«Βατήρας» η φύση για νέο τεχνολογικό άλμα

(Τον Απρίλιο του 1989 έφτασε στη “Μεγάλη Βρετανία” ο πιο παράξενος
ταξιδιώτης στην ιστορία του πολυτελούς ξενοδοχείου. Ο υπερήλικος με τα
πολύχρωμα ρούχα και τα ξύλινα στολίδια γύρω από τον λαιμό του άφησε για πρώτη
φορά στη ζωή του το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, μπήκε επίσης για πρώτη φορά
σε αεροπλάνο και ήρθε στην Αθήνα προσκεκλημένος του Ιδρύματος Ωνάση για το
βραβείο για το Περιβάλλον. Ο περίεργος ταξιδιώτης ήταν σημαίνον μέλος της
φυλής των Γουανιμάνι, μιας από τις πιο άγνωστες φυλές των τροπικών δασών. Οι
Δυτικοί θα τον χαρακτήριζαν “μάγο” της φυλής, αλλά ένας γενετιστής που άκουσε
την ομιλία του είπε με αγωνία: “Αν είχαμε λίγες από τις γνώσεις του για τη
βιοποικιλότητα…”)

Η σχέση του ανθρώπου με τη Φύση στον 20ό αιώνα δεν διέφερε από την αντίστοιχη
στους προηγούμενους. Άλλοτε οδηγήθηκε από δρόμους συναισθηματικούς και άλλοτε
από καθαρά εμπορικούς. Άλλοτε καθορίστηκε από τον φόβο (Τσερνομπίλ) και άλλοτε
από την απειλή μιας οικονομικής καταστροφής(λειψυδρία). Και βέβαια καθορίστηκε
από την τεχνολογική επανάσταση, όπως τον προηγούμενο αιώνα από τη βιομηχανική.

Πολλοί πιστεύουν ωστόσο ότι ο 20ός αιώνας δεν θα ήταν αυτός που γνωρίσαμε, αν
η τεχνολογική εξέλιξη δεν ανδρωνόταν με τις προσπάθειες ερμηνείας των φυσικών
νόμων. Η Φύση αποδείχτηκε η Κιβωτός ή (έστω) το Ελντοράντο της έρευνας, το
πεδίο όπου οι επιλογές αποκωδικοποίησης της ζωής του πόνου, της ύπαρξης
δείχνουν ακόμη και σήμερα σχεδόν άπειρες. Ενδεικτικό είναι το αγαπημένο
σλόγκαν βιολόγων και γενετιστών: “Στα δάση της Νότιας Αμερικής έχουμε
καταφέρει να καταγράψουμε μόλις 350.000 μορφές ζωής από τις περίπου 1.000.000
που υπάρχουν και εξελίσσονται εκεί για αιώνες”.

Στους μικρόκοσμους της Φύσης οι ερευνητές έχουν στηρίξει όλες τις προσδοκίες
για το δεύτερο τεχνολογικό άλμα που αναμένεται στις αρχές της νέας χιλιετίας.
Οι μεγάλες εταιρείες που στα τέλη του προηγούμενου αιώνα γιγαντώθηκαν από την
εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, τώρα μπορούν να καυχηθούν ότι ο σκληρός δίσκος
των κομπιούτερ τους χωράει πληροφορίες για τον μικρόκοσμο, μεγαλύτερης αξίας
απ’ ό,τι όλες οι πετρελαιοπηγές της Αραβίας!

Αυτή η ανακάλυψη μιας ακόμη διάστασης της Φύσης έδωσε στην ουσία την εκκίνηση
για την τεχνολογική επανάσταση. Δημιούργησε παράλληλα και μια ανέλπιστα
αποδοτική αγορά υπηρεσιών και αγαθών με νέα επαγγέλματα και νέα εμπορεύματα.

Βέβαια όπως και τους προηγούμενους αιώνες έτσι και τώρα υπήρξαν πολλές
ενστάσεις για τον τρόπο που για μία ακόμη φορά ο άνθρωπος προσεγγίζει τη Φύση.
Η λογική της πατέντας που καθορίζει τις δύο τελευταίες δεκαετίες τη σχέση μας
μαζί της έχει πολλούς επικριτές. Οι πιο λογικοί επισημαίνουν τους κινδύνους
από την αναγνώριση ως ιδιοκτησία μιας πολυεθνικής εταιρείας ενός σπάνιου
γονιδίου, θυμίζοντας λίγο τους πρώτους σοσιαλιστές που ασκούσαν την ίδια
κριτική για την ιδιοκτησία των φυσικών πόρων.

Τέλος, η σχέση μας με τη Φύση παρέμεινε και στον 20ό αιώνα άλλοτε ερωτική και
άλλοτε υστερόβουλη, άλλοτε αφορμή για άδολες πολιτιστικές διαδρομές και
δημιουργίες και άλλοτε στεγνή και περιορισμένη… Όπως όλες οι σημαντικές
ανθρώπινες σχέσεις…

Η επιτάχυνση της εξάπλωσης των εφευρέσεων ήταν, στον αιώνα που πέρασε,
μοναδική. Χρειάστηκαν 38 χρόνια μέχρι να φθάσουν οι κάτοχοι ραδιοφώνου τα 50
εκατομμύρια. Οι χρήστες ηλεκτρονικών υπολογιστών, όμως, έφθασαν το ίδιο
νούμερο μέσα σε 16 χρόνια, ενώ οι κάτοχοι τηλεοράσεων μέσα σε 13 χρόνια. Όσον
αφορά τους συνδεδεμένους στο Διαδίκτυο έφθασαν τα 50 εκατομμύρια μέσα σε ­
μόλις ­ 4 χρόνια.

Η προσεδάφιση στη Σελήνη το 1969 ήταν, σύμφωνα με το περιοδικό «Τάιμ», το
σημαντικότερο γεγονός της χιλιετίας μας. Δεύτερο αναδείχθηκε η εφεύρεση της
τυπογραφίας το 1455 και ακολουθούν η ανακάλυψη της Αμερικής το 1492, η
Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ το 1776, το ολοκαύτωμα κατά τον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο, η πρώτη αντλία πετρελαίου σε πηγάδι το 1859, η ανακάλυψη ότι
τα μικρόβια προκαλούν ασθένειες το 1882, η ανακάλυψη της πενικιλίνης το 1928
και η παραγωγή του αυτοκινήτου «Τ Φορντ» το 1908.

Ο εορτασμός του μιλένιουμ μπορεί να έχει βλαβερές συνέπειες για τα αυτιά μας.
Η βρετανική ιατρική οργάνωση «καταπολέμησης της κώφωσης» προειδοποιεί ότι οι
παρατεταμένοι και ιδιαίτερα θορυβώδεις εορτασμοί για τη νέα χιλιετία ενδέχεται
να θέσουν τις βάσεις μακρόχρονων προβλημάτων ακοής σε όσους προτιμήσουν να
υποδεχθούν τον νέο χρόνο με κλάμπινγκ μέχρι τελικής πτώσεως.

«Από αυτόν τον αιώνα, στη Γαλλία τρία ονόματα θα θυμόμαστε», είχε πει κάποτε ο
διάσημος συγγραφέας και πρώην υπουργός Πολιτισμού Αντρέ Μαλρό: του Ντε Γκωλ,
του Πικάσο και της Σανέλ. Γιατί η Κοκό Σανέλ έμπλεξε την ανδρική και τη
γυναικεία μόδα και δημιούργησε ρούχα που είχαν άμεση σχέση με τον τρόπο ζωής
των ανθρώπων, συμβάλλοντας αποφασιστικά στον μύθο της μόδας του 20ού αιώνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι το όνομά της συνδέθηκε με τα σύγχρονα κινήματα, στα οποία
συμμετείχαν ο Ντιαγκίλεφ, ο Πικάσο, ο Στραβίνσκι και ο Κοκτό, μια και αυτή
συνέβαλε στη διάλυση των παλαιών στερεοτύπων και βρήκε έναν πρωτοποριακό τρόπο
έκφρασης. Ο Κοκτό την είχε περιγράψει, λέγοντας ότι έχει με έναν μαγικό τρόπο
εργαστεί πάνω στη μόδα, σύμφωνα με κανόνες που θα πίστευε κανείς ότι έχουν
αξία μόνο για ζωγράφους, μουσικούς και ποιητές.

Οι καινοτόμες δημιουργίες της ανέτρεψαν τα κλισέ της Μπελ Επόκ, καθώς εκείνη
αναρωτιόταν: πώς μπορεί ένας εγκέφαλος να λειτουργήσει κάτω από αυτά τα
καπέλα; Ίσως επειδή για εκείνη ήταν δύσκολο να λειτουργήσει βάσει
περιοριστικών όρων.

Οι πρωτοποριακές ιδέες της Κοκό Σανέλ είχαν τεράστια απήχηση

Κάτι που έμαθαν γρήγορα οι καλόγριες στο ορφανοτροφείο του Ομπαζίν, όπου
μεγάλωσε μετά τον θάνατο τής μητέρας της και την εγκατάλειψή της από τον
πατέρα της. Στα 17 της εγκατέλειψε τη δουλειά τής μοδίστρας και ξεκίνησε
καριέρα ως τραγουδίστρια σε καμπαρέ. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ετιέν Μπαλσάν,
έναν πλεϊμπόι που την έφερε στο Παρίσι και της άνοιξε ένα εργαστήρι καπέλων.

Ακολούθησαν σύντομα τα ρούχα και οι πρωτοποριακές ιδέες της γνώρισαν απήχηση.

Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’20 η φήμη της απλωνόταν διαρκώς και το
Χόλιγουντ έσπευσε να την διεκδικήσει. Παρά λίγο να παντρευτεί έναν από τους
πιο πλούσιους Ευρωπαίους, τον δούκα του Ουέστμινστερ, και όταν αυτό δεν συνέβη
η εξήγησή της ήταν: υπήρξαν πολλές δούκισσες του Ουέστμινστερ. Υπάρχει όμως
μόνο μία Σανέλ.

Δεν ήταν μόνο τα ξεχωριστά σακάκια της, οι τσιγγάνικες φούστες, τα ψεύτικα
κοσμήματα, τα ζέρσεϊ κοστούμια και τα μικρά μαύρα φορέματά της που την έκαναν
μοναδική, αλλά και το άρωμα που κυκλοφόρησε το 1923 μέσα σε ένα μπουκάλι αρ
ντεκό ­ το Σανέλ Νο 5. Το όνομά της παρέμεινε συνώνυμο με την κομψότητα και
στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρά τη φιλία της με τους Γερμανούς
και τον έντονο αντισημιτισμό της.

Κοκό Σανέλ: Η μόδα δεν είναι απλώς θέμα ρούχων…

Όταν αποφάσισε να επιστρέψει στη μόδα, στη δεκαετία του ’50, είχε, όπως λέει ο
σημερινός σχεδιαστής του οίκου Σανέλ, Καρλ Λάγκερφελντ, την απόσταση που
χρειαζόταν. Και όταν η Κάθριν Χέπμπορν την ενσάρκωσε στο Μπρόντγουεϊ, το 1969,
η Σανέλ ήταν πλέον γνωστή σε όλους ως απλώς Κοκό. Και η άποψή της για τη μόδα
έγινε ευαγγέλιο για τους σχεδιαστές που ακολούθησαν: η μόδα δεν είναι απλώς
θέμα ρούχων. Η μόδα είναι στον αέρα, μπορείς να την νιώσεις. Βρίσκεται στον
ουρανό μακριά και στον δρόμο δίπλα μας.