Συμμορίες ανηλίκων στα σχολεία

Και αν δεν έχει η Ελλάδα γίνει ακόμα ΗΠΑ και οι μαθητές μας δεν οπλοφορούν
στα σχολεία τους, εν τούτοις οι μισοί μαθητές σχολείων της Αθήνας ομολογούν
ότι έχουν δεχθεί επίθεση από συμμορίες συνομηλίκων τους και έξι στους δέκα πως
έχουν δει συμμαθητές τους να πέφτουν θύματα τέτοιων επιθέσεων!

Ποσοστό 16,6% των μαθητών έχουν συμμετάσχει πάνω από μία φορά σε επιθέσεις
οργανωμένων ομάδων και το 7,1% ομολογεί ότι μετέχει ως μέλος σε «άγουρες
συμμορίες». Στο 33% των επιθέσεων χρησιμοποιήθηκε μαχαίρι ή στιλέτο. Και σε
μία περίπτωση, πυροβόλο όπλο! Όμως ούτε ένα από τα θύματα των επιθέσεων που
ρωτήθηκαν, δεν έκανε γνωστό το γεγονός στους καθηγητές ή στην Αστυνομία!

Τα στοιχεία για τις συμμορίες ανηλίκων που προκύπτουν από έρευνα του Παντείου
Πανεπιστημίου, προκαλούν ανατριχίλες. Και η χαρακτηριστική διήγηση που
ακολουθεί, είναι ανατριχιαστική όσο και αυθεντική.

Ανήκει σε διευθυντή δημόσιου Λυκείου και καταγράφηκε από τους ερευνητές του
Τμήματος Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Α. Μαγγανά, καθηγητή
Εγκληματολογίας και κ. Θεανώ Μανουδάκη, κοινωνιολόγο, στα πλαίσια έρευνας με
θέμα τις συμμορίες ανηλίκων στα σχολεία που διενήργησαν το 1998 σε τυχαίο
δείγμα μαθητών σχολείων από τον Νέο Κόσμο, τη Δάφνη, την Καλλιθέα, τον Ταύρο,
τα Πατράλωνα, του Γκύζη, τα Εξάρχεια, το Μετς, τον Πειραιά, τον Άγ. Παύλο, το
Μεταξουργείο και το Παγκράτι, αλλά παρουσιάστηκε επισήμως μόλις πριν από 3
ημέρες, σε ημερίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

«Το θύμα ήταν μαθητής της Α’ Λυκείου, ήταν ο τύπος του μαθητή που θεωρείται
λίγο χαζούλης και αγαθούλης από τους συμμαθητές του, αλλά και από τους
καθηγητές του. Από την άλλη μεριά οι δράστες ήταν μία παρέα συμμαθητών του,
από τις χαρακτηριστικές εκείνες περιπτώσεις ατίθασων και ζωηρών μαθητών που
παραπέμπονταν συχνά από τους συναδέλφους στο γραφείο μου, για απρεπή και
προκλητική συμπεριφορά.

Κάποια στιγμή, λοιπόν, τα παιδιά παρέσυραν τον άτυχο μαθητή στις τουαλέτες των
αγοριών και κατόπιν τον βίασαν, ενώ παράλληλα ηχογραφούσαν το περιστατικό,
αρχίζοντας από τις ικεσίες και συνεχίζοντας με όλους τους άλλους “ήχους” που
ακολούθησαν. Κρατώντας, λοιπόν, την κασέτα αυτή εκβίαζαν τον εν λόγω συμμαθητή
τους, είτε για να εξασφαλίσουν τη σιωπή του είτε για να τον υποχρεώσουν να
υποκύπτει συνεχώς στις διάφορες απαιτήσεις τους. Βέβαια από ένα σημείο και
μετά η όλη ιστορία κατέληξε, όπως γίνεται συνήθως, στους κύκλους των μαθητών
ένα κοινό μυστικό και κάπως έτσι έπεσε και στη δική μας αντίληψη όταν ήταν ήδη
πολύ αργά για να προστατευτεί, έστω και εκ των υστέρων, ο συγκεκριμένος μαθητής.

Από εκεί και πέρα το μόνο που μπορέσαμε να κάνουμε ως σχολείο ήταν να
ενημερώσουμε τους γονείς των μαθητών που ενεπλάκησαν στην όλη ιστορία και
βέβαια ως σύλλογος καθηγητών να απαιτήσουμε την αλλαγή περιβάλλοντος
συγκεκριμένων μαθητών. Κάθε ένας από αυτούς στάλθηκε σε διαφορετικό σχολείο σε
μια προσπάθεια πρόληψης ανάλογης ενέργειας. Αναγκαία θεωρήθηκε και η
απομάκρυνση του θύματος όχι ως επιβολή τιμωρίας, όπως συνέβη με τους άλλους
συμμαθητές του, άλλα ως προσπάθεια προστασίας του αφού από τη στιγμή που το
γεγονός μαθεύτηκε, η παραμονή του στο ίδιο σχολείο θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη
για την ήδη βεβαρημένη ψυχολογία του.

