ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ελατήριο ή εφαλτήριο;

Η τροπή και η λύση που πήρε αίφνης το «προεδρικό ζήτημα» θα μπορούσαν να
προκαλέσουν ικανοποίηση σε (σχεδόν) όλους, αν δεν συνδέονταν και, φοβούμαι,
επιβάλλονταν, από λιγότερο ευγενή ελατήρια. Την όποια θεσμική πρόοδο
αποδυναμώνουν και πάλι τα εξωθεσμικά της κίνητρα.

Η μεταστροφή της αξιωματικής αντιπολίτευσης ως προς την υποστήριξη του
σημερινού Προέδρου είναι υποτιμητικό για τη νοημοσύνη των πολιτών να
παρουσιάζεται ότι κυρίως οφείλεται στην επιθυμία σύμπηξης συναίνεσης σε μέτωπα
εθνικής σημασίας. Πραγματική συναίνεση θα είχαμε στην περίπτωση που τα δύο
μεγάλα κόμματα συμφωνούσαν εξαρχής για τη σκοπιμότητα ανανέωσης της θητείας
του Προέδρου, έπειτα από συνεννόηση ή έστω προσχώρηση του ενός στην επιλογή
του άλλου. Η πολιτική προϊστορία τού εγκαίρως προταθέντος από την πλειοψηφία
υποψηφίου καθιστούσε όχι μόνο εφικτή τη συμφωνία των δύο κομμάτων, αλλά και
μετέθετε το βάρος πιθανής αμηχανίας στο ΠΑΣΟΚ, που υποστήριζε ένα πρόσωπο
εντελώς ξένο προς την πολιτική κοσμοθεωρία του. Ισχυροί θεσμικοί λόγοι, σε
εκείνο το αρχικό στάδιο, ήταν δυνατό να νομιμοποιήσουν και από άποψη
πολιτειακής λειτουργίας μια κοινή επιλογή. Το κατακτημένο, μέσω ενός κράματος
σύνεσης, αποφασιστικότητας και ανθρωπιάς, κύρος και η γενική αποδοχή τού εν
ενεργεία Προέδρου. Η εκ των προτέρων βέβαια και πανθομολογουμένως απευκταία
χρονική σύμπτωση της διεξαγωγής πρόωρων εκλογών, λόγω αδυναμίας ανάδειξης
Προέδρου, με το κρίσιμο διάστημα προετοιμασίας και υποβολής του αιτήματος
ένταξης της Ελλάδας στην ΟΝΕ. Η επίσημη πρώτη έμπρακτη απόδειξη κατανόησης από
τα κόμματα ότι υπάρχουν περιστάσεις κατά τις οποίες τα στενά νοούμενα
συμφέροντά τους υποχωρούν μπροστά στο κοινό καλό.

Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Η πίστη στο κύρος του Προέδρου δεν
προηγείται, αλλά ακολουθεί τον πιο μικροκομματικό υπολογισμό: η ανάγκη
αποφυγής πρόωρων εκλογών, ή έστω πρόκλησής τους λόγω αρνητικής στάσης στο θέμα
του Προέδρου, ήταν αυτή που επέτρεψε να ξεχασθεί ότι ο υποψήφιος που δεν μας
έκανε χθες χαρακτηρίζεται ως «μόνος κατάλληλος» σήμερα. Κάθε μνεία της
ενταξιακής προσπάθειας παραλείφθηκε ­ οδηγώντας έτσι στην κορύφωσή της μια
στάση, που εξαρχής προσπαθούσε να συνδυάσει τη θεωρητική συμφωνία ως προς τον
στόχο με την πρακτική επιθυμία αυτός να μην επιτευχθεί από την παρούσα
κυβέρνηση. Η δε «παραίνεση» για την άμεση διενέργεια εκλογών μόνο ως ανέκδοτο
μπορεί να εκληφθεί: αν έχει μία θεσμική σημασία η μεταστροφή της αξιωματικής
αντιπολίτευσης, αυτή είναι η αποδοχή ότι η πρωτοβουλία των πολιτικών κινήσεων
καταλείπεται οριστικά στο φυσικό συνταγματικό της όργανο, την κυβέρνηση.

Ο τακτικισμός του δεύτερου σε δύναμη κόμματος ενέχει τον κίνδυνο να παρασύρει
σε μίμησή του και το πρώτο. Με εξαίρεση την αδυναμία σχηματισμού βιώσιμης
κυβέρνησης (άρθρο 32 παρ. 4) και την παραίτηση ή καταψήφιση δύο διαδοχικών
κυβερνήσεων (άρθρο 41 παρ. 1), το Σύνταγμά μας θεωρεί την πρόωρη διάλυση της
Βουλής δυνατή μεν έπειτα από πρόταση της κυβέρνησης (αφού ο Πρόεδρος της
Δημοκρατίας δεν μπορεί παρά να την αποδεχθεί), επιτρεπτή δε σε οριακές μόνο
περιπτώσεις (αφού το νοηματικό βάρος του άρθρου 41 παρ. 2 πέφτει στην ύπαρξη
«εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας»). Ο πειρασμός για την κυβέρνηση να
θεωρήσει, μετά τις τελευταίες εξελίξεις, ότι δικαιούται να αποφασίσει κατ’
απόλυτη διακριτική ευχέρεια τον χρόνο διεξαγωγής των εκλογών, θα όφειλε να
τιθασσευθεί από την ακόλουθη θεσμική ανάγνωση: εφόσον το εκλογικό ημερολόγιο
απαγκιστρώθηκε από την προεδρική εκλογή, και άρα ο σιωπηρός προεκλογικός
αγώνας ακυρώνεται εφεξής, η ένταξή μας στην ΟΝΕ, σαφώς μείζων εθνικό θέμα, δεν
μπορεί να θεωρηθεί λόγος πρόωρης διάλυσης της Βουλής. Η προετοιμασία της
αίτησης μπορεί να γίνει χωρίς περισπασμούς, η υποδοχή δε των αποτελεσμάτων της
από τη νέα κυβέρνηση μπορεί κάλλιστα να περιμένει τον Σεπτέμβριο. Με δυο
λόγια: παρ’ όλο που δεν ήταν αυτός ο στόχος της, η επιλογή της αντιπολίτευσης
αναγκάζει την κυβέρνηση, αν θέλει να διατηρήσει τη θεσμική αξιοπιστία της, να
εξαντλήσει ­ εκτός κι αν συμβεί κάποιο δραματικό απρόοπτο ­ την τετραετία.
Ψιλά γράμματα, θα πείτε ίσως, καθώς ο κομματικός τακτικισμός έχει μπροστά του,
στο κλίμα των ημερών, χρόνια πολλά.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.