των λαών, εκείνο που τα διαλύει και που μας στέλνει στα σπίτια
μας σαν λυπημένα παιδιά είναι η ζαβολιά..

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.