Ο αιώνας της… οπτικής δημοκρατίας

Σε μια ταινία του Ζαν-Λικ Γκοντάρ υπάρχει η εξής σκηνή: Ένα ζευγάρι αλητάκων
που έχουν πάει στον πόλεμο γυρίζουν με «λάφυρο» μια βαλίτσα γεμάτη
καρτ-ποστάλ. Επί 10 λεπτά – μια αιωνιότητα στην οθόνη – βγάζουν με αγάπη τις
κάρτες μια-μια: μνημεία, τοπία, ζώα, σκηνές του δρόμου, αντίγραφα έργων
τέχνης. Έχουν στην κατοχή τους τον κόσμο όλο. Μέσα από τις εικόνες. Είναι η
ιστορία του αιώνα μας.

Αν κάτι χαρακτηρίζει την τέχνη στον αιώνα μας είναι η αλλαγή – ριζική, διαρκής
και γοργή αλλαγή. Μέσα στις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα ο Πάμπλο Πικάσο, ο
Ιγκόρ Στραβίνσκι και ο Τζέιμς Τζόις – η εμπροσθοφυλακή του μοντερνισμού –
δημιούργησαν έργα που έσπασαν τους δεσμούς με το παρελθόν, διαλύοντας
παραδοσιακές δομές και ανασυνθέτοντάς τες με νέους τρόπους. Ο Α’ Παγκόσμιος
Πόλεμος έφερε την κατάρρευση. Ό,τι απέμεινε στο όραμα του Τ.Σ. Έλιοτ ήταν μια
Έρημη Χώρα που αναζητούσε δημιουργική ανανέωση. Για την Βιρτζίνια Γουλφ συνέβη
κάτι ακόμα πιο σημαντικό. «Αυτό που συνέβη στις 10 Δεκεμβρίου του 1910», είπε
αργότερα, «ήταν ότι άλλαξε ο χαρακτήρας του ανθρώπου».

Η εξέλιξη των επιστημών και της τεχνολογίας, έστειλε – όχι μόνο τον άνθρωπο στο φεγγάρι – αλλά και τη δυνατότητα να δει όλος ο κόσμος το τεράστιο αυτό επίτευγμα

Κι όμως η τέχνη αυτόν τον αιώνα συνδέθηκε μοναδικά με κάτι καινούργιο, την
τεχνολογία. Ήδη στα 1900 ο Γουλιέλμο Μαρκόνι είχε κατασκευάσει το ραδιόφωνο. Ο
φωνόγραφος εξελισσόταν γρήγορα δημιουργώντας τη βάση για μια καινούργια
βιομηχανία. Ο κινηματογράφος ήταν το καινούργιο θαυμαστό επίτευγμα. Η
ευρωπαϊκή οπερέτα έβρισκε την αμερικανική της μετεξέλιξη: το μιούζικαλ. Σε
κανέναν προηγούμενο αιώνα δεν υπήρχε τέτοια αλληλεπίδραση τέχνης και
τεχνολογίας – θα μπορούσε να συγκριθεί μόνο το 1450, όταν εφευρέθηκε η
τυπογραφία.

Η φωτογραφία, ένα δημιούργημα του 19ου αιώνα, μετατράπηκε σε ένα εντελώς
διαφορετικό μέσο στη δεκαετία του 1920 και του 1930 με τον συνδυασμό φορητών
μηχανών, φλας και φιλμ σε ρολό. Οι φωτογράφοι ήταν ελεύθεροι να γυρνούν
παντού, να καλύπτουν σκηνές του δρόμου, εγκλήματα και πολέμους. Η
ωραιοποιημένη φωτογραφία έδωσε τη θέση της σε πιο αυθόρμητα, ρεαλιστικά
στιγμιότυπα. Όμως η μεγαλύτερη τεχνολογική πρόοδος σημειώθηκε στον
κινηματογράφο, που απέκτησε φωνή το 1927. Οι ταινίες ήταν το πρώτο μαζικό μέσο
του αιώνα, μετά τον Τύπο. Τα ραδιόφωνα ήταν το πρώτο μέσο ψυχαγωγίας που
επέτρεψε σε μεγάλα πλήθη να έχουν την ίδια εμπειρία ταυτόχρονα σε διαφορετικά
μέρη. Και όταν ήρθε η τηλεόραση το κοινό ήταν σχεδόν εκπαιδευμένο. Τώρα πια
ένα μεγάλο τηλεοπτικό γεγονός παίρνει την διάσταση εθνικής εμπειρίας και
συζητείται από όλους και συνεχώς.