Η επέμβαση της Αστυνομίας δεν θεωρήθηκε αναγκαία, γιατί κρίθηκε καλύτερο και
για τη φήμη του σχολείου αλλά και για τους μαθητές να τηρηθεί η σχετική
μυστικότητα. Αναγνωρίζω την αδυναμία μας να αντιμετωπίσουμε ανάλογα
περιστατικά. Ίσως να έπρεπε να επιληφθούν του θέματος αρμόδιοι κοινωνικοί
λειτουργοί, ψυχολόγοι ή άλλοι ειδικοί, που όμως δεν είναι όπως θα έπρεπε
ενταγμένοι στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Τώρα αν η οικογένεια του θύματος
απευθύνθηκε σε κάποιον ειδικό, αυτό είναι δικό της θέμα. Εμείς από την πλευρά
μας πράξαμε εκείνο που θεωρήσαμε σωστό χωρίς να μπορέσουμε να προσφέρουμε κάτι παραπάνω».

Αν η παραπάνω διήγηση προκαλεί φρίκη, τι μπορεί να νιώσει κανείς όταν η πλάνη
πως τα παιδιά των συμμοριών ανήκουν σε κάποια κοινωνικά απροσάρμοστη
μειοψηφία, διαλύεται στα εξ ων συνετέθη;

«Οι περισσότεροι είναι αγόρια ενώ τα κορίτσια παρόλο που λαμβάνουν μέρος σε
συλλογικές παραβατικές δραστηριότητες, σπάνια εντάσσονται σε ανάλογες ομάδες.
Η οικογενειακή τους κατάσταση δεν φαίνεται να διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο για
τη συμπεριφορά του ανηλίκου, αφού μόνον ένα μικρό ποσοστό από αυτούς δεν
διαμένει με τους βιολογικούς του γονείς.

Η οικονομική τους κατάσταση κυμαίνεται από μέτρια έως καλή. Οι σχέσεις μεταξύ
των γονιών τους παρουσιάζονται γενικά καλές, σε σχέση όμως με το συνολικό
δείγμα, οι περιπτώσεις που χαρακτηρίστηκαν ως καθόλου καλές είναι αρκετά
περισσότερες. Αντίθετα, οι σχέσεις του ανήλικου με τους γονείς του
παρουσιάζουν συχνές συγκρούσεις και σπάνια οι γονείς γνωρίζουν τις παρέες και
τους φίλους των παιδιών τους. Η σχέση των ομάδων αυτών με τα ναρκωτικά
προκύπτει στενή. Ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι παράλληλα με την αγορά και
χρήση τέτοιων ουσιών, σημειώνονται και πωλήσεις ναρκωτικών από ανηλίκους, ενώ
ο συλλογικός χαρακτήρας των πράξεων τούς προσδίδει σημαντικά στοιχεία
οργάνωσης…», σημειώνουν οι ερευνητές.

Δεν έχουμε γίνει ΗΠΑ ακόμα, λοιπόν, αλλά το πρόβλημα σαφώς εντείνεται. «Τα
αποτελέσματα της έρευνας ίσως σοκάρουν…», παραδέχονται οι ερευνητές.
Σκεφθείτε όμως ότι στις ΗΠΑ, το 1950 έγινε έρευνα για το ποιες είναι οι τρεις
συμπεριφορές μαθητών που προκαλούν τη μεγαλύτερη ανησυχία στους καθηγητές.

Οι απαντήσεις ιεραρχικά, ήταν: α) ρίχνουν σκουπίδια στο πάτωμα αντί στα
καλάθια, β) μασούν τσίχλες στο μάθημα και γ) κάνουν θόρυβο. Όταν στα τέλη του
’80 επαναλήφθηκε το ερώτημα, οι απαντήσεις ήταν: α) φέρνουν όπλα στο σχολείο,
β) η εγκυμοσύνη νεαρών μαθητριών και γ) τα ναρκωτικά…

Τι θα γίνει, άραγε, σε μερικά χρόνια και εδώ αν δεν σκύψουμε ψύχραιμα τώρα
πάνω στην εξέλιξη του προβλήματος;

Δεν γίνονται αναφορές στην Αστυνομία

«Τον εκφοβισμό είχε ως στόχο το 38,3% των επιθέσεων, σύμφωνα με τις απαντήσεις
που δόθηκαν από τους μαθητές, το 15% τον εκβιασμό, την απόσπαση χρηματικού
ποσού (ρούχων, παπουτσιών, κ.τ.λ.) το 30%, ενώ 25% είχαν άλλους στόχους οι
οποίοι και δεν αναφέρθηκαν. Τα θύματα των επιθέσεων αυτών γνωστοποίησαν το
γεγονός σε τρίτους κατά 76%, από τους οποίους το 93.4% σε φιλικά πρόσωπα, το
19.5% στους γονείς του, ενώ κανένας από αυτούς δεν ανέφερε το γεγονός στην
Αστυνομία ή στις αρχές του σχολείου του. Παρατηρούμε δηλαδή την έλλειψη
εμπιστοσύνης των ανηλίκων αυτών τόσο στις αστυνομικές αρχές όσο και τους
καθηγητές τους, αντίθετα δείχνουν να υπολογίζουν στην υποστήριξη των φίλων.
Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των θυμάτων που ανήκουν σε μία οργανωμένη ομάδα, αν
και η ομάδα αυτή δεν φαίνεται να είναι σε θέση να τους προστατεύσει από
ανάλογες επιθέσεις, εν τούτοις συχνά δείχνει πρόθυμη να ανταποδώσει την
επίθεση.

Επίσης, ένα ποσοστό 50% εκείνων που δεν γνωστοποίησαν την επίθεση σε τρίτους
προτιμούν να φροντίσουν το θέμα μόνοι τους, ενώ το 14% ομολογεί πως η απόκρυψη
του γεγονότος αυτού προήλθε από τον φόβο των συνεπειών που πιθανών να
ακολουθούσαν τη γνωστοποίηση αυτή».