Ο αιώνας που… εθίστηκε στα ναρκωτικά

«Τον 19ο αιώνα η χρήση του οπίου δεν ήταν αντικείμενο ηθικής καταδίκης. Οι
σύζυγοι δεν χώριζαν τους καταναλωτές συζύγους τους, τα παιδιά τους δεν
πήγαιναν σε ιδρύματα, οι χρήστες του οπίου συμμετείχαν στην κοινωνική ζωή. Τα
ναρκωτικά δεν αντιμετωπίζονταν ως απειλή για την κοινωνία» (Ε. Brecher, Licit
& Illicit Drugs, Boston 1972).

Για τα ναρκωτικά, ο 20ός αιώνας δεν τελειώνει εφέτος. Ιστορικά, είναι ο αιώνας
της παγκόσμιας απαγόρευσης. Κοινωνικά, είναι ο αιώνας της εκατόμβης. Στην
Ελλάδα, το παλιό «Κανναβουργείο» στην Έδεσσα, κάποτε στην αιχμή της
βιομηχανικής παραγωγής κλωστικής κάνναβης, είναι σήμερα τουριστικό αξιοθέατο.
Κάποτε ο Ηρόδοτος έγραφε: «Παράγεται δε εις την χώραν ταύτη (Θράκη) είδος
καννάβεως πολύ όμοιας με τον λινον, οι δε Θράκες κατασκευάζουν εξ αυτής
ενδύματα. Καιομένη δε εκχέει καπνόν και οι Σκύθαι παραφερόμενοι εκ του καπνού
τούτου ωρύονται». Η σχέση κοινωνίας ναρκωτικών, λοιπόν, δεν ήταν πάντοτε όπως σήμερα.

Μέσα σε μόλις 60 χρόνια (1875-1937) θεσπίστηκαν όλες οι απαγορεύσεις που σήμερα ξέρουμε για τα ναρκωτικά

Τα αρχαιότερα ευρήματα για χρήση οπίου ανάγονται στο 5000 π.Χ. στους
Σουμέριους, Ασσύριους και Αιγύπτιους, ενώ η κάνναβη συνίσταται στη
Βοτανοθεραπευτική του Κινέζου αυτοκράτορα Shen Nung (2737 π.Χ.) ως φάρμακο
κατάλληλο για μεγάλο αριθμό ασθενειών. Στον Μεσαίωνα, κάνναβη και όπιο ήταν
εξαπλωμένα σε όλον τον γνωστό κόσμο και η χρήση τους είχε σχέση με θεραπευτικά
μέσα (π.χ. λάβδανο) με πρώτη ύλη για ρουχισμό, με ευφορικα αποτελέσματα, αλλά
και με μυητικές τελετές, όπως στο Σιιτικό κίνημα των Ασασιν (δολοφόνων). Η
πρώτη απαγόρευση χρονολογείται από το 1378, όταν ο εμίρης Schekhoumi της
Αραβίας απαγόρευσε την κάνναβη (είχε υποκαταστήσει το αλκοόλ στις ισλαμικές
χώρες) αλλά 15 χρόνια αργότερα αναίρεσε, βλέποντας ότι η χρήση της είχε
αυξηθεί. Ακόμα και στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Τζ. Ουάσιγκτον (1732-1799) γράφει στο
ημερολόγιό του ότι καλλιεργούσε κάνναβη. Το όπιο είχε επίσης απαγορευτεί από
την Ιερά Εξέταση, όμως σε όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα στον μη χριστιανικό, η
χρήση του ανθούσε και αργότερα η απαγόρευση σταμάτησε. Οι πόλεμοι του οπίου
μεταξύ Αγγλίας και Κίνας (1839-1858) είναι οι πρώτοι που έγιναν για ναρκωτικά
και κατέληξαν στην εκχώρηση του Χονγκ-Κονγκ και στην επανανομιμοποίηση του
οπίου στην Κίνα, όπως της επέβαλαν οι Άγγλοι στρατιωτικοί και έμποροι που το
διακινούσαν. Οι Κινέζοι μετανάστες διέδωσαν το κάπνισμα του οπίου και στις ΗΠΑ.

Μέσα σε μόλις 60 χρόνια (1875-1937) θεσπίστηκαν όλες οι απαγορεύσεις που
σήμερα ξέρουμε. Η ευφορική χρήση της κάνναβης απαγορεύεται για πρώτη φορά στη
σύγχρονη εποχή στην Αίγυπτο (1879) στην ­ πρωτοπόρα στο θέμα τότε ­ Ελλάδα
(1890) και στη Τζαμάικα (1913). Όμως οι ποινές είχαν πταισματικό χαρακτήρα.

Το 1914 οι ΗΠΑ απαγορεύουν το όπιο με τον νόμο Harisson. Η ηρωίνη έχει ήδη
ανακαλυφθεί, το 1898 από την Bayer. Και το 1920 ξεκινά η ποτοαπαγόρευση με τα
γνωστά επακόλουθα. Το αποτέλεσμα της απαγόρευσης οπίου φαίνεται αμέσως: Το
1928, στις φυλακές των ΗΠΑ το 30% των κρατουμένων σχετίζεται με ναρκωτικά,
ποσοστό πρωτοφανές ως τότε.

Στην πυρά χιλιάδες πακέτα κοκαΐνης

Η ποτοαπαγόρευση αίρεται το 1933, όμως στο μεταξύ ο πληθυσμός έχει στραφεί
στην, ως τότε νόμιμη, κάνναβη. Η οποία απαγορεύεται 4 χρόνια αργότερα στις ΗΠΑ
και ξεκινά η παγκόσμια σταυροφορία κατά των ναρκωτικών. Με εξαίρεση το
διάστημα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ως το 1946, όπου οι ΗΠΑ ξεχνούν την
απαγόρευση και χαρακτηρίζουν οι ίδιες την κάνναβη «φυτό της νίκης» (!) λόγω
των πρώτων υλών και επιδοτούν την καλλιέργειά της. Από το 1946 ως το 1970 η
απαγόρευση κερδίζει έδαφος, ιδιαίτερα μετά το LSD και τους «χίπις». Αλλά το
ίδιο συμβαίνει και με τη χρήση και με τους θανάτους που αρχίζουν να
πολλαπλασιάζονται γεωμετρικά πλέον.

Εξαιτίας της τρομακτικής παγκόσμιας εξάπλωσης, η δεκαετία 70-80 χαρακτηρίζεται
από αυξημένη ανοχή, η Ολλανδία το 1976 πρωτοξεκινά τους αντιαπαγορευτικούς
νόμους και τους διαχωρισμούς χρηστών-εμπόρων στο πλαίσιο της «μείωσης της
βλάβης», που αργότερα επεκτάθηκαν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Όμως από τα μέσα του ’80, με την έξαρση της κοκαΐνης και τις ανακαλύψεις νέων,
συνθετικών ναρκωτικών, οι ΗΠΑ εφαρμόζουν πάλι την πολιτική του «Zero
Tolerance» (μηδενική ανοχή) η οποία αμφισβητείται πάλι στις μέρες μας, όπου τα
συνθετικά ναρκωτικά πωλούνται ακόμα και μέσω του Ίντερνετ.

Είναι αξιοσημείωτο, ότι σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Columbia του 1992,
στις ΗΠΑ το διάστημα 1900-1992 ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά 310%, αλλά ο αριθμός
των χρηστών ναρκωτικών κατά 1.750%. Στην Ευρωπη, το παρατηρητήριο για τα
ναρκωτικά αναφέρει εφέτος 40 εκατ. χρήστες κάνναβης και 3-5 εκατ. χρήστες
ηρωίνης.

Η αναζήτηση μιας νέας πολιτικής προβάλλει λοιπόν ως μείζον παγκόσμιο δίλημμα
του καινούργιου αιώνα. Η αναζήτηση και της κλειδαριάς στην «πόρτα», αλλά και
της εξόδου μετά την είσοδο.

«Καταλαβαίνω τώρα καλύτερα τον Ποε. Σαν να ανοίγουν οι πύλες εισόδου σε έναν
κόσμο του γκροτέσκο. Μακάρι να μην τις περνούσα» («Για το χασίς», Walter
Benjamin, Γερμανός φιλόσοφος-συγγραφέας).

Το αεροπλάνο είναι η σημαντικότερη καινοτομία του αιώνα, σύμφωνα με έρευνα του
γαλλικού πρακτορείου ειδήσεων. Μετά το κατόρθωμα των αδελφών Ράιτ ακολουθούν η
τηλεόραση, η πενικιλίνη, η σχάση του ατόμου, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, το
αντισυλληπτικό χάπι, η έρευνα για το DNA, τα λέιζερ, τα οργανικά μοσχεύματα, η
τεχνητή γονιμοποίηση, η κατάκτηση του Διαστήματος. Τελευταίο στη λίστα
αναδείχθηκε το Ίντερνετ.

Μπιτλς εναντίον Μπιτλς για το τραγούδι του αιώνα. Τα «Σκαθάρια» έχουν να
συναγωνιστούν μόνο τον εαυτό τους για το τελευταίο τραγούδι που θα ακουστεί
έξω από τον θόλο του Μιλένιουμ στο Λονδίνο, λίγο πριν γίνουν τα επίσημα
εγκαίνια από την βασίλισσα Ελισάβετ. Το «Ιμάτζιν» του Τζον Λένον απορρίφθηκε
επειδή λέει «φαντασθείτε ότι δεν υπάρχει θρησκεία». Έτσι, υποψήφια είναι πλέον
το «All you need is love» και το «Let it be». Η τελική απόφαση θα ληφθεί σε
λίγες ημέρες.

Αν σήμερα όλοι έχουν καταληφθεί με την αγωνία του μιλένιουμ, τι θα συμβεί
άραγε όταν τελειώσουν οι εορτασμοί; Η απάντηση είναι απλή: PMS (Post
Millennial Syndrome). Το μετα-μιλενιακό σύνδρομο, δηλαδή η συνειδητοποίηση ότι
όλοι αυτοί οι πολυδιαφημισμένοι εορτασμοί ήρθαν και πέρασαν χωρίς να αλλάξει
τίποτα ουσιαστικό και σημαντικό στη ζωή μας, απειλεί, σύμφωνα με τους
επιστήμονες, όλους όσους έχουν επενδύσει υπερβολικά στην αλλαγή του χρόνου.
Προσεκτικά, λοιπόν.

1956 Τον Ιούνιο ολοκληρώνεται η αποχώρηση των Βρετανών από το Πορτ
Σάιντ και ο Αιγύπτιος πρόεδρος Νάσερ ανακοινώνει την κρατικοποίηση της
Διώρυγας του Σουέζ. Τον Νοέμβριο βρετανικές και γαλλικές δυνάμεις επιτίθενται
στο Σουέζ.

* Το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ αποκηρύσσει τον Στάλιν. Η αποσταλινοποίηση οδηγεί
στην αποκατάσταση στην Πολωνία του Βλαντισλάβ Γκομούλκα. Οι αντισοβιετικές
διαμαρτυρίες στην Ουγγαρία εξαπλώνονται, ο Ίμρε Νάγκι ξαναγίνεται πρόεδρος,
αλλά στις 4 Νοεμβρίου 1.000 σοβιετικά τανκ εισβάλουν στη Βουδαπέστη. Οι
εξεγέρσεις καταπνίγονται.

* Γαλλογερμανική συμφωνία διευθετεί τη διένεξη για την περιοχή του Σάαρ, η
οποία προσαρτάται στη Δυτική Γερμανία. Στην Αλαμπάμπα των ΗΠΑ οι μαύροι
μποϊκοτάρουν τα λεωφορεία αντιδρώντας στις φυλετικές διακρίσεις.

Ζακ Ιβ Κουστό

* Ο εξερευνητής Ζακ Ιβ Κουστό παρουσιάζει το πρώτο ντοκιμαντέρ που γύρισε στα
βάθη της θάλασσας «Ο Κόσμος της Σιωπής».

1957 Στη Ρώμη υπογράφονται στις 25 Μαρτίου οι συνθήκες ίδρυσης της Ευρωπαϊκής
Οικονομικής Κοινότητας.

* Οι Σοβιετικοί κάνουν το πρώτο βήμα για την κατάκτηση του Διαστήματος
εκτοξεύοντας τον δορυφόρο «Σπούτνικ Ι» και λίγο αργότερα τον «Σπούτνικ ΙΙ» με
την σκυλίτσα Λάικα.

* Ο Χαμπίμπ Μπουργκίμπα εκλέγεται πρώτος πρόεδρος της Τυνησίας. Η Γκάνα και η
Μαλαισία ανακηρύσσονται ανεξάρτητα κράτη. Η Κούβα κηρύσσεται σε κατάσταση
έκτακτης ανάγκης τον Αύγουστο, καθώς οι δυνάμεις των ανταρτών υπό την
καθοδήγηση του Φιντέλ Κάστρο συνεχίζουν τις επιθέσεις τους στα στρατεύματα του
Μπατίστα.

* Ο Χάρολντ ΜακΜίλαν διαδέχεται στην πρωθυπουργία της Βρετανίας τον Άντονι Ίντεν.

* Ο Αλμπέρ Καμί τιμάται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας και ο Ντέιβιντ Λιν γυρίζει
την «Γέφυρα του ποταμού Κβάι».

1958 Η εξέγερση της Αλγερίας προκαλεί κυβερνητική κρίση στη Γαλλία και
ο στρατηγός Ντε Γκωλ καλείται να σχηματίσει κυβέρνηση.

Φιντέλ Κάστρο

* Στην Κούβα οι αντάρτες του Φιντέλ Κάστρο και του Τσε Γκεβάρα επιτυγχάνουν
σαρωτικές νίκες.

* Η Αίγυπτος και η Συρία υπογράφουν συμφωνία ένωσης σε ένα κράτος, την Ηνωμένη
Αραβική Δημοκρατία. Επανάσταση στο Ιράκ και απόβαση αμερικανικών στρατευμάτων
στο Λίβανο.

* Ο Χρουστσώφ αναλαμβάνει την πρωθυπουργία της ΕΣΣΔ. Ανακοινώνεται ο
απαγχονισμός του Ούγγρου ηγέτη Ίμρε Νάγκι.

* Κυκλοφορεί το βιβλίο «Δόκτωρ Ζιβάγκο» του Μπόρις Πάστερνακ.

1959 Την 1η Ιανουαρίου οι επαναστάτες του Κάστρο εξαναγκάζουν σε φυγή
τον δικτάτορα της Κούβας Φουλγκένσιο Μπατίστα.

* Η γαλλική κυβέρνηση αρνείται την εγκατάσταση στο έδαφός της βάσεων
εκτόξευσης πυραύλων και έρχεται σε ρήξη με το ΝΑΤΟ.

* Η Ίντιρα Γκάντι εκλέγεται πρόεδρος του κόμματος του Κογκρέσου στην Ινδία.
Στο Θιβέτ ξεσπά εξέγερση εναντίον της Κίνας. Ύστερα από αιματηρές ταραχές στη
Στάνλεϊβιλ, συλλαμβάνεται ο Πατρίς Λουμούμπα, αρχηγός του εθνικού κινήματος
του Κονγκό.

* Πεθαίνει ο αρχιτέκτονας Φρανκ Λόιντ Ράιτ.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΛΕ ΚΟΡΜΠΙΖΙΕ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Βρήκε τους αμερικανικούς ουρανοξύστες μικρούς!

Το 1935 ο Λε Κορμπιζιέ προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο της Νέας Υόρκης και έσπευσε
να εκφράσει την άποψή του για την πόλη. Την επομένη οι εφημερίδες ενημέρωναν
τους αναγνώστες τους ότι ο διάσημος αρχιτέκτονας βρίσκει τους αμερικανικούς
ουρανοξύστες… μικρούς. Νωρίτερα είχε προτείνει να αντικατασταθεί ένα μεγάλο
μέρος από το κέντρο του Παρισιού με 18ωρόφους πύργους ­ άλλη μια πρόταση που
έγινε πρωτοσέλιδη. Ο Λε Κορμπιζιέ ήταν πεπεισμένος ότι η νέα βιομηχανική εποχή
απαιτούσε και ένα εξίσου τολμηρό στυλ αρχιτεκτονικής. Και προσπάθησε να το
σχεδιάσει ο ίδιος.

Ο Τσαρλ-Έντουαρντ Ζανερέ γεννήθηκε στην Ελβετία τον Οκτώβριο του 1887. Στα 29
χρόνια του πήγε στο Παρίσι όπου άρχισε να χρησιμοποιεί το επίθετο της μητέρας
του, Λε Κορμπιζιέ. Πίστευε ότι η αρχιτεκτονική έχει χάσει τον δρόμο της. Η Αρ
Νουβό είχε φθάσει στα όριά της, το ίδιο υποσχόταν ότι θα κάνει σύντομα και η
Αρ Ντεκό. «Αυτή η νέα εποχή αξίζει κάτι δικό της», έλεγε. «Πρέπει να
ξεκινήσουμε και πάλι από το μηδέν».

Ο Λούντβιχ Μις βαν ντερ Ρο, ο Ουόλτερ Γκρόπιους και ο Τεο βαν Ντέσμπουργκ
μοιράζονταν πολλές από τις απόψεις του. Όμως ο Λε Κορμπιζιέ δεν έμενε στο
στενό κύκλο των συναδέλφων του ­ έγραφε μανιφέστα, βιβλία, έκανε εκθέσεις και
εξέδιδε και το δικό του περιοδικό. Το στυλιζαρισμένο ντύσιμό του ­ σκούρα
κοστούμια, παπιγιόν και στρογγυλά γυαλιά ­ έκρυβε έναν καλλιτέχνη που
ασχολήθηκε με την ζωγραφική και την γλυπτική.

Λε Κορμπιζιέ. «Τα πάντα στην αρχιτεκτονική πρέπει να γίνονται από αγάπη στον συνάνθρωπό μας

Οι λιτές λευκές βίλες που έφτιαξε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στην περιοχή
του Παρισιού δίνουν έμφαση στην άνεση του χώρου. «Ένα σπίτι», έλεγε, «είναι
μια μηχανή μέσα στην οποία ζούμε». Μετά το 1950 το στυλ του «βάρυνε», οι
τοίχοι από τούβλα έγιναν πιο χοντροί και ανακάλυψε το ενισχυμένο σκυρόδεμα με
προτίμηση στην τραχιά εκδοχή του, η οποία του επέτρεπε να εξερευνήσει
ασυνήθιστα σχέδια.

Ο Λε Κορμπιζιέ ήταν ίσως ο σημαντικότερος αρχιτέκτονας του 20ού αιώνα και
επηρέασε τον σύγχρονο τρόπο της οικιακής ζωής. Σχεδίασε και πόλεις ­ την
Σαντιγκαρ στην Ινδία ο ίδιος, την Μπραζίλια οι μαθητές του ­ με μεγάλα κτίρια,
ανοικτούς χώρους, φαρδείς αυτοκινητοδρόμους όπου υπήρχαν διαφορετικές ζώνες
για διασκέδαση, εργασία και διαβίωση. Σήμερα που τα κέντρα των πόλεων
μαθαίνουν να συνδυάζουν και όχι να διαχωρίζουν αυτές τις δραστηριότητες,
ζητούμενο είναι η διατήρηση της ιστορίας και όχι το ξεκίνημα από το μηδέν.
Όμως πολλά από αυτά οφείλονται στη δική του κληρονομιά. Άλλωστε, όπως έλεγε
και ο ίδιος, «τα πάντα στην αρχιτεκτονική πρέπει να γίνονται από αγάπη προς
τον συνάνθρωπό μας, για να του δώσουμε απόλαυση και ικανοποίηση».