Η εικόνα άλλαξε την ιστορία. Το πρώτο βήμα του Νιλ Άρμστρονγκ στη Σελήνη, οι
Ολυμπιακοί Αγώνες, οι διαδηλώσεις στην πλατεία Τιανανμέν ή ο Πόλεμος στον
Κόλπο άλλαξαν το μέγεθος του πλανήτη μας και μαζί τις δικές μας εικόνες για
τον υπόλοιπο κόσμο. Σήμερα, λένε οι ειδικοί, ζούμε την εποχή της οπτικής
δημοκρατίας. Τουλάχιστον στη θεωρία, οι φτωχοί έχουν την ίδια πρόσβαση όπως
και οι πλούσιοι σε συλλογές τέχνης, σε αναπαραγωγές αυτών των έργων, σε
γεγονότα και πληροφόρηση. Οι εικόνες υπάρχουν και είναι, πάντα στη θεωρία,
εύκολα προσβάσιμες από όλους. Ποτέ άλλοτε οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη δεν
γνώριζαν τόσα πολλά για το περιβάλλον τους, έχοντας ταυτόχρονα και οπτική
επαφή.

Η φωτογραφία, ένα δημιούργημα του 19ου αιώνα, μετατράπηκε σε ένα εντελώς διαφορετικό μέσο στη δεκαετία του 1920 και του 1930 με τον συνδυασμό φορητών μηχανών, φλας, φιλμ σε ρολό και αργότερα με τις κάμερες. Φωτογράφοι και κάμεραμαν είναι ελεύθεροι να γυρνούν παντού, να καλύπτουν σκηνές του δρόμου, εγκλήματα και πολέμους

Όμως αυτός ο αιώνας είχε και μια άλλη καινοτομία: ήταν ο πρώτος κατά τον οποίο
οι καλλιτέχνες που ζουν στο τέλος του μπορούν να δουν και να ακούσουν τους
παλαιότερους, εκείνους που ζούσαν στην αρχή του. Παλαιότερα μόνο με τους
πίνακες, τα γλυπτά και την λογοτεχνία. Ο χορός, το αστείο του κωμικού, η
κορόνα ενός αοιδού ζούσαν μόνο μέσα από τις περιγραφές των άλλων. Σήμερα,
ηχογραφήσεις και βιντεοταινίες αποτελούν το χρονικό της τέχνης στον αιώνα μας.

Αυτό ξεκινά ένα διάλογο μεταξύ νέων και παλαιότερων καλλιτεχνών – τους δίνει
μια βάση για να αναπτύξουν ή να διαλύσουν. Για τους υπόλοιπους από εμάς, κρατά
ένα κομμάτι του παρελθόντος διαρκώς παρόν και μας αναγκάζει να δούμε το παρόν
διαφορετικά – η εποχή μας γίνεται απλώς ένα κομμάτι του παρελθόντος του 21ου αιώνα.

Μήπως θυμάστε…

…1) Πότε κυκλοφόρησε ο πρώτος δίσκος γραμμοφώνου και από ποια
εταιρεία;

…2) Πότε και πώς βυθίστηκε ο Τιτανικός;

…3) Πότε πέρασε για τελευταία φορά ο κομήτης Χάλεϊ κοντά από τη Γη;

…4) Ποιος ήταν ο πρώτος μεγάλος σεισμός του αιώνα;

…5) Πότε δολοφονήθηκε ο Γκριγκόρι Ρασπούτιν;

…6) Ποιος πέταξε για πρώτη φορά πάνω από τον Ατλαντικό και πότε;

…7) Πότε πραγματοποιήθηκε η πρώτη εγχείρηση αλλαγής φύλου;

…8) Πού και πότε δολοφονήθηκε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζων Φ. Κέννεντυ;

…9) Ποιοι ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που πάτησαν στη Σελήνη;

..10) Πότε εντοπίστηκε ο ιός του Aids;

..11) Πότε παραιτήθηκε από πρόεδρος της ΕΣΣΔ ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ;

Απαντήσεις

1) Το 1901, η εταιρεία «His Master’s Voice» κυκλοφόρησε στο εμπόριο τον
πρώτο δίσκο γραμμοφώνου.

2) Ο Τιτανικός προσέκρουσε σε παγόβουνο και βυθίστηκε με αποτέλεσμα να
σκοτωθούν 1.513 άτομα, το 1912.

3) Ο κομήτης του Χάλεϊ πέρασε για τελευταία φορά κοντά από την Γη το
1986.

4) Το 1906 ένας τρομερός σεισμός σκότωσε τουλάχιστον 1.000 άτομα στο
Σαν Φρανσίσκο.

5) Το 1916.

6) Το 1927, ο Τσαρλς Λίντμπεργκ ήταν ο πρώτος που πέταξε πάνω από τον
Ατλαντικό.

7) Το 1952.

8) Στο Ντάλας του Τέξας, το 1963.

9) Το 1969 ο Νιλ Άρμστρονγκ ήταν ο πρώτος που πάτησε στη Σελήνη. Ήταν
μαζί με τον Εντουιν Όλντριν και τον Μάικλ Κόλινς, το πλήρωμα του Απόλλο 11.

10) Αμερικανοί και Γάλλοι επιστήμονες ανακάλυψαν τον ιό του Aids το
1984.

11) Ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ παραιτήθηκε από πρόεδρος της ΕΣΣΔ το 1991.

1984 Ο γενικός γραμματέας του ΚΚΣΕ Γιούρι Αντρόποφ πεθαίνει και ύστερα
από έντονη διαμάχη τον διαδέχεται ο Κονσταντίν Τσερνιένκο. Στο Νέο Δελχί
δολοφονείται η Ινδή πρωθυπουργός Ίντιρα Γκάντι από δύο Σιχ φρουρούς της.
Χιλιάδες άτομα δηλητηριάζονται απο διαρροή αερίου στο Μποπάλ της Ινδίας.

Ρόναλντ Ρήγκαν

* Ο Ρόναλντ Ρήγκαν επανεκλέγεται πρόεδρος των ΗΠΑ. * Ύστερα από 15 χρόνια στην
πρωθυπουργία του Καναδά παραιτείται ο Πιερ Έλιοτ Τριντό.

* Με αμείωτη ένταση συνεχίζεται ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ, όπου πληθαίνουν οι
καταγγελίες για τη χρήση χημικών όπλων.

* Ο Ναπολέων Ντουάρτε εκλέγεται πρόεδρος του Ελ Σαλβαδόρ.

* Διεξάγεται η Ολυμπιάδα του Λος Άντζελες, την οποία μποϊκοτάρουν η ΕΣΣΔ και
άλλες ανατολικοευρωπαϊκές χώρες.

1985 Ο Κονσταντίν Τσερνιένκο πεθαίνει και νέος γ.γ. του ΚΚΣΕ
αναλαμβάνει ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος στο τέλος του χρόνου συναντάται με
τον Ρόναλντ Ρήγκαν. Η Ισπανία και η Πορτογαλία υπογράφουν την προσχώρησή τους
στην ΕΟΚ.

* Πεθαίνει ο, επί 45 χρόνια, ηγέτης της Αλβανίας Εμβέρ Χότζα. Χιλιάδες άτομα
σκοτώνονται από καταστροφικό σεισμό 7,8 Ρίχτερ στην πόλη του Μεξικού και από
έκρηξη ηφαιστείου στην Κολομβία.

* Στις Βρυξέλλες ο τελικός ποδοσφαίρου για το Κύπελλο Ευρώπης μεταξύ Λίβερπουλ
και Γιουβέντους μετατρέπεται σε πεδίο μάχης με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 36
άτομα και να τραυματιστούν 454.

Ούλοφ Πάλμε

1986 Σοβαρό πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας επηρεάζει όλη
την Ευρώπη. Αμερικανικά αεροπλάνα βομβαρδίζουν την Τρίπολη της Λιβύης.
Δολοφονείται ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ούλοφ Πάλμε. Ξεκινά στη Γαλλία η
«συγκατοίκηση» του δεξιού πρωθυπουργού Ζακ Σιράκ με τον σοσιαλιστή πρόεδρο
Φρανσουά Μιτεράν.

* Το αμερικανικό διαστημόπλοιο Τσάλεντζερ εκρήγνυται λίγο μετά την απογείωσή
του από το ακρωτήριο Κανάβεραλ, μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων τηλεθεατών.

* Ο Κουρτ Βαλντχάιμ, πρώην γενικός γραμματέας του ΟΗΕ που εκλέγεται πρόεδρος
της Αυστρίας, κατηγορείται για το ναζιστικό παρελθόν του. Ο Φερντινάντο Μάρκος
εγκαταλείπει τις Φιλιππίνες και η Κορασόν Ακίνο γίνεται πρωθυπουργός.

* Πεθαίνουν η Σιμόν ντε Μποβουάρ, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ο Χένρι Μουρ και ο
Ζαν Ζενέ.

1987 Οι πρόεδροι Γκορμπατσόφ και Ρήγκαν υπογράφουν τη συμφωνία για την
καταστροφή των πυρηνικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς. Σημαντικές αλλαγές
σημειώνονται στην ηγεσία της Κίνας, καθώς πρωθυπουργός αναλαμβάνει ο Λι Πενγκ.

* Ο Ανατολικογερμανός ηγέτης Έριχ Χόνεκερ σε λόγο παίρνει αποστάσεις από την
πολιτική του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.

* Ο Βίλι Μπραντ παραιτείται από την προεδρία των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών και
τον διαδέχεται ο Χανς Φόγκελ. Στις πρώτες εκλογές στην Αλβανία μετά τον θάνατο
του Χότζα, το κυβερνών κόμμα παίρνει… 100% των ψήφων. Συγκρούσεις στη Μέκκα
μεταξύ Ιρανών προσκυνητών και Σαουδαράβων αστυνομικών, με εκατοντάδες νεκρούς.

* Πεθαίνουν ο Ζαν Ανούιγ, ο Τζον Χιούστον, η Ρίτα Χέιγουορθ, ο Φρεντ Αστέρ, η
Πόλα Νέγκρι και ο Αντρέ Σεγκόβια. Αυτοκτονεί στις φυλακές Σπαντάου ο Ρούντολφ
Ες.

* Ο 19χρονος ερασιτέχνης πιλότος Ματίας Ρουστ διασχίζει ανενόχλητος 800 χλμ.
σοβιετικού εναέριου χώρου και προσγειώνεται στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

ΑΓΙΑΤΟΛΑΧ ΧΟΜΕΪΝΙ: Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΗΓΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΙΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΙΡΑΝ

Τσαντόρ και πόλεμοι στο όνομα της ισλαμικής επανάστασης

Ο Ρουχολά (όνομα που σημαίνει Θεόπνευστος) Μουσαβί γεννήθηκε το 1902 στην πόλη
Χομεϊνί, απ’ όπου πήρε αργότερα το όνομά του. Εγγονός και γιος μουλάδων, έχασε
τον πατέρα του όταν ήταν μόλις 5 μηνών ύστερα από διαταγή ενός τσιφλικά της
περιοχής.

Τον μεγάλωσαν η μητέρα και η θεία του και σπούδασε σε διάφορα ισλαμικά
σχολεία.

Ως σιίτης δάσκαλος, ο Χομεϊνί έγραψε πολλά κείμενα για την ισλαμική φιλοσοφία,
τον νόμο και την ηθική, αλλά αυτά που τον έκαναν γνωστό ήταν οι επιθέσεις του
προς τον Σάχη της Περσίας, η αποκήρυξη των δυτικών επιρροών και η διδασκαλία
του περί ισλαμικής καθαρότητας. Το 1950 είχε ήδη ανακηρυχθεί Αγιατολάχ, δηλαδή
μεγάλος θρησκευτικός ηγέτης και στις αρχές του 1960 έλαβε τον τίτλο του
μεγάλου Αγιατολάχ και έγινε ένας απο τους κυριότερους ηγέτες της σιιτικής
κοινότητας του Ιράν.

Αγιατολάχ Χομεϊνί. Διέταξε να εξολοθρευτούν όλοι οι πολιτικοί και θρησκευτικοί του αντίπαλοι, υποχρέωσε τις γυναίκες να φορούν τσαντόρ και απαγόρευσε τη δυτική μουσική και το αλκοόλ

Αντιτάχθηκε έντονα στην αγροτική μεταρρύθμιση και στην απελευθέρωση των
γυναικών και φυλακίστηκε, για να εξοριστεί στα τέλη του 1964 και να
εγκατασταθεί στην ιερή πόλη των σιιτών Αν-Ναζάφ στο Ιράκ, απ’ όπου συνέχισε να
κάνει εκκλήσεις για την ανατροπή του Σάχη. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70,
η επιρροή του Χομεϊνί μέσα στη χώρα του ενισχύθηκε θεαματικά κυρίως λόγω της
αυξανόμενης αντίδρασης προς το καθεστώς του Σάχη. Ο Σαντάμ Χουσεϊν τον
ανάγκασε να φύγει απο το Ιράκ και εγκαταστάθηκε σε προάστιο του Παρισιού. Με
ηχογραφημένα μηνύματά του συνέχισε να παρακινεί τους Ιρανούς οι οποίοι
κατέβηκαν στους δρόμους σε τεράστιες διαδηλώσεις που οδήγησαν στην αναχώρηση
του Σάχη από την χώρα στις 16 Ιανουαρίου 1979. Θριαμβευτής ο Χομεϊνί επέστρεψε
λίγες μέρες αργότερα και ανακηρύχθηκε θρησκευτικός ηγέτης της ιρανικής
επανάστασης. Ο ισλαμικός κλήρος ανέλαβε την διακυβέρνηση της χώρας, ενώ ο
Χομεϊνί διέταξε να εξολοθρευτούν όλοι οι πολιτικοί και θρησκευτικοί του
αντίπαλοι, υποχρέωσε τις γυναίκες να φορούν τσαντόρ και απαγόρευσε τη δυτική
μουσική και το αλκοόλ.

Εγκατέλειψε τη φιλοδυτική εξωτερική πολιτική του Σάχη και προσπάθησε να κάνει
εξαγωγή της ισλαμικής επανάστασης στις γύρω χώρες. Το 1980 ξέσπασε πόλεμος με
το Ιράκ που διήρκεσε 8 χρόνια και κόστισε τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους. Ο
Χομεϊνί εξέδωσε φετφά, καταδικάζοντας σε θάνατο τον συγγραφέα των «Σατανικών
Στίχων» Σαλμάν Ρούσντι. Ο Αγιατολάχ πέθανε μερικούς μήνες αργότερα αλλά το
φετφά διατηρήθηκε – ως σημείο τριβής μεταξύ του Ιράν και της Δύσης